قوعام • 27 قاراشا, 2020

«قاراشا, جەلتوقسان مەن سول ءبىر ەكى اي...»

1314 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلى ابايدىڭ اسىل مۇراسى ءبىز ءۇشىن باعا جەتپەس رۋحاني ازىق. ول – ۇلتىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن ايقىنداۋعا قاجەتتى قۇن­دى­لىق. ماسەلەن, ابايدىڭ 1888 جىلى جاز­عان بۇل ولەڭى, نەگىزىنەن پەيزاج ليريكا­سى دەگەنىمىزبەن, ونىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتى جو­عارى تۋىندى. وندا مال وسىرۋگە بەيىم­دەلگەن قازاق اۋىلىنىڭ كۇز بەن قىس كەزە­ڭىن­دەگى شارۋاشىلىق ارەكەتى, تىرشىلىك ءتا­سى­­لى مەن تابيعي ورتاعا ابدەن بەيىمدەلە بىل­گەن ادامداردىڭ مىنەزى, تابيعات پەن ادام قي­­مىلىنىڭ ۇندەستىگى ناقتى جانە تۇتاس بەي­­نەلەنگەن.

«قاراشا, جەلتوقسان مەن سول ءبىر ەكى اي...»

قاراشا, جەلتوقسان مەن ارعى ءبىر-ەكى ايدا ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە ورىن الاتىن وقيعالارعا ابايشا قاراۋعا تالپىنىپ, ولار­دىڭ بۇگىنگى الەۋمەتتىك الەۋەتىنە باسا نازار اۋدارعاندى ءجون كوردىك. ويتكەنى قازىر كوپ نارسەنىڭ ءتۇپ قازىعى الەمدى جايلاپ وتىرعان ىندەت, سونىڭ تاراۋ دەڭگەيى, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇ­رۋ, تىرلىك كەشۋ, جان باعۋى – ءبارى وسىعان كە­لىپ تىرەلۋدە. دەمەك, وسىنداي سىن ساعاتتا حالىق پەن قوعام جۇدىرىقتاي جۇمىلۋى شارت. الايدا كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن ساقتاندىرۋ باعىتىندا قابىلدانىپ جاتقان ورىندى شەشىمدەردى اياقاستى ەتىپ, باسقاسىن ايتپاعاندا, ءتىپتى بەتپەردە كيۋ مەن الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ سياق­تى قاراپايىم سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ورىن­دالماۋى جاعدايدى ودان بەتەر ۋشىق­تى­رۋدا. وسىنداي جاعداياتتاردىڭ ورىن الۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىڭ تۇر­عىن­دار­دىڭ تۇرعىلىقتى جەرلەرىندە حا­لىقپەن تىكەلەي بايلانىس ورناتىپ, ولارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ مەحانيزمدەرى مەن ءادىس-تاسىلدەرىن مەڭگەرە الماي وتىرعانىندا. پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنەن باستاپ, باسقا دا اۋداندىق جانە قالالىق ۇيىم­دار مەن مەكەمەلەردىڭ حابارلاندىرۋ ءىلىپ, اق­شا­لاي ايىپپۇل سالامىز دەپ قورقىتقاننان باس­قا ەشتەڭە ىستەمەيدى. ەشكىمگە ەشتەڭە كەرەك ەمەس, وعان باستارىن اۋىرتىپ جاتقان ادام دا جوق. جاپ­پاي نەم­قۇراي­دىلىق پەن جاساندىلىق.

كوپشىلىك ءجيى باراتىن ورىنداردىڭ, اسى­رە­سە دۇكەن يەلەرىنىڭ ىندەتتىڭ تارالۋىنا توس­قاۋىل بولارلىقتاي ارەكەتتەرى سەزىلمەيدى. سىرتقى ەسىككە «بەتپەردەسىز كىرۋگە بولمايدى» دەپ جازىلعان ءبىر جاپىراق قاعازدى ءىلىپ قويىپ, وزدەرى بەتپەردە كيمەي, ونى تاقپاي كىر­گەندەرگە ەسكەرتۋ جاساعانسىپ, ساۋداسىن ودان ءارى الاڭسىز جالعاستىرۋدا. وكىنىشتىسى, حال­قىمىزدىڭ «ساقتىقتا قورلىق جوق» دەگەن دانالىعى مۇلدەم ەسكەرۋسىز قالىپ وتىر. وعان بۇگىنگى تۋىنداعان احۋالدىڭ ءوزى دالەل. باسقا دا كىشىگىرىم دۇكەندەردە سانيتارلىق-ەپي­دە­ميا­لىق تالاپتاردىڭ تولىقتاي ورىندالماۋىنان پان­دەميانىڭ تارالۋى ۇدەپ, «قىزىل-سارى» ايماقتاردىڭ سانى ءوسىپ بارادى. قازىر بارلىق كۇش ىندەتتى اۋىزدىقتاۋعا جۇمسالۋى كەرەك. بۇل – ونلاين تۇرىندە عانا ىستەلەتىن شارۋا ەمەس, ول ادامنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىن, شىنايى باعالاۋ مەن جۇرەكپەن سەزىنۋىن تالاپ ەتەتىن ورتاق ءىس. ويتكەنى جالعان ەسەپ پەن ۇرانشىل باياندامالار تۇبىمىزگە جەتەتىنىن تۇسىنەر كەز كەلگەن ءتارىزدى. ماسقارا بولعاندا, كوروناۆيرۋستى اۋىزدىقتاۋعا ارنايى بولىنگەن قارجىنىڭ ءوزى جەمقورلاردىڭ قارماعىنا ىلىگۋدە. وسىنى كورە وتىرىپ, ۇيات تۋرالى دا, ادامگەرشىلىك جايلى دا اڭگىمە قوز­عاۋ­دىڭ ءوزى قيىن.

وسى كەزەڭدە اتقارىلاتىن ساياسي-الەۋمەتتىك ءمانى زور شارالاردىڭ قاتارىنا پارلامەنت سايلاۋىن جاتقىزۋعا بولادى. قاڭتار ايىنا بەلگىلەنىپ وتىرعان ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى سايلاۋىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, ونىڭ وزەكتىلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىق­پالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فور­مۋلاسى مەن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەم­لەكەت» تۇجىرىمداماسىن شىن مانىندە ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى ءارى جاۋاپتى قادامى ەكەنىندە. وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستىڭ ناتيجەلى بولۋىنىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى – پاندەميا جاعدايىنداعى سايلاۋ ناۋقانى مەن داۋىس بەرۋ كەزىندە بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىستارىنىڭ تالاپتارعا ساي ۇيىمداستىرىلىپ, بارلىق قاجەتتى سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاۋ بويىنشا شارالار قولدانىلىپ, ءتيىستى جاعدايلاردىڭ جا­سالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سايلاۋعا تۇسەتىن سايا­سي كۇشتەردىڭ بارلىعىنىڭ دا بۇگىنگى تاڭ­دا­عى باستى مىندەتى حالىقتى پاندەميا­دان امان ساقتاپ, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت جۇر­­گىزۋى قو­عام­دى وسى ىسكە جۇمىلدىرۋعا دا با­عىت­تالعانى ابزال. مۇندا سايلاۋشىلاردىڭ الەۋ­مەت­تىك سانالىلىق تانىتۋىنىڭ دا ماڭىزى وتە زور.

قالاي بولعاندا دا ەڭ باستىسى, پرەزيدەنت ايتقانداي, پارلامەنتتىڭ ىقپالدىلىعى مەن ءماسليحاتتاردىڭ ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي دامۋىنداعى ءرولىن ارتتىرۋعا, ولاردىڭ حالىققا جاقىن بولۋىنا قول جەتكىزۋ. ەڭ باستىسى, سايلاۋ با­رىسى مەن داۋىس بەرەتىن كۇنى ەشبىر زاڭ­بۇ­زۋ­­شىلىقتارعا جول بەرىلمەسە بولعانى. الدا­عى سايلاۋعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قا­را­عانىمىز ابزال. سەبەبى ونىڭ استارىندا «حالىقتىڭ سەنىمى» دەگەن قاسيەتتى ۇعىم مەن ەلدىڭ بولاشاق تاعدىرى تۇر... ويتكەنى, سەنىم جوق جەردە ىنتىماق تا, قوعامنىڭ بەرەكە-بىرلىگى دە بولمايدى. ابايشا ايتساق: ء«بىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ – ءبارى بوس».

 

سوڭعى جاڭالىقتار