اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, عالىم سامالبەك قوسان اڭگىمەسىن: ء«بىر كۇنى جاتاقحانادا جاتاتىن ستۋدەنت ساباققا كەلمەي قالدى. سەبەبىن سۇراستىرسام, چيپسى جەپ ۋلانىپ قالىپتى. سودان ەسىكتىڭ الدىندا تۇرىپ, ىزدەنۋشىلەردىڭ بارىنەن تاڭعى اسقا نە جەگەنىن سۇراۋعا كوشتىم. سوندا كوزىمنىڭ جەتكەنى, ستۋدەنتتەردىڭ 80-90 پايىزى ساباققا ءنار تاتپاي كەلەدى. 1-پار اياقتالعان سوڭ بۋفەتكە جۇگىرىپ چيپسى, كيريەشكي الادى. ونىڭ قالاي دايىندالعانىنا باس قاتىرمايدى. سوڭىندا ۋلانىپ قالىپ جاتادى. وسى وقيعادان كەيىن بالالار مەن جاستاردىڭ سول سۇيىكتى اسىن نەمەن الماستىرۋعا بولاتىنىن ويلانىپ ءجۇردىم», دەپ باستادى.
پروبلەمانىڭ شەشىمىن ىزدەۋدە عالىم ءوزىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپتى. ول – «بالشەكەر» دەگەن قاۋىننىڭ جاڭا سورتىن شىعارعان سەلەكتسيونەر, بۇۇ ەۋروپالىق-ەكونوميكالىق كوميسسياسىنا قاۋىن ستاندارتتارىن ازىرلەيتىن ورتالىق ازياداعى جۇمىس توبىنا مۇشە ءارى قازاقستان بويىنشا توراعاسى. حالىقارالىق تاجىريبەسىنەن تۇيگەنى, انىق كوز جەتكىزگەنى – قىزىلوردا وبلىسىندا وسىرىلەتىن قانتتىلىعى جوعارى, كەش پىسەتىن, قىتىرلاق قاۋىندار الەمدە ەش جەردە جوق ەكەن. مىنە, وسى ءبىر تابيعات انانىڭ بەرگەن ىرزىعىن جوعارىداعى مازالاعان ماسەلەنى شەشۋگە پايدالانباق بولدى. ءوز ويىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا ءوزىنىڭ جوسپارىن جىبەردى. بيزنەس-جوسپارى قولداۋ تاۋىپ, عالىم باعدارلاما بويىنشا 2,5 ملن تەڭگە كولەمىندە قايتارىمسىز قاراجات الدى. ال جوسپارىن ازىرلەپ, ءونىمنىڭ ءبىر ۇلگىسىن جاساۋعا ستۋدەنتتەرىن تارتتى. ءسويتىپ, ىزدەنۋشىلەرىن دە جاڭا ىسكە باۋلىپ, پايدالى تاعام دايىنداۋعا يكەمدەدى.
«وسى اقشاعا ينفراقىزىل كەپتىرگىش شكاف ساتىپ الامىن. سودان سوڭ وندىرىسكە ەنگىزەمىز. سونىمەن قاتار قاۋىننان جاسالاتىن چيپسىعا پاتەنت الۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. تاجىريبە جۇزىندە چيپسى ەكى ءتۇرلى فورمادا كوپشىلىككە ۇسىنىلىپ وتىر. قاۋىن چيپسىلارىن دايىنداۋ ءۇش كەزەڭنەن تۇرادى. الدىمەن پىسكەن قاۋىن مۇقيات تازالانىپ, كەيىن جۇقا تىلىمدەرگە كەسىلەدى. ءۇشىنشى كەزەڭىندە دايىن بولىكتەرى 12 ساعاتتان اسا ۋاقىت كەپتىرىلەدى. باستىسى ءونىم – ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا. نەگىزى ستۋدەنتتەردىڭ راتسيونىنا وتاندىق ءونىمدى, تابيعي تاعامدى ەنگىزىپ قانا قويماي, وسى ىسىممەن باقشا داقىلدارىن وسىرۋمەن اينالىساتىن ادامداردىڭ شابىتىن وياتقىم كەلەدى. ودان دا بۇرىن بارىمىزدى باعالاي بىلسەك ەكەن. سەبەبى قازىر ءبىز ەڭ باعالى, الەمدە ەشبىر جەردە وسىرىلمەيتىن, جويىلىپ بارا جاتقان سيرەك قاۋىنداردىڭ سورتىن جوعالتىپ الۋدىڭ الدىندا تۇرمىز», دەپ قىنجىلادى كەيىپكەرىمىز.
