ءداستۇرلى قىزمەتتى ىعىستىرعان تسيفرلى بانكينگ

ۇكىمەت وسى سەگمەنتتى دامىتۋعا مۇددەلى

قارجى سەكتورى مەن تسيفر­لى تەحنولوگيالار ينتەگراتسياسى IT ينفراقۇرىلىمدى جانە تسيفر­لى شەشىمدەردى پايدالانۋ مۇمكىندىگىمەن تىعىز بايلا­نىستى. الەمدىك قارجى تەحنو­لو­گياسىنىڭ يننوۆاتسيالىق تۇر­عىدان جاڭعىرۋى عارىشتىق جىل­دامدىقپەن ءجۇرىپ, ينتەرنەتتە تولىققاندى وكىلدىكتەرىن اشىپ, ينتەرنەت-بانكينگتى ىسكە قوسۋدا. ساراپشىلار, ءتىپتى الداعى بىرەر جىلدا ينتەرنەت-بانكينگتەردىڭ ءوزى IT-كومپانيالارعا اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن باتىل بولجاي باستادى. كەيىنگى دەرەكتەر بو­يىنشا ءموبيلدى بانكينگ بۇكىل كليەنتتەر بازاسىنىڭ شامامەن 90 پايىزىنا قىزمەت ەتەدى. بۇل جۇيەلەردە شامامەن 10 ميلليون پايدالانۋشى تىركەلگەن. ولاردىڭ 30 پايىزى وپەراتسيالاردى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزەدى ەكەن. ساراپشىلار دا قازاقستان بانكتەرىنىڭ ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنداعى مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنىن ايتادى.

بۇگىنگى تاڭدا بانكتەر اراسىنداعى كۇرەس كليەنت ەمەس, ءتيىمدى تەحنولوگيا ءۇشىن تالاسقا اينالىپ, تەحنولوگيالىق كوش­باس­شىلىققا ۇمتىلۋ باستالدى. باسقاشا ايتقاندا, ءداستۇرلى بانك­تىك قىزمەت تۇرىنەن سمارتفوندار نەگىزىندە كليەنتتەرگە قاشىقتان قىزمەت كورسەتىپ, اقى تولەۋ مادەنيەتى مەن ادەتىن وزگەرتىپ جاتىر.

جۋىردا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى بىرىگىپ وتكىزگەن جيىندا كلاسسيكالىق بانكينگ قىزمەتى ىشكى نارىق ءۇشىن ءتيىمدى بولماي قالعانى اشىق ايتىلدى. جاڭا تۇجىرىم قارجى نارىعىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرادى, نارىقتا جاڭا ونىمدەردى شىعارۋدى, fintech قۇزىرەتتەرىنىڭ قول­جە­تىمدىلىگىن ارتتىرادى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىل­قاسىموۆا ۇسىنعان دەرەكتەرگە سەنسەك, ءداستۇرلى بيزنەس مودەلدەرى بار قار­جى ۇيىمدارىنىڭ كىرىسى فينتەح كوم­پانيالار مەن ءىرى تەحنولوگيالىق كومپا­نيالار سياقتى نارىقتىڭ جاڭا ويىن­شى­لارىمەن سالىستىرعاندا 30 پا­يىزعا دەيىن تومەندەپ كەتكەن. سون­داي-اق م.ابىلقاسىموۆا بيىلعى جەلتوقساننان باستاپ قازاقستاننىڭ دسۇ-عا قوسىلۋى اياسىندا شەتەلدىك بانك­تەر مەن ساقتاندىرۋ ۇيىمدارى ەلدە ءوز فيليالدارىن اشۋعا قۇقىلى بولاتىنىن ەسكە سالدى. 2025 جىلعا قاراي ەاەو ەلدەرىنىڭ قاتىسۋشىلارى ءبىر-ءبىرىنىڭ نارىقتارىنا كىرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ورتاق قارجى نارىعىن قالىپتاستىرۋ جوسپارلانۋدا.

ەتەك-جەڭىمىزدى جيۋعا – 5 جىل

وسىعان بايلانىستى بانك سەكتورىنىڭ ءداستۇرلى مودەلى وزگەرەتىنى, ەندى بۇرىنعى ءداستۇرلى جولمەن جۇرە المايتىنىمىز بەلگىلى بولىپ قالدى. McKinsey & Company ساراپشىلارى قازاقستاندىق نارىقتا كليەنتتەردىڭ تاجىريبەسىن جاقسارتۋ باعىتىندا ءبىراز تىرلىكتەردىڭ باسى قايىرىلعانىن ايتىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە بىرنەشە ونلاين-ساۋدا الاڭى, ترانزاكتسيالىق بانك جانە نەسيەلىك ءونىمدى بىرىكتىرەتىن ەكوجۇيەلەر بار. تاعى ءبىر جاھاندىق تەندەنتسيا – كليەنتتەر ونىمگە جاقسى جاعداي ىزدەۋدى ءجون كورەدى, ال تەحنولوگيالىق جەتىستىك ولار ءۇشىن بۇل پروتسەستى جەڭىلدەتەدى: كليەنتتەر ءبىر بانكتە يپوتەكا الا الادى, باسقا بانكتە دەپوزيتتەر ساقتاي الادى, ءۇشىنشى بانكتە تولەمدەر مەن اۋدارىمداردى جۇزەگە اسىرا الادى.

ساراپشىلار كليەنتتەردىڭ جەكە قاجەتى ءۇشىن قىزمەتتەردى ۇلكەن دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ پاكەتتەي الاتىن بانكتەردىڭ ارتىقشىلىعى بار ەكەنىن تالايدان بەرى ايتىپ كەلەدى.

– ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا, ەڭ الدىمەن اگروونەركاسىپتىك كەشەندە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى شاعىن نەسيەلەندىرۋدە ميكروقارجىلاندىرۋدى كەڭەيتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاسالادى, – دەپ اتاپ ءوتتى م.ابىلقاسىموۆا.

قارجى نارىعى سەكتورلارىنىڭ – بانك­تىك, ساقتاندىرۋ, باعالى قاعازدار نارى­عىنىڭ تيىمدىلىگى قاراپايىم تسيفر­لى كورسەتكىشتەرمەن باعالانىپ كەلدى. مىسالى, اكتيۆتەردىڭ ءوسۋى مەن ءىجو-ءنىڭ وسۋىنە قاتىستى. بۇل ءتاسىلدىڭ ەندى وز­گە­رەتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ءبىز وزگەرىس­تەردى نارىقتىڭ كولەمىن ولشەۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن كوورديناتتار جۇيەسىن دە جەتىلدىرۋدەن باستاۋىمىز كەرەك دەپ وتىر قارجى نارىعىنىڭ ماماندارى.

كاسىپكەرلىكتى قارجىلاندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك رەسۋرستارعا تاۋەلدىلىگى تۋرالى وسىعان دەيىن دە جازعانبىز. ەندى بۇل ولقىلىقتىڭ ورنى تولاتىن سياق­تى. قۇجاتتىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا ەكونوميكانىڭ قارجىلاندىرۋىنداعى بانكتەردىڭ ءرولىن قالپىنا كەلتىرۋ جەكە باسىمدىلىق رەتىندە قابىلدانىپتى. نەسيە­لەندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بانكتەردىڭ اندەررايتەرلىك راسىم­دەرى جەتىل­دىرىلەتىن كورىنەدى. بۇل وزگەرىس­تەر پرۋ­دەنتسيالدىق رەتتەۋ كەزىندە ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدەگى كەدەر­گىلەردى جويۋدان باستالادى.

– ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدى كەڭەيتۋ ماقساتىندا بانكتىك قارجى­لان­دىرۋدىڭ فاكتورينگ, ليزينگ سياقتى بالا­مالى قۇرالدارىن دامىتۋ ءۇشىن نور­ماتيۆتىك جاعدايلار جاسالادى. جەت­كىزىلگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمنىڭ ءبىر بولىگىن الا وتىرىپ, كاسىپ­ورىندار ءوز قىزمەتىنىڭ ۇزدىكسىزدىگىن ساق­تاي الادى جانە ليزينگ شوب-تىڭ ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا قول­جە­تىم­دىلىگىن جەڭىلدەتەدى, شىعىندار­دى ازاي­­تا­دى جانە ۇزاق ۋاقىت بويى قىم­بات ين­ۆەس­تيتسيالاردىڭ قارجى­لىق اۋىرت­پا­لىعىن بولەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى م.ابىلقاسىموۆا.

سونىمەن اگەنتتىك توراعاسى ايتىپ وتكەندەي, كاسىپورىنداردىڭ اشىقتى­عىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسا بەرەدى.

– اشىقتىققا قويىلاتىن تالاپ­تار­دىڭ جوعارىلاۋى نەسيە بەرۋشىلەر مەن ينۆەس­تورلاردىڭ ۇيىم قىزمەتى تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرادى. وسى ماقساتتار ءۇشىن كورپوراتيۆتى باس­قارۋدىڭ جانە اقپاراتتىڭ اشىلۋى­نىڭ مينيمالدى ستاندارتتارى كاسىپ­ورىن باسشىلىعى مەن اكتسيونەرلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ بەلگى­لەنەدى, – دەيدى ول.

قاشىقتان جۇمىس جۇيەسى مەن باسقا دا تسيفرلى مۇمكىندىكتەر تۋرالى بۇرىن دا تالاي ايتىلعان بولاتىن. ەندى جاڭا رەداكتسيادا جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ باسىمدىقتار­دىڭ بىرىنە اينالدى. قارجىگەر ءانۋار ۇش­باەۆ بانكتەردىڭ بارلىعى بىردەي كليەنت­تەرىنە ونلاين-بانكينگ جانە قاشىقتان قىزمەت كورسەتۋدى ۇسىنا الماي وتىر­عانى ينفراقۇرىلىمدىق قيىندىقتارعا بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. بىراق سوعان قاراماستان, از عانا ۋاقىت ىشىندە تانىمال بولعان بانكينگ جوبالار بار. مۇنداي جوبالاردىڭ سانى جىل سا­يىن ارتىپ كەلەدى. قازاقستاندا Facebook, WhatsApp الەۋمەتتىك جەلىلەرىنىڭ قول­دانۋشىلارى وتە كوپ. وسىعان دەيىن ونلاين-ساۋدا جەلىلەرى ۇسىنعان ساۋدا اسسورتيمەنتى جوعارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنە المادى. قازىر Facebook موnstr Masterclass جوباسى ارقىلى الەم­دەگى اتاقتى كومپانيالاردىڭ ونىمدەرىن ساۋ­داعا شىعارۋ مۇمكىندىگى بار. ولارعا الەم­نىڭ كەز كەلگەن قالاسىنان ونلاين لوگيس­تيكالىق نۇكتە اشۋ دا, ينتەرنەت بانكينگ اشۋ دا قيىن ەمەس.

– الەمدە IT قىزمەت كورسەتەتىن كوم­پانيالار مەن بانكتەر اراسىنداعى قارجىلىق قىزمەت سالاسىنداعى باسە­كەلەستىك تاقىرىبى وتە وتكىر بولىپ سانال­دى. قازاقستان بۇل فاكتوردى تەك «سىناپ كورۋ» دەڭگەيىندە قاراستىرىپ كەلدى. سەبەبى قازاقستان نارىعىندا بۇل سەگمەنتتە بانكتەردەن وزگە ويىنشىلار جوق. قولدانىستا جۇرگەن زاڭدار ءداستۇرلى قارجى ينستيتۋتتارىنا عانا باسىمدىق بەرەدى. رەسەيدە بانكتەردەن باسقا ەلەكتروندى اقشانى بانكتىك شوت اشپاي-اق ەلەكتروندى اقشا مەن اقشا اۋدارىمدارىنىڭ وپەراتورى رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە ليتسەنزياسى بار نەسيەلىك مەكەمەلەر بەرە الادى. دەمەك, شەشىم قابىلداۋدى تەزدەتپەسەك, ولار ءداستۇرلى بانكتەردى ىعىستىرىپ شىعۋى ابدەن مۇمكىن, – دەيدى ءا.ۇشباەۆ.

باسقالار ۇيىقتاپ جاتقان جوق

الەمدىك IT كومپانيالاردىڭ قوسىم­شا تابىس كوزىن ىزدەۋ ءۇشىن تولەمدەر نارىعىنا نازار اۋدارعانىنا تالاي ۋا­قىت بولدى. 2011 جىلى Google Wallet قىز­مەتى ىسكە قوسىلدى, Apple Apple Pay-دى ۇسىندى, eBay 2002 جىلى ساتىپ العان PayPal ەلەكتروندى تولەم پلاتفورماسىن ىسكە قوستى. رەسەيلىك «سبەربانك­تىڭ» باسشىسى گەرمان گرەف وسىدان بىر­نەشە جىل بۇرىن اكتسيونەرلەردىڭ جىل­دىق جينالىسىندا سويلەگەن كەزدە باستى باسە­كەلەستەر رەتىندە باسقا بانك­تىك قۇ­رى­­لىمداردى ەمەس, ينتەرنەت-رەسۋرس­تار­دى اتاعان بولاتىن.

– قازاقستاننان تىسقارى جەرلەردە Facebook, Google, Apple IT-شەشىمدەردى قول­­­دانىپ, قارجى قىزمەتتەرى نارى­عىنا شىعىپ, ءداستۇرلى بانكتەردىڭ باسە­كە­لەس­تەرىنە اينالادى. بۇل پروتسەسس ءداس­تۇرلى بانكتەردىڭ ينتەرنەت بان­كينگ­تەرگە اينالۋىن تەزدەتەدى, – دەيدى ءا.ۇشباەۆ.

م.ابىلقاسىموۆا ايتقانداي, جاڭا رەداكتسياداعى ەكى نەگىزگى باستاما –دەرەك­تەردى باقىلاۋ (SupTech) جانە تسيفر­لىق سايكەستىك (RegTech). بۇل باعىت­تا باقىلاناتىن سۋبەكتىلەردىڭ رەتتەۋ­شىگە ەسەپ بەرۋىنىڭ كولەمى جانە ءتيىستى شىعىندار ازايادى.

ساراپشىلار الدىن الا بولجاعان­داي, تسيفرلى رەتتەۋشى ىشكى نارىقتا ءوزارا بايلانىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇ­مىس ىستەيدى. بۇل فاكتور تولەم ينفرا­قۇرى­لىمىنا جانە جەدەل تولەم جۇيەسىنە, اشىق پلاتفورمالىق تەحنولوگيالاردى (Open API جانە Open Banking) جانە قارجى نارىقتارىن ەنگىزۋدى, قاشىق­تان سايكەستەندىرۋدى جانە الاياقتىق پەن كيبەرقاتەرلەرگە قارسى تەتىكتەردى دامىتۋدى جىلدامداتادى ەكەن.

وسى جيىنعا قاتىسقان قازاقستان قار­جىگەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ تور­اعاسى ەلەنا باحمۋتوۆا قارجى نارى­عىنداعى ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بولاشاق دامۋ تەندەن­تسياسىن انىقتايتىن بيزنەس مودەلدەرىندەگى وزگەرىستەرگە جانە كليەنتتەردىڭ ۇمىتتەرىنە سۇيەنۋ قاجەت دەپ اتاپ ءوتتى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا, سونىڭ ىشىندە تەلەكوممۋنيكاتسيا مەن ساۋدانى قوسا العاندا, ونلاين-قىزمەتتەردى بارىنشا ىڭعايلى ءارى تەز ۇسىنۋ باستى باسىمدىققا يە بولدى, كليەنتتەر قارجى سەكتورىنان وسىنداي ءتاسىلدى كۇتەدى. ءار كليەنت ءۇشىن ەسكى سەگمەنتتەلگەن نارىقتىق قۇرىلىم نەگىزىندە جاسالمايتىن جەكە كۇردەلى قارجىلىق شەشىمدەردى دايىنداۋ قاجەت.

– قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ترانسفورماتسياسى ناتيجەسىندە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ىسكەري مودەلى مەن تاۋەكەل بەيىنى تۇبەگەيلى وزگەرۋدە. بۇل نارىقتى رەتتەۋدە كورىنىس تابۋى كەرەك, – دەدى ە.باحمۋتوۆا. ول سونداي-اق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ ءۇشىن نەگىزگى كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەت ەكەنىن دە ايتىپ ءوتتى. S&P مالىمەتتەرى بويىنشا بانكتەر ءۇشىن سالالىق جانە ەلدىك تاۋەكەل دەڭگەيىنە سايكەس, قازاق­ستان 10 توپتا 9-ورىنعا يە.

اگەنتتىك تالداۋشىلارى نەگىزگى تەرىس فاكتورلار رەتىندە بانكتىك رەتتەۋ مەن قاداعالاۋدىڭ السىزدىگى, ەكونوميكاداعى جوعارى نەسيەلىك تاۋەكەلدى ايتىپ وتىر. بۇعان 2008 جىلعى داعدارىستان كەيىنگى قالىپقا كەلتىرۋ كەزەڭىنىڭ تىم سوزىلىپ كەتۋى سەبەپ بولىپتى. ودان بولەك ساراپشىلار بۇرىنعى كەڭەس ەلدەرى, ونىڭ ىشىندە قازاقستان بانكتەرى دە 2008 جىلدارداعى داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارىن تولىققاندى زەرتتەمەي جاتىپ, 2020 جىلعى پاندەميالىق داعدارىس قۇرساۋىندا قالعانىن ايتادى. وسىعان بايلانىستى ساراپشى ءا.ۇشباەۆ قازىرگى ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ىقپالى ءالى تالاي ۋاقىت­قا دەيىن سەزىلەتىنىن, ۇكىمەت نەمەسە پرەزيدەنت جانىنان ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارىن زەرتتەيتىن رەسمي ورتالىقتىڭ قاجەت ەكەنىن ايت­قان بولاتىن. ءبىزدىڭ كەمشىلىگىمىز – وسى كۇنگە دەيىنگى ەكونوميكالىق-قارجىلىق داعدا­رىستاردىڭ ساباقتارىنان ناتيجە شىعارا الماۋىمىزبەن بايلانىستى.

تۇراقتى ءوسىمى بار كومپانيالار كوپ ەمەس

 وتاندىق بانكيرلەر­دىڭ ىسكەر كليەنتتەر ءۇشىن ءوزارا باسەكە­لەسۋى قيىنعا سوعادى. كوپتەگەن بانك نارىقتا ۇقساس ونىمدەردى ۇسىنادى, تاريف­تەر بىردەي, ال بارلىق ەدب ءبىر مەم­لەكەتتىك باعدار­لا­مالار بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بىراق نەسيەلىك ۇيىمداردىڭ ءبىر بولىگى كليەنت ءۇشىن كۇرەستە وزدەرى­نىڭ جەكە ەكوجۇيەلەرىن – شوب ءۇشىن قار­جى­لىق جانە قارجىلىق ەمەس قىزمەت­­تەرىن دامىتا وتىرىپ, تسيفرلى كەڭىستىككە اۋىسا­دى. وتاندىق بانكتەر ەكوجۇيە­لەر­دى بىرنەشە باعىتتا قۇرۋدا: اشىق بانكينگ جانە ماركەتينگ, سونىمەن قا­تار بيزنەسكە قارجىلىق ەمەس قىزمەتتەردىڭ بىرقاتار ءتۇرىن ۇسىنادى. Kaspi ءوزىنىڭ ساۋدا پلاتفورماسىن 2014 جىلى العاش رەت ۇسىنىپ, «بانك-دۇكەن» سالاسىندا ەڭ الىس قوزعالدى. قازاقستاننىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرىنىڭ كوپشىلىگى قوسىمشا ەلەكتروندى قىزمەتتەردى 2019 جىلى عانا بەلسەندى تۇردە دامىتا باستادى.

– قارجى ينستيتۋتى, ەڭ الدىمەن, جاساندى ينتەللەكتى بارىنشا پايدالانۋى كەرەك. بۇل شىعىنداردى ميني­ميزاتسيالاۋعا, دەربەستەندىرىلگەن قىز­مەتتەر سەكتورىن جانە ۇلكەن دەرەكتەردى تال­داۋعا نەگىزدەلگەن ءونىم جەلىسىن كە­ڭەي­تۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ە.باحمۋتوۆا.

قاۋىمداستىق توراعاسى ايتقانداي, بىزگە دايىن قارجىلىق ونىمدەردەن تۇتىنۋشىلاردىڭ جەكە قالاۋىن قاناعات­تاندىرۋعا جانە ءارتۇرلى تسيفرلى ارنالار ارقىلى قىزمەتتەردى ۇزدىكسىز ۇسىنۋعا كوشۋ قاجەت. حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سايكەس, پاندەميا كەزىندە عالامتورداعى جانە ءموبيلدى بانكتىك قوسىمشالاردى پايدالانۋ بۇكىل الەمدە 20%-دان 50%-عا دەيىن ءوستى, ال بۇكىل الەم بويىنشا كليەنتتەردىڭ 15%-دان 45%-عا دەيىن بانككە كەلۋدى ازايتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

– پاندەميا قارجى سەكتورىندا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان تەندەنتسيا­لاردىڭ كاتاليزاتورىنا اينالدى, قار­جى سەكتورىندا تسيفرلانۋ ۇدەي ءتۇستى, سوندىقتان ءبىز وسى ءساتتى وتكىزىپ الماي, الەمدىك ترەندكە ەنۋىمىز كەرەك. قارجى نارىعىنىڭ جاڭا يدەالدى مودەلگە قانشالىقتى جاقىن ەكەنىن باعالاۋ ءۇشىن جاڭارتىلعان ورتا مەرزىمدى ەتالوندار قاجەت,– دەگەن ە.باحمۋتوۆا ىشكى ينديكاتور قارجى نارىعى سەكتورلارىن رەتتەۋ مەن قارجى ۇيىمدارىنىڭ وپەراتسيالىق تاۋەلسىزدىگىنەن بىرتىندەپ باس تارتۋعا الىپ كەلگەنىن ەسكەرتتى.

قارجىلىق قامتۋدى قارجىلىق قىز­مەت­تەردى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا جانە حالىقتىڭ ومىرىنە ەنۋ ارقىلى باعالاۋ كەرەك. تسيفرلى كورسەتكىشتەر جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ جالپى سانىنا قارىز الۋشىلاردىڭ سانى, اشىق قارجى نارىعىنا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ۇلەسى, ەرىكتى ساقتاندىرۋ كولەمى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان ول كوممەرتسيالىق مەكەمەلەر تاراپىنان دا, نارىقتا ۇستەم جاعدايدى يەمدەنەتىن مەملەكەتتىك ۇيىمدار تاراپىنان دا باسەكەلەستىك بايقالسا, ساپالى وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە جينالعانداردىڭ قاپەرىنە سالىپ ءوتتى.

جوعارى تەحنولوگيالىق پلاتفورما­لارمەن ىنتىماقتاستىق سەكتوردىڭ نورماتيۆتىك اربيتراج جاعدايىندا دامۋىن جەدەلدەتەتىن كورىنەدى. يننوۆا­تسيالاردى ەنگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ – ىشكى قارجى نارىعىن قۇرۋدىڭ قاجەتتى مودەلى جانە سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ قارجىلىق ينستيتۋتتارىمىزدىڭ الەمدىك دامۋ تەندەنتسيالارىنا ەنىپ, جەتىستىكتەرگە جەتۋ مۇمكىندىگى.

الماتى