ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اقمارال سەرىكباەۆا بوزجىرا ماسەلەسىن ەكى جاقتان قاراستىرۋعا بولادى دەگەن پىكىردە.
«بىرىنشىدەن, ماڭعىستاۋ جەرى «اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي» دەپ نەگە ايتىلادى؟ سەبەبى ونىڭ جەرى, ءار تاسى جانە توپىراعى تاريحقا تولى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مۇندا قازاقستاننىڭ بىرەگەي تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەرىنىڭ 50%-عا جۋىعى شوعىرلانعان. سونىمەن قاتار ساۋلەت جانە تاريحي ەسكەرتكىشتەر, ادامدار مەن جانۋارلاردىڭ تاس مۇسىندەرى, بەكىنىستەردى قازۋ بويىنشا ەرەكشە ولجالار, سونداي-اق ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردە بۇل ءوڭىردى مەكەن ەتكەن حالىقتاردىڭ مادەني جانە ەتنيكالىق مۇراسى الەمدەگى جەتەكشى تاريحشىلاردى, ارحەولوگتاردى جانە انتروپولوگتاردى قىزىقتىرادى», دەدى ا.سەرىكباەۆا.
عالىمنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋدا الەۋەتى جوعارى.
«ماڭعىستاۋدىڭ كەلەشەگى نەدە» دەگەن سۇراققا ءتۋريزمدى دامىتۋدا دەر ەدىم, ونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى, ياعني ەكولوگيالىق سانانى قالىپتاستىراتىنداي, تابيعي رەسۋرستاردى, بيوالۋاندىقتى جانە مادەني ەرەكشەلىكتەردى ساقتاپ, اۋماقتاردىڭ لاستانۋىن بولدىرمايتىنداي ەتىپ ۇيىمداستىرا ءبىلۋ», دەدى مامان.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ماڭعىستاۋدىڭ تابيعي ەرەكشەلىگى, اتاپ ايتقاندا ءشولدى جەرلەردىڭ بىرەگەي سۇلۋلىعى, تابيعي-گەوگرافيالىق ورنالاسقان اۋماعى, سول سەكىلدى قايتالانباس شاتقالدار مەن جىرالار, قۇمدى جاعاجايلار ەكوتۋريزمدى وركەندەتۋدە ۇلكەن الەۋەتكە يە.
«ماڭعىستاۋ وبلىسىندا تۋريزم دامۋدىڭ باستاپقى ساتىسىندا تۇر. ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني احۋالىن جاقسارتۋدا ىقپالى زور. بۇل ءۇشىن وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ, جەرگىلىكتى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, ماڭعىستاۋدىڭ جەرگىلىكتى ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ, پايدالانۋ قاجەت», دەدى ا.سەرىكباەۆا.
دەسە دە عالىم زاڭعا سايكەس, قوعامدىق تىڭداۋ مەن ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىلارى جانە قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى دا (قواب) ەسەپتەن شىعارۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتتى.
بۇل پىكىردى قۋاتتاعان جەرگىلىكتى ەكولوگ ورىنباسار توعجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بوزجىراداعى جابايى تۋريزم جونگە سالىنباسا, تاياۋ بولاشاقتا بىرەگەي ورىننان ايىرىلىپ قالۋىمىز عاجاپ ەمەس. قوعام بەلسەندىسى 18 جىلدان بەرى وسى ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن زەرتتەۋمەن بىرگە ەكوتۋريزمدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىمەن تۇراقتى اينالىسىپ كەلەدى. ونىڭ پىكىرى بويىنشا بوزجىرا اڭعارىندا ءبىراز ۋاقىتتان بەرى جابايى تۋريزم بەلەڭ الىپ, كولىك اعىنى جانۋارلاردىڭ قوزعالىسىنا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرۋدە.
«بوزجىراعا كەلۋشىلەر جىل ساناپ ارتۋدا. الايدا قاراجات تاپشىلىعىنان تۋريستىك قىزمەت تالاپقا ساي ۇيىمداستىرىلماي, بۇل اۋماققا ءۇستىرت شىڭىنىڭ ءۇستى جانە استى ارقىلى كەلەتىن دالا جولدارى پايدا بولدى. وسى جولمەن بىرنەشە اۆتوكولىك جۇيتكىگەندە اق توزاڭ كوتەرىلىپ, ونى كورگەندە جانىڭىز تۇرشىگەدى. ال وسىنىڭ سالدارىنان قاشقان ارقار, قاراقۇيرىق, سول سەكىلدى باسقا اڭداردى كورىپ, ەرىكسىز الاڭدايسىڭ. جابايى ءتۋريزمدى تارتىپكە سالىپ, ەكولوگيالىق تۋريزمگە اينالدىرماسا, وسى جەردىڭ تۇبىنە جەتەتىنىمىز انىق», دەدى و.توعجانوۆ.
ماڭعىستاۋلىق ازامات قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان بوزجىرانىڭ ماڭىنان قوناقۇي سالۋعا بايلانىستى پىكىرىن دە جەتكىزدى.
«كەيبىر ازاماتتار ۇسىنعانداي تۋريستىك قابىلداۋ ورنىن 10-50 شاقىرىم قاشىقتان سالۋدىڭ تيىمسىزدىگىنە كوز جەتكىزدىك. سەبەبى الىستاعى تۋريستىك قابىلداۋ ورنىنان تۋريستەردىڭ قانداي كولىكپەن, قاي جاقتان كەلگەنىن, نەمەن اينالىسىپ جاتقانىن باقىلاۋ مۇمكىن بولمايتىنىن تۇسىندىك. سوندىقتان شاعىن قوناقۇي, ساپار ورتالىعى بار تۋريستىك نىساندار اڭعار مەن شاتقالدار تۇگەل كورىنەتىن توبە ۇستىندە ورنالاسۋى قاجەت. وندا مادەني ءتۋريزمدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە قوناقۇي, اۆتوتۇراق, كەلۋشىلەردىڭ ءتۇرلى قاجەتتەرىن وتەيتىن ورىندار, پايدالاناتىن ات, تۇيە, ەكوكولىكتەر مەن اۋە شارلارىن ساقتايتىن جانە قىزمەتشىلەر مەن گيدتەر پانالايتىن باسپانا بولۋى كەرەك. ەگەر مۇنداي ورىن تىم قاشىقتا ورنالاسسا, اقتاۋدان ەكى-ءۇش ساعاتتا جەتىپ باراتىن جولدا كوپشىلىك توقتاماي بىردەن بوزجىراعا تارتارى ءسوزسىز», دەدى قوعام بەلسەندىسى.
جول ماسەلەسىنە توقتالعان ەكولوگ بوزجىرا اۋماعىندا كولىك قوزعالىسىنا شەكتەۋ قويىلۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
«بەكەت اتاعا 15 شاقىرىم جەتپەي «اتا جولىنان» بۇرىلىپ شىڭ ۇستىندەگى بوزجىرا پانورامالىق الاڭقايىنا باراتىن, ۇزاقتىعى نەبارى 10 شاقىرىم جولعا قاتقىل تابان توسەپ, توبەدەگى باسقا اۆتوقوزعالىسقا مۇلدەم تىيىم سالۋ كەرەك. بوزجىرا القابىن تولىق باقىلاۋدا ۇستاپ, ونىڭ ەكولوگيالىق جانە رەكرەاتسيالىق سىيىمدىلىعىن ەسكەرىپ, تۋريستەردى ارناۋلى سوقپاقپەن جاياۋ نەمەسە ات, تۇيە, ۆەلوسيپەد, اۋە شارلارىمەن كوتەرىلۋگە, بيىك مۇنارالارعا شىعۋعا عانا رۇقسات بەرۋگە بولادى», دەدى مامان.
بوزجىراداعى قوناقۇي تابيعي قاۋمال اۋماعىنان تىس جەردە سالىنادى. بۇل پىكىردى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ ءوزىنىڭ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا جازدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ بوزجىرا شاتقالىندا قوناقۇي سالۋ جوباسىن قايتا قاراۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس, اقتاۋ قالاسىندا عالىمدارمەن, بيولوگتارمەن, شەتەلدىك ساراپشىلارمەن, جەرگىلىكتى ەكوبەلسەندىلەرمەن جانە قوعام قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدىك. بارلىعى تۋريستىك نىسان تۇرعىزۋ ءوڭىر ءۇشىن اسا ماڭىزدى دەگەن ورتاق وي ايتتى. بىراق ءتۋريزمدى دامىتۋ مەن بوزجىرا سەكىلدى ايرىقشا تابيعي نىساننىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋدىڭ اراسىندا تەپە-تەڭدىك ساقتالۋى ءتيىس. جوبانىڭ الەۋەتىن باعالاپ, كەڭەس بەرۋ ءۇشىن تاجىريبەلى ساراپشىلار مەن عالىمداردى بوزجىراعا الىپ باردىق. تۇرعىندار مەن عالىمداردىڭ, سونداي-اق قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن قوناق ءۇيدىڭ ورنى جابايۇشقان قاۋمالىنىڭ سىرتىنا اۋىستىرىلادى. ينۆەستيتسيالىق كومپانيا ءوز تاراپىنان جوبانى ىسكە اسىراتىن ورىندى قاۋمالدان تىس جەردەن تاڭداۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى», دەدى مينيستر.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى قوعام بەلسەندىلەرى جانە عالىمدار قوناقۇي سالۋ ءوڭىردىڭ ءتۋريزمىن دامىتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن كەرەك دەگەن قورىتىندىعا كەلگەنىن العا تارتتى.
