تەحنولوگيا • 04 جەلتوقسان، 2020

الماتى ءىت يندۋسترياسىنىڭ درايۆەرىنە اينالدى

24 رەت كورسەتىلدى

پاندەمياعا بايلانىستى  ونلاين فورماتتا وتكەن Almaty Investment حالىقارالىق فورۋمىنا ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى سالا وكىلدەرى مەن الەم ەلدەرىنىڭ ىسكەر ماماندارى قاتىسىپ، كۇن تارتىبىندەگى ەكوميكالىق ماسەلەلەردى جان-جاقتى تارقاتتى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz

بيىلعى  فورۋم ءوز الاڭىندا بەدەلدى ساياساتكەرلەردى، الەمدىك جانە وتاندىق بيزنەس كوشباسشىلارىن، ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسيالاردى، قارجى ينستيتۋتتارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىن قوسا العاندا، 500-گە جۋىق جوعارى لاۋازىمدى قاتىسۋشىلارىن ونلاين جۇزدەستىرىپ، ءبىر-بىرىمەن اقىلداسىپ الۋعا مۇمكىندىك بەردى. پاندەميا مەن الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس قوس وكپەدەن قىسىپ تۇرعاندا  كەلىسىپ پىشكەن توننىڭ كەلتە بولمايتىنى بەلگىلى. باعىت-باعدارىمىزدى جان-جاعىمىزبەن ۇيلەستىرىپ الۋدىڭ زيانى جوق.   

بەرگى جىلدارعا دەيىن الەمدىك  ءىجو-ءنىڭ  20 پايىزىن  قامتاماسىز ەتىپ كەلگەن اقش پەن ەۋروپاداعى الپاۋىت مەملەكەتتەردە بيىل ىشكى ءىنىم 7 پايىزعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن. جاھاندى تىعىرىققا تىرەگەن ىندەتتى ەڭسەرۋدەگى تاجىريبەلەرىمەن بولىسكەن ساراپشىلار كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن الەمدەگى جاعداي تۇراقتالاتىنىن ەسكەرتتى. ونلاين ءۇزىلىس كەزىندە جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن   اقش ساۋدا پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى دوريس برەدبۋري ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى كەلەسى جىلى 5 پايىزعا باعالاناتىنىن ايتىپ بەردى.

– 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جاھاندىق ەكونوميكا پاندەمياعا دەيىنگى، ياعني 2019 جىلعى دەڭگەيگە كوتەرىلەدى دەپ بولجانۋدا. سونداي-اق، ۆاكتسينالاردىڭ تۇتاس سەرياسى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پايدا بولماق. الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇزەلۋى، قازاقستان تەندەنتسياسىنا دا وڭ اسەر ەتپەك، –  دەدى  اقش ساۋدا پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى دوريس برەدبۋري.

فوۋرمعا  ارنايى شاقىرىلعان تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين  الماتى  قالىپتاسقان ءبىلىم بەرۋ بازاسىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا تەحنولوگيالاردى، ەڭ الدىمەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا دامىتۋ مەن ەنگىزۋدىڭ فلاگمانى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.  ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىندا جىل سايىن دايىندالاتىن  20 مىڭ IT-ماماننىڭ العاشقى مىڭدىعىنا كىرەتىن «التىن ورداسى» الماتىدا قالىپتاسادى. بۇل كاسىپكەرلىككە بارىنشا جاقىن جانە جوعارى بىلىكتى ماماندار.

– ءبىز الماتى قالاسىن ءىت يندۋسترياسىنىڭ دامۋىنىڭ درايۆەرى دەپ سانايمىز، – دەدى مينيستر.

