الەم • 20 قاراشا, 2020

مينسكتە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق سىنىبى اشىلدى

404 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

مينسك قالاسىنىڭ ورتا مەكتەبىندە قازاق ءتىلىن, تاريحى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ كابينەتى اشىلدى,  - دەپ حابارلايدى Egemen.kz

مينسكتە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق سىنىبى اشىلدى

مينسك قالاسىنداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى № 143 ورتا مەكتەبىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ءتىلىن, تاريحى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ كابينەتى اشىلدى.

اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اسقار بەيسەنباەۆ, زاۆود اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى سەرگەي ماسلياك, بەينەكونفەرەنتسيا فورماتىندا – «وتانداستار» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ماعاۋيا سارباسوۆ, "دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى" رقب  جانە «وتانداستار» قورى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى بولات ديدار قاتىستى.

مەكتەپ قوناقتارىن 10 سىنىپ وقۋشىلارى نيكيتا شالاي مەن ۆيولەتتا دروزد قارسى الدى, ولار قازاق ويشىلى, اعارتۋشىسى جانە اقىنى اباي قۇنانباەۆ پەن بەلورۋس اقىنى ماكسيم تانكانىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان مۋزىكالىق-پوەتيكالىق كومپوزيتسيا ورىندادى.

ەلشى ا. بەيسەنباەۆ ءىس-شاراعا قاتىسقانى جانە قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى م. اۋەزوۆ اتىنداعى №143 ورتا مەكتەپكە ەرەكشە نازارى ءۇشىن مينسك قالاسى زاۆود اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى س. ماسلياكقا العىس ءبىلدىردى. مەكتەپ م.اۋەزوۆ كوشەسى, № 5 عيماراتتا ورنالاسقانىن اتاپ كەتۋ قاجەت. بەلارۋس استاناسىنان ءۇش جارىم مىڭ شاقىرىم جەردە ءوزىنىڭ وشپەس تۋىندىلارىن جارىققا شىعارعان قازاق جازۋشىسىن ماڭگى ەستە ساقتاۋداعى مينسك قالاسى مەن زاۆود اۋدانى اكىمشىلىكتەرىنىڭ كەشەندى ءتاسىلى قازاقستاندىقتاردىڭ تەرەڭ ريزاشىلىعىن, ەكى باۋىرلاس حالىقتىڭ بىرلىگى سەزىمىن تۋدىرادى.

ەلشى قازاقستاننىڭ بەلارۋستەگى ەلشىلىگى «وتانداستار» قورىمەن بىرلەسىپ قازاق ءتىلىن, ادەبيەتى مەن تاريحىن وقىتۋ كابينەتىن اشۋ بويىنشا ىسكە اسىرىلعان جاڭا جوبا تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ جايى قايتا جوندەۋدەن ءوتتى, ديزايندى قوسا العاندا وندا بارلىعى قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ ءوزارا دوستىعى مەن ىنتىماقتاستىعى يدەياسىنا باعىنادى. قازاق ءتىلىن, قازاقستان تاريحى مەن ادەبيەتىن وقىپ-ۇيرەنۋ اسا قىزىقتى جانە ءتيىمدى بولۋى ءۇشىن قازاقستاندىق تاراپ مەكتەپكە كەڭ فورماتتى تەلەديدار, ينتەراكتيۆتى وقۋلىقتار, سوزدىكتەر, تانىمدىق ادەبيەتتەر سىيلادى.

ەلشى 870 جىلى قازىرگى قازاقستان اۋماعىنىڭ وڭتۇستىگىندە سىرداريا وزەنىنىڭ باسسەينىندە ورنالاسقان وتىرار قالاسىنىڭ ماڭىنداعى فاراب قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن جانە جاڭا وقىتۋ كابينەتىنە ەسىمى بەرىلگەن ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ جەكە باسىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. ورتا عاسىرلاردا بۇل قالا شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن ساۋدا جولدارىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان عىلىمي جانە مادەني ورتالىق بولدى.

شنگش

ء«ال-فارابي فەنومەنى ونىڭ عىلىمي قىزىعۋشىلىقتارىنىڭ اياسى وتە كەڭ بولعاندىعىندا, ونى ەنتسيكلوپەديالىق عالىم دەپ اتاعانى كەزدەيسوق ەمەس. ونىڭ عىلىمي مۇراسىنىڭ الەمدىك ماڭىزى بار, ول تەك فيلوسوفيانى, ءدىندى, لوگيكانى, ەتيكانى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ماتەماتيكا, حيميا, بيولوگيا, استرونوميا, مەديتسينا, يۋريسپرۋدەنتسيانى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. ءال-فارابي ەجەلگى عالىمداردىڭ – اريستوتەلدىڭ, پلاتوننىڭ, ەۆكليدتىڭ, باسقا دا ەجەلگى گرەك ويشىلدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن قازىرگى تىلدەرگە اۋدارعان», - دەپ اتاپ ءوتتى ا. بەيسەنباەۆ.

«وسى سىنىپتا العان ءبىلىم سىزدەرگە ءارى قاراي وقۋدا, ءومىر جولىندا پايدالى بولاتىنىنا, تابىستى ادام بولۋعا كومەكتەسەتىنىنە سەنىمدىمىن», - دەدى ا. بەيسەنباەۆ.

زاۆود اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى س. ماسلياك ەكىجاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋ ءۇشىن قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ, ءبىلىم الماسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. اۋدان اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى №143 ورتا مەكتەپتىڭ تەرەڭ جانە كوپجوسپارلى داستۇرلەرى بار ەكەنىن, ولاردىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ۆەكتور – ەڭ باي, قىزىقتى جانە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىنە ەرەكشە توقتالدى. ول قازاق ءتىلىن, ادەبيەتى مەن تاريحىن وقىتۋ جونىندەگى ماڭىزدى ءارى قىزىقتى جوبانى ىسكە اسىرعانى ءۇشىن قازاقستاننىڭ بەلارۋستەگى ەلشىلىگىنە العىسىن ءبىلدىردى.

مەكتەپ ديرەكتورى دميتري بوچاروۆ مينسك قالاسىنداعى №143 ورتا مەكتەپتىڭ قازاقستانمەن دوستىق قارىم-قاتىناسى 1998 جىلى باستاۋ العانىن, ال 11 جىلدان كەيىن مەكتەپكە م.اۋەزوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىلايشا, ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق كوپىرى سالىندى, سونىڭ ارقاسىندا مەكتەپتىڭ كوپتەگەن وقۋشىلارى قازاقستاندا بولدى, ال قازاقستاندىق دەلەگاتسيالار ءوز ساپارلارىندا مەكتەپكە كىرمەي قايتپايدى. اتاپ ايتقاندا, 2011 جىلى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ بالالارعا قوناققا كەلدى.

قازاقستاندىق «وتانداستار» قورىنىڭ باسشىلىعى – ۆيتسە-پرەزيدەنت     م. سارباسوۆ قازاق ءتىلىن ونلاين وقىتۋ جوباسىنا باستاۋ بەردى. العاشقى ساباقتى قازاق ءتىلى وقىتۋشىسى, «QazWrite» جوباسىنىڭ اۆتورى اينا الپىسباي وتكىزدى. «QazWrite» جوباسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرى, بيزنەسمەندەر, الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىندەگى قاراپايىم ادامدار قازاق ءتىلىن قاشىقتىقتان وقۋعا مۇمكىندىك الدى.

سونداي-اق, قوناقتار مەكتەپ وقۋشىلارى 50-دەن استام سۋرەت پەن قولونەر بۇيىمدارىن, ال كىشى سىنىپ وقۋشىلارى مۋلتيمەديالىق پرەزەنتاتسيالاردى ۇسىنعان ء«بىز ءار ءتۇرلىمىز, بىراق بىرگەمىز» اتتى كوركەمونەر كورمەسىنە قاتىستى. ءداستۇر بويىنشا كورمە جىل سوڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان «مەن قازاقستان تۋرالى نە بىلەمىن؟» بايقاۋى اياسىندا وتكىزىلەدى. سونىمەن بىرگە, «قازاقستان-بەلارۋس» مانەرلەپ وقۋ بايقاۋى اياسىندا وقۋشىلاردىڭ دايىنداعان پوەتيكالىق تۋىندىلارىن, سونىڭ ىشىندە اۆتورلىق شىعارمالاردى تىڭداۋ, سونداي-اق جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى جازعان عىلىمي رەفەراتتاردى قورعاۋ ءوتتى.

للل

بۇدان باسقا, تەك بالالار عانا ەمەس, ولاردىڭ اتا-انالارى دا قاتىساتىن «قازاقستان-بەلارۋس – دوستىق كوپىرى» اتتى بايقاۋ وتكىزىلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. مەرەكەلىك كۇندى قازاقستان-بەلارۋس ىنتىماقتاستىعىنا ارنالعان «چتو؟ گدە؟ كوگدا؟» باعدارلاماسى اياقتادى.

سوڭعى جاڭالىقتار