ءىس-شارا بارىسىندا نەگىزىنەن ىندەتپەن كۇرەس ماسەلەسى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانى, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قولدانىلىپ جاتقان دارىلەر مەن تەستىلەردى قالاي ۇلەستىرۋ قاجەت ەكەنى ءسوز بولدى. كۇن تارتىبىنە بۇل ماسەلەنىڭ شىعۋ سەبەبى مىنادا. پاندەميادان زارداپ شەككەن مەملەكەتتەر ەڭ اۋەلى وزدەرىن ۆاكتسينامەن قامتاماسىز ەتۋگە تالپىناتىنى انىق. مۇنداي جاعدايدا قالتاسى قالىڭ ەلدەر ەكپە شىعاراتىن كومپانيالارمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, ۆاكتسينانىڭ كوپ مولشەرىن ساتىپ الۋى مۇمكىن. ال كەدەي مەملەكەتتەر ۆاكتسينادان قاعىلادى. وسىنى بولدىرماۋ ءۇشىن ۆاكتسينا مەن ءدارى-دارمەكتى ءادىل ءبولۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىلاندى.
ايتا كەتەرلىگى, بيىلعى سامميتكە ساۋد ارابياسى توراعالىق ەتىپ وتىر. كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى ەكى كۇندىك جيىن تولىقتاي ونلاين فورماتتا ءوتتى. ەر-ريادتىڭ توراعالىعى وسى قاراشادا اياقتالادى. كەلەسى كەزەك يتالياعا بەرىلدى.
ۆيدەوكونفەرەنتسيانى اشقان ساۋد ارابياسىنىڭ كورولى سالمان بين ابدۋلازيز كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ جاھاندىق كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزەكتى ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«COVID-19 پاندەمياسى بۇكىل الەمدى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇلكەن داعدارىسقا ۇشىراتىپ, جاھاندىق ەكونوميكانى توقىراتىپ, الەۋمەتتىك سالاعا ۇلكەن شىعىن كەلتىردى. ادامدار مەن مەملەكەتتەر ءالى دە مۇنىڭ زاردابىن تارتىپ جاتىر. ايتسە دە, بۇل داعدارىستان شىعۋ ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىق ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋى كەرەك», دەدى سالمان بين ابدۋلازيز.
سونداي-اق ساۋد ارابياسى كورولى داعدارىستان شىعاتىن جول ۇسىنۋ ارقىلى ادامدارعا ءۇمىت سىيلاپ, ىنتىماقتاسا ارەكەت ەتۋدىڭ ماڭىزىنا ەكپىن بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى كەزدە كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسيناعا قاتىستى جاعىمدى جاڭالىقتارعا قاراماستان, الەم ەكپەلەردى ءادىل ءارى تەڭ بولىنۋىنە كۇش سالۋى ءتيىس.
بۇدان كەيىن G20 ەلدەرىنىڭ باسشىلارى رەت-رەتىمەن ءسوز سويلەپ شىقتى. گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسيناعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تىزە قوسىپ ىنتىماقتاسۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ىندەتپەن كۇرەستەگى جاھاندىق كامپانيانىڭ ماقساتىنا توقتالدى. سوعان سايكەس, 2021 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 2 ملرد دانا ۆاكتسينا شىعارىلۋى ءتيىس.
«پاندەميانى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن ۆاكتسينا الەمنىڭ بۇكىل ەلىنە قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. بىراق بۇعان بولىنگەن قاراجات جەتپەيدى. بىزگە سەنىمدى قاراجات كوزى, ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق جانە شەشىم قابىلداۋدا تاۋەلسىزدىك قاجەت... جاھاندىق ناۋقان باستاماسى ءۇشىن قازىرگە دەيىن 5 ملرد دوللار قاراجات جينالدى. گەرمانيانىڭ ۇلەسى 500 ملن ەۋرو», دەدى ا.مەركەل.
كانتسلەردىڭ ايتىپ وتىرعان جاھاندىق ناۋقان COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاردى قولدانۋعا رۇقسات بەرىلگەننەن كەيىن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ەكپەمەن تەڭ كولەمدە قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. قازىرگە دەيىن وعان 172 مەملەكەت كىرۋگە كەلىسىم بەردى. ءبىر قىزىعى, اقش بۇل تىزىمدە جوق.
فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون دا ۆاكتسينانى تەڭدەي ءبولۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. ء«بىز ەكى ءتۇرلى الەمدى – بايلار وزدەرىن عانا ۆيرۋستان قورعاپ, بۇرىنعى ومىرىنە قايتا ورالاتىن ستسەناريدى بولدىرماۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
ەۋروپالىق كوميسسيا پرەزيدەنتى ۋرسۋلا ۆون دەر لەيەن قاۋىپسىز الەمگە جەدەل قول جەتكىزۋ ءۇشىن وداققا مۇشە مەملەكەتتەر جاھاندىق باستاماعا ۇلەس قوسۋى قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. وسى ماقساتتا قۇرىلعان COVID-19 قۇرالدارىنا قول جەتكىزۋدى جەدەلدەتۋ (ACT Accelerator) باستاماسىنا قارجى قۇيۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار الەم ەلدەرىنە ساۋىن ايتىپ, وسى جوباعا 4,5 ميلليارد قاراجات كەرەك ەكەنىن ايتتى.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءوز سوزىندە كوروناۆيرۋس پاندەمياسى اسەرىنەن بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ باستالعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسسىزدار سانىنىڭ كوبەيۋى مەن سونىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن كەدەيشىلىك, الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق وزەكتى تۇيتكىلگە اينالىپ وتىر. سوندىقتان G20 ەلدەرى بۇعان جول بەرمەۋى ءتيىس.
كرەمل باسشىسى بۇدان كەيىن كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە توڭىرەگىندە وي قوزعاپ, رەسەيدىڭ كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا بۇكىل الەمگە قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن بارىن سالاتىنىن جەتكىزدى.
«يممۋنيتەتتى قالىپتاستىراتىن پرەپاراتتار بارشاعا ورتاق, جالپىعا بىردەي ەكەنى ءسوزسىز. رەسەي عالىمدارى ازىرلەگەن ۆاكتسينالاردى قاجەت ەتكەن ەلدەرگە بەرۋگە ءازىر. ولاردىڭ قاتارىندا الەمدە العاش رەت تىركەلگەن, ادامداعى ادەنوۆيرۋستار ارقىلى ازىرلەنگەن «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى بار. سونداي-اق ءنوۆوسىبىر عىلىمي ورتالىعى شىعارعان رەسەيلىك ۆاكتسينا «ەپيۆاككورونا» دا ءازىر تۇر. رەسەيلىك ءۇشىنشى ۆاكتسينا دا دايىن بولىپ قالدى», دەدى ۆ.پۋتين.
قىتاي باسشىسى سي تسزينپين دە ۆاكتسينا جاساۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىق جاساۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى.
«قىتاي كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانى زەرتتەۋ جانە دايىنداۋ سالاسىندا, ونى ءوندىرۋ مەن تاراتۋدا باسقا ەلدەرمەن بىرگە ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە ءازىر. ءبىزدىڭ ەلىمىز دامۋشى ەلدەرگە كومەك كورسەتىپ, قول سوزۋعا بەرگەن ۋادەسىن ورىندايدى. COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينانى جالپىعا ورتاق ەتىپ, الەمدەگى بۇكىل حالىققا قولجەتىمدى جاساۋ ءۇشىن بارىن سالادى», دەدى سي تسزينپين.
اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ىندەتپەن كۇرەسكە جاھاندىق ءىس-قيمىلدىڭ قاجەت ەكەنىنە توقتالىپ, الداعى ۋاقىتتا ەكونوميكالىق ءوسىمدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق ارەنادا ديالوگ ورناتۋدىڭ ماڭىزىن جەتكىزگەن.
تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايپ ەردوعان جيىن بارىسىندا انادولىدا دايىندالعان ۆاكتسينانى بۇكىل الەمگە تاراتۋعا ءازىر دەپ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇركيالىق ۆاكتسينا بارشا ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە اينالۋعا دايىن.
«كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋى الەمنىڭ ەڭ ۇلكەن ەكونوميكالارىن ءبىر شاڭىراق استىنا جينايتىن G20 ءسامميتىنىڭ ماڭىزى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى دەپ ەسەپتەيمىن. ەر-ريادتاعى سامميتتە قابىلدانعان شەشىمدەر ەپيدەميانىڭ كەرى اسەرىن باسەڭدەتىپ قانا قويماي, G20-نىڭ ماڭىزىن ارتتىرادى», دەدى ەردوعان.
جيىن بارىسىندا ەۋروپالىق وداق وكىلدەرى كەلەشەكتە بولۋى مۇمكىن پاندەميالاردىڭ الدىن الۋى ءۇشىن حالىقارالىق كەلىسىمدى قابىلداۋعا شاقىردى. بۇل قادام ىندەتپەن كۇرەسۋدە جەدەل قيمىلداۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