كاسىپكەر-عالىمنىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى باقشا داقىلدارى مەن كوكونىستەرىن وسىرەتىن شارۋالاردىڭ جاعدايى ءماز ەمەس. زيانكەستەرمەن كۇرەس پەن سول جولداعى كەدەرگىلەردىڭ ءوزى كوپ قاجىر-قايراتتى قاجەت ەتەدى. ونىڭ ۇستىنە وسى ىسپەن اينالىساتىندار بۇگىنگە دەيىن ەسكى تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مۇنداي جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن عالىم بىرنەشە رەت باقشا داقىلىن وسىرۋشىلەردىڭ قاۋىمداستىعىن قۇرىپ, اتالعان شارۋلارعا بولىنەتىن سۋبسيديانى قايتا قاراپ, ولارعا كىشى تەحنيكالاردى بەرۋ كەرەگىن وبلىستىق اتقامىنەرلەرگە بىرنەشە مارتە ايتقان ەكەن. بىراق ءالى ەش قيمىل بايقالماپتى.
«باقشا وسىرۋگە ىنتاسى زور, كوپتەگەن قيىندىققا قاراماستان, وتاندىق ءونىمدى قولداۋعا اسىق, ۇلتجاندى ازاماتتار بارشىلىق. ءوز اينالامنان مۇنداي ەڭبەكقور جانداردى ءجيى جولىقتىرامىن. سول قاۋىن ەگۋدەن پايدا تاپپاي, كەرىسىنشە شىعىنعا باتىپ جاتسا دا سۇيگەن كاسىبىن تاستاماي ءجۇر. مىنە, ءبىز سولاردى قولداۋىمىز قاجەت. ەگەر بۇل ءىستى قازىر قولعا الماساق, قولدا باردان ايىرىلىپ قالامىز. بۇگىندە كەرەمەت, قايتالانبايتىن, نەبىر ەرەكشە قاۋىننىڭ سورتتارى ءبىر-بىرىمەن بۋدانداسىپ كەتتى. شىنىندا دابىل قاعاتىن جاعداي. بىراق بۇدان دا ماڭىزدىسى اۋىلداعى كوپ وتباسىنىڭ قاۋىن ەگۋدەن باسقا كاسىبى جوق. بۇلاي كەتە بەرسە, ولار ناپاقاسىنان ايىرىلادى», دەيدى كەيىپكەرىمىز. ءيا, كاسىپكەرلىكتى تابىس تابۋ ءۇشىن باستايتىندار كوپ, بىراق جاناشىرلىقپەن قولعا الاتىن سامالبەك قوسان سەكىلدى ازاماتتار از.
ەڭبەكقور عالىم جىلىجاي جۇمىستارىن دا جۇيەلى تۇردە قولعا العان. ايتالىق, وتكەن ايدا كەيىپكەرىمىز جەتەكشىلىك ەتەتىن قىزىلوردا قالاسى ت.ەسەتوۆ اتىنداعى №264 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ جانىندا شاعىن جىلىجايدا وسىرىلگەن العاشقى ءونىمدى جينادى. وندا مەكتەپ ۇجىمى, نەگىزىنەن سول بيولوگتار تەوريا مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرۋ ماقساتىندا قيار وسىرەدى. عالىم جىلىجاي جوباسىن ەلىمىزدىڭ باسقا دا مەكتەپتەرىندە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. سەبەبى بۇل ەڭ الدىمەن تاقىرىپتى تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە, ەكىنشى وقۋشىلاردىڭ ساباققا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, ەڭبەككە باۋلۋعا, ءۇشىنشى مەكتەپ اسحاناسىن تابيعي ونىممەن تولىقتىرۋعا سەپتەسەدى.