الماتىداعى بىرنەشە   IT-حابتار مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز اقپاراتتى تەحنولوگيا يندۋسترياسىندا  كوشباسشىلاردىڭ الدىڭعى شەبىندە تۇرعانى مينيستر باعدات ءمۋسيننىڭ نازارىنان بۇل جولى دا تىس قالماپتى. SmartPoint، Kaspi.kz سياقتى تانىمال   برەندتەردىڭ تابىستىلىق فورمۋلاسى كەيىنگى تولقىن ءۇشىن تاجىريبە مەكتەبىنە جارايتىنى مويىندالدى. بىراق ەندىگى جەردە مەملەكەت IT يندۋسترياسىن باقىلاۋسىز نەمەسە قولداۋسىز قالدىرا المايدى. بۇل سالاعا مەملەكەتتىڭ قولداۋى مەن جاستاردىڭ يدەياسى قاجەت.

 – الماتى نەمەسە نۇر-سۇلتانداعى ەمەس،  بارلىق ايماقتاردى قامتۋ قاجەت. 2020 جىلى قازاقستاننىڭ ءۇش وبلىسىنداعى IT ورتالىقتارعا قولداۋ كورسەتىلدى. قازىر Astana Hub-تىڭ تاجىريبەسىن الماتىعا  نەمەسە كەرىسىنشە الماتىداعى تاجىريبەنى Astana Hub-قا قولدانۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىرمىز، – دەپ اتاپ ءوتتى  باعدات مۋسين.

كەلەر جىلدان باستاپ  ستارتاپەرلەر جوبالاردى دامىتۋ ءۇشىن 10 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى مولشەردە گرانتتار بولىنەتىنى دە وسى جيىندا بەلگىلى بولدى. مەملەكەت 2025 جىلعا دەيىن جاڭا جوبالارعا 500 ميلليارد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ، سونىمەن قاتار الەمدىك نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى ساپالى ءىت مامانداردى دايارلاۋعا شىن نيەتتەنىپ وتىر. سونداي-اق ب. مۋسين اقپاراتتى تەحنولوگيالار تۋرالى ءسوز بولعاندا ۋكراين نەمەسە بەلارۋسسيا تاريحى تۋرالى ءجيى ايتاتىنىمىزدى، سونى باعدارشامعا الۋ كەرەك دەگەن كوزقاراستىڭ  قالىپتاسىپ قالعانىنان دا قۇلاعدار  ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ەندى وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن  قولدانىپ، العا جىلجۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگى بەلگىلى بولىپ قالدى.

– ءبىزدىڭ ءوز ءىت ماماندارىمىز بار. ءبىز اقپاراتتى تەحنولوگيانىڭ سوڭىندا جۇرگەن جاستارىمىزبەن بىرگە ءوز IT تاريحىمىزدى جاسايمىز، – دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.

سونداي-اق مينيستر  E-gov-ءتى دامىتۋعا تەك مەملەكەتتىك ورگاندار عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جەكە سەكتور - IT كاسىپكەرلەرى نەمەسە ەدب قاتىسۋى ءتيىس ەكەنىن دە ەسكەرتىپ ءوتتى.  مىسالى،  وسىدان 5 جىل ءبۇرىن ايىپپۇلداردى ەلەكتروندى تۇردە تولەۋ بارلىق جەردە بىردەي قول جەتىمدى ەمەس ەدى. قازىر مۇنى  سمارتفونداردىڭ كومەگىمەن تولەۋگە بولاتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. 

– ءبىز ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ بارلىق باعىتتا دامىعانىن قالايمىز. تەك بانكتەردى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە بارلىق جەكە IT كومپانيالاردى ىنتىماقتاستىققا شاقىرامىز، – دەپ، ءسوزىن ءبىر قايىرعان مينيستر مۋسين ايماقتىق ونەركاسىپتىك ءىت-حابتار قۇرۋدىڭ كەزى كەلگەنىنە توقتالىپ ءوتتى.  

– AgriTech قوستاناي وبلىسىندا قۇرىلادى. سەبەبى  ايماق ءداستۇرلى تۇردە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا سۇيەنەدى. سونداي-اق الماتىدا دا بارلىق سالالاردى دامىتاتىن  جاڭا حاب قۇرىلادى. الماتىنىڭ  ءىت-يندۋستريانىڭ ورتالىعى اتانۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار. ءبىز بارلىق جەكە كومپانيالاردى ىنتىماقتاستىققا شاقىرامىز. ءبىز الماتىنىڭ  IT-يندۋستريامىز ءۇشىن دۇرىس ستارتاپتاردى دۇنيەگە اكەلەتىنىنە سەنەمىز. وسى يندۋسترياسىنىڭ  ءىلىپ الىپ كەتۋگە دايىن تۇرعان يدەيالارى الماتىدا شوعىرلانعان، – دەدى  باعدات مۋسين.

الماتى ەلدىڭ ءىجو-ءنىڭ 20%-دان استامىن قۇرايدى. حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ دا وسى قالاعا دەگەن كوزقاراسى وڭ.  سوڭعى 10 جىلدا قالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا ينۆەستيتسيالار كولەمى $25 ملرد قۇراعان. سونداي-اق، قالادا ەل بانكتەرىنىڭ كرەديتتىك پورتفەلىنىڭ 60%-ى شوعىرلانعان. فورۋم  جۇمىسىنا قاتىسقان  الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ   جاھاندىق ەكونوميكا 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 5 پايىزعا عانا قالپىنا كەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق، بيىل پاندەمياعا قاراماستان الماتىدا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار شامامەن 17 پايىزعا وسكەن. 2020 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا ءوسىم بايقالدى. اعىمداعى كەزەڭدە قالا اكىمشىلىگى اعىمداعى جاعدايدان شىعۋ جانە ودان ءارى دامۋ ءۇشىن 3 نەگىزگى باعىتتى – ازاماتتاردىڭ جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋ،  داعدارىسقا قارسى شارالار جانە  پاندەميادان كەيىنگى دامۋ جوسپارى ءتۇزىلىپتى.

"سOVID-19-پەن كۇرەسۋگە 89،4 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. CVI دياگنوستيكالىق زەرتحانالارىنىڭ قۋاتى (پتر سىناقتارىن جۇرگىزەتىن) تاۋلىگىنە 14 مىڭ زەرتتەۋگە جەتكىزىلدى. قاجەت بولسا، سىيىمدىلىق قورىن 25 مىڭ سىناققا دەيىن ارتتىرۋعا بولادى. قالادا ورتاشا ەسەپپەن 3-4 مىڭ سىناق وتكىزىلىپ جاتىر"، دەپ اتاپ ءوتتى باقىتجان ساعىنتاەۆ.

وسىلاي، شاھار ىسكەرلەرى مەن الەمدىك مامانداردىڭ باسىن قوسقان Almaty Investment حالىقارالىق فورۋمىندا ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قاجەتتى باسىمدىقتار تالقىلاندى. الداعى ۋاقىتتا ءتيىمدى ۇسىنىستار ماقۇلدانسا، شەتەلدىك ينۆەستورلار قارجىلاندىرعان جوبالار جۇزەگە اساتىن بولادى.  الداعى 5 جىلدا قالا 1900 توسەكتىك 3 اۋرۋحانانىڭ، سونداي-اق قولدانىستاعى اۋرۋحانالارعا 3 قوسىمشانىڭ، جاڭا حوسپيس پەن جەدەل جاردەم ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسىن جوسپارلاپ وتىر.

 اۋرۋحانالاردى سالۋعا ارنالعان ورىندار انىقتالىپ، جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالىپ جاتىر.  قالانىڭ شالعاي اۋداندارىندا حالىققا مەديتسينالىق كومەك پەن ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى جەدەل كورسەتۋ ءۇشىن 2020 جىلى 11 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا پايدالانۋعا بەرىلدى، وتكەن جىلى 5 قوندىرعى سالىندى، 2021 جىلى تاعى دا وسى تيپتەگى 11 جاڭا مەديتسينالىق مەكەمەنى اشۋ جوسپارلانۋدا.

سونداي-اق الماتى اكىمى الماتىنىڭ يندۋستريالدى ايماعىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەتىنىن، تەك قالانىڭ عانا ەمەس، بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكاسىنا اسەر ەتەتىن جاڭا كاسىپورىندار قۇرىلىپ جاتاقانىن دا ايتىپ ءوتتى.  "الاتاۋ" تەحنولوگيالىق پاركتە 6 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا 400 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا ءبولىندى. مۇندا مەديتسينالىق كلاستەردى دامىتۋعا، فارماتسەۆتيكا، مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار مەن جابدىقتار وندىرىسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. Viva Pharm جانە Dolce Pharm قازىردىڭ وزىندە "الاتاۋدا" جۇمىس ىستەپ جاتىر.  9،5 مىڭ ستۋدەنتكە ارنالعان حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنالعان جاڭا كامپۋستىڭ قۇرىلىسى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

فورۋم جۇمىسىنا قاتىسقان Halyk Bank باسشىسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا پاندەميانىڭ بانك سەكتورى IT يندۋسترياسىمەن ينتەگراتسيالانۋىن عارىشتىىق جىلدامدىقپەن جەدەلدەتكەنىن،  مەملەكەتپەن، ۇلتتىق بانك بايلانىسۋدى قالىپاستىرعانىن ايتىپ ءوتتى.

پاندەميا كەزىندە نەسيە پورتفەلىنىڭ 16% كەيىنگە قالدىرىلىپتى. ولاردىڭ جارتىسى ءۇش ايدان كەيىن مەرزىمىن ۇزارتۋدى سۇراپتى. سەبەبى حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى تومەندەپ كەتتى. جالاقى قىسقارتىلىپ، ادامدار اقىسىز دەمالىسقا كەتتى. بۇل جاعداي نەسيەلىك پورتفەلدىڭ ساپاسىنا اسەر ەتپەۋى مۇمكىن ەمەس. 10 اي ىشىندە جالپى بانك سەكتورىنداعى پروبلەمالىق نەسيەلەر 3% ءوسىپ كەتكەن.

ءۇمىت شاياحمەتوۆا لوكادۋننان زارداپ شەككەن شوب ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ (6% مولشەرلەمەمەن) ماڭىزدىلىعىن، پاندەميالىق داعدارىستىڭ تەك ەكونوميكامەن عانا بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.

الەمدىك ەكونوميكانىڭ ەندىگى بەتالىسى ادام فاكتورىنا تاۋەلدى ەكەنىن العا تارتقان ءۇ. شاياحمەتوۆا قىزمەتكەرلەر مەن كليەنتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى شىنداپ ويلانۋ كەرەكتىگىن، داعدارىس قالىپتاسىپ قالعان بانكتىك پروتسەستتەردىڭ تەحنولوگيالىق تىزبەگىن بۇزىپ جىبەرگەنىن دە ايتىپ ءوتتى.  نەسيەلەردى قايتارۋ جانە قاراجات ماسەلەسى دە كەدەرگىلەرمەن بەت-بەت قالدى.

– ءبىز   جاقىن ارادا بانكروتتىقتىڭ دا،  كۋاسى، سونىمەن ءبىر مەزگىلدە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ  ءوسۋىنىڭ دە كۋاسى بولامىز. ءىجو-ءنىڭ قۇلدىراۋى شامامەن 2،5% قۇرايدى. ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە جانە امەريكادا ولار بۇدان دا جامان سانداردى كەلتىرەدى. الەمدىك ەكونوميكا شامامەن 7% تومەندەدى. سوندىقتان مەن كەز-كەلگەن داعدارىس ءبىزدى كۇشەيتەدى دەپ ايتا الامىن، – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى Halyk Bank باسشىسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزانداپ جاتىر

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:37

قالادا قار بورايدى...

ايماقتار • بۇگىن، 10:47

ۇقساس جاڭالىقتار