اسىرەسە ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىندا وراسان ورىن الاتىن تىرشىلىك كوزىندەگى تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋى ەكولوگيالىق قاۋىپپەن قاتار ەكونوميكالىق تاۋەكەلدىڭ دە وزەگىنە اينالۋى مۇمكىن. اشىعىن ايتقاندا, ءبىز ىلە وزەنىنىڭ تاعدىرىنا قانشالىقتى الاڭداعانىمىزبەن, ق ۇلىپتىڭ كىلتى كورشى ەلدىڭ قولىندا ەكەنى انىق. ويتكەنى ىلە جەتىسۋدىڭ ءىرى وزەنىنىڭ ءبىرى بولعانىمەن, باستاۋىن شىڭجاڭنان الادى. ءارى سۋ قورىنىڭ ۇلكەن بولىگى قىتاي جەرىندە تۇزىلگەندىكتەن, وزەننىڭ نەگىزگى ءنارى دە سول جاقتا قالىپ جاتقانىن بىلۋگە ءتيىسپىز.
ياعني تاۋ وزەنىندەگى تابيعي رەسۋرستىڭ 70 پايىزى شىڭجاڭ اۋدانىنىڭ اۋماعىنا تيەسىلى بولسا, قازاقستاننىڭ نەسىبەسىنە بۇيىرعانى 30 پايىز عانا ەكەن. ال قىتاي اۋماعىنداعى وزەن ارناسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2440 شاقىرىمدى قۇراسا, جەتىسۋداعى جىلعاسى 815 شاقىرىمنىڭ اينالاسىندا. ارعى بەتتەن اققان سۋ ىلەنىڭ ارناسىن تۇزگەنگە دەيىن بىرنەشە ساعاعا تارامدالادى ەكەن. ونىڭ ىشىندە اعىسى قاتتى, ارناسى تەرەڭى – تەكەس وزەنى. قۇلديلاي كەلە كۇنەس وزەنىنە قوسىلىپ, ۇلكەن ارنادا توعىسقان سۋ كوزىنەن ىلە تۇزىلەدى دە, قازاق دالاسىنا قاراي بەت تۇزەيدى-مىس. بەرگى بەتتەگى ساعاسىنا دا بىرنەشە شولاق وزەندەر كەلىپ قۇيادى. ونىڭ ىشىندەگى قۋاتى مول وزەن – كۇرتى. بۇل – وزەننىڭ جالپى جاعىراپيالىق سيپاتتاماسى عانا. ال گيدرولوگيالىق تۇرعىدان العاندا ىلە وزەنىنىڭ قۇرىلىمى ازيا قۇرلىعىنداعى تابيعي تەپە-تەڭدىكتى ۇستاپ تۇرعان سۋ ايدىندارىنىڭ ساناتىنا جاتادى. ءارى سۋ كوزىنىڭ ەكى مەملەكەت اۋماعىنداعى فلورا مەن فاۋنانىڭ قالىپتى دامۋىنداعى ماڭىزىنىڭ ءوزى وراسان. ياعني ەكولوگيالىق ەندىكتە ىلەنىڭ ورنىن الماستىراتىن سۋ قورى جوق. ءتىپتى وزەن اڭعارىنداعى ەلدىڭ تىرشىلىك كوزى دە وسىعان بايلاۋلى. بۇل قوس مەملەكەت ءۇشىن دە ىلە سۋىنىڭ ەكونوميكالىق ماڭىزى زور ەكەنىن بىلدىرەدى.
جالپى, قازاقستان اۋماعى ءۇشىن ىلە وزەنىنىڭ ەكولوگيالىق تۇرعىدان دا, ەكونوميكالىق قاجەتتىلىك جاعىنان دا الاتىن ورنى ەرەكشە. سول سەبەپتەن دە ءبىز وزەن سۋىنىڭ ازايۋىنا قاتىستى ماسەلەنى باستى ورىنعا شىعارۋىمىز كەرەك. الايدا ءبىزدىڭ ىلەنىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىعىمىزدى قىتاي تاراپى ەلەڭ قىلا قويا ما؟ ماسەلە وسىندا. مىسالى, ەلىمىزدەگى سۋ كوزدەرىنىڭ جاعدايىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن «كازگيپروۆودحوز» ينستيتۋتىنىڭ دەرەگىنشە, ترانسشەكارالىق وزەندەر ماسەلەسىن شەشۋدە قازاقستاننىڭ ۇپايى تۇگەل ەمەس ەكەن. ونىڭ ىشىندە وزبەكستان, قىتاي جانە قىرعىز شەكاراسى ارقىلى وتەتىن وزەندەرگە قاتىستى ناقتى ءبىر شەشىمگە كەلۋ قيىن كورىنەدى. بۇل جاعداي جىل سايىن قايتالانىپ, اسىرەسە وڭتۇستىكتەگى وزەندەردە سۋ كولەمىنىڭ جەتكىلىكتى بولماۋىنان تۋىندايتىن شارۋاشىلىق داