سۋرەتتەردە: شاقپاق اتا جەراستى مەشىتى; قارامان اتا جەراستى مەشىتى
– قويناۋى رۋحاني قۇندىلىقتارعا تولى 362 اۋليەلى ماڭعىستاۋدا 10 مىڭنان استام تاريحي ەسكەرتكىش بار. وسى قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەپ, تاريحي-مادەني نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءبىراز جىل بۇرىن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا باستالعان-دى. ال مىنا باعدارلاما بۇعان دەيىن اتقارىلعان جۇمىستاردى ىرگەلەندىرىپ, ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتىپ, سەپتىگىن تيگىزىپ دامىتۋدا. باعدارلاما اياسىندا «ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس تاريحي-مادەني مۇرالارى» تاقىرىبىندا وبلىستىق كەشەندى ەكسپەديتسياسى ۇيىمداستىرىلدى. ەكسپەديتسيا بارىسىندا نوعايلى كەزەڭىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى جانە ايماقتىڭ شىڭىراۋ-قۇدىقتارى زەرتتەلدى. ەكسپەديتسيا قورىتىندىلارى تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىلىپ, حالىقارالىق «Kazakh TV» تەلەارناسىنان كورسەتىلدى, – دەيدى پانيا وڭايبايقىزى.
راسىندا, اتالعان ءوڭىر قاسيەتتى نىساندارعا باي ولكە. وتكەن جىلى ايماق تاريحىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا, «ماڭعىستاۋدىڭ تاريحي-مادەني مۇرالارىن زەرتتەۋدەگى جاڭا كوزقاراستار مەن پەرسپەكتيۆالار» حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسى ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. ءۇش كۇنگە ۇلاسقان عىلىمي باسقوسۋعا ۇلىبريتانيانىڭ وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارى, ازەربايجان, يران, رەسەي, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان جانە قازاقستان ماماندارى شاقىرىلىپ, بارلىعى 100-گە جۋىق زەرتتەۋشى وڭىردەگى تاريحي-مادەني مۇرالاردى يگەرۋ جونىندە كەلەلى وي-پىكىرلەر ايتىلعان كورىنەدى.
كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارى شاقپاق اتا جەراستى مەشىت-ەسكەرتكىشى, قوسقۇدىق پەن ۇستىرتتەگى قولا داۋىرىنە جاتاتىن العاشقى قالا نىشانى بار توقسانباي قونىستارى جانە بايتە, دىكىلتاس, اۋرەنتوبە, سوققى, اقپال سەكىلدى ەرتە تەمىر ءداۋىرىنىڭ عيباداتحانالارى مەن ورتاعاسىرلىق قالالار – جەزدى, قاراقاباق, قىزىلقالا ت.ب نىسانداردى كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە ءتۇيىپتى.
«جەرىمىزدەن شىعاتىن ۇلۋتاستان سالىنعان, كونەدەن قازىرگە دەيىن ستيلدىك ەرەكشەلىگى ساقتالعان ارحيتەكتۋرالىق نىساندار بولەك اڭگىمە. بۇل تۇرعىدان, وزگە وڭىرلەردە كەزدەسە بەرمەيتىن ساۋلەتتىك ونەردىڭ ەرەكشە ۇلگىلەرى جاعىنان ماڭعىستاۋ راسىمەن دە كوش باستاپ تۇر», دەيدى وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
بۇل وبلىستا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 28 نىسان جانە جالپىۇلتتىق ماڭىزى بار 15 نىسان تىزىمگە الىنعان ەكەن. ءيسى قازاق ءۇشىن ماڭىزدى سانالاتىن وسى 15 نىساننىڭ ىشىندە الاش جۇرتىنا عانا ەمەس, كۇللى ازياعا تانىمال اۋليە ءپىر بەكەتتىڭ جەراستى مەشىتى, ودان بولەك, ماڭعىستاۋ توپىراعىندا تۋىپ-وسكەن بارشا حالىققا ەرەكشە ىستىق سانالاتىن شوپان اتا, شاقپاق اتا, قارامان اتا, سۇلتان ەپە, ماسات اتا سەكىلدى تۇلعالاردىڭ مەشىت-مەكەندەرى جالپىۇلتتىق ماڭىزى بار نىساندار قاتارىندا ەكەن. سونداي-اق بۇل قاتارعا يسا-دوسان ەسكەرتكىشى, ايگىلى بالۋانياز باتىردىڭ كەسەنەسىن دە قوسۋعا بولادى.
اسىرەسە بيىل اباتتاندىرىلعان وعىلاندىداعى بەكەت اتا مەشىتىنە اپاراتىن «اتا جولىن» ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. مۇنداعى جەراستى مەشىتىنىڭ اينالاسى تولىقتاي جوندەلىپ, جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى جاڭارتىلىپ, سۋاعارلار سالىنىپ, زياراتشىلارعا تولىقتاي جاعداي جاسالعان. سونداي-اق شاقپاق اتا, شوپان اتا, قارامان اتا, سۇلتان ەپە, سيسەم اتا, ەسكى بەينەۋ قورىمدارىنا دا ءدال وسىنداي اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, كەلۋشىلەردى كۇتۋدە.
– بۇل نىسانداردىڭ تاريحي-مادەني ماڭىزىن ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ ارقىلى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ارتتىرىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ۇزىلمەۋىنە اتسالىسامىز, – دەيدى پانيا سارمۋرزينا حانىم.
قالاي دەسەكتە, «رۋحاني جاڭعىرۋ» – كەڭ كولەمدى اۋقىمدى جوبا. بۇل رەتتە, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەرىمىزدى قايتا تۇلەتۋىمىز كەرەك» دەپ ءدوپ باسىپ, ءدال ايتقان.
اتىرگۇل ءتاشىم,
جۋرناليست
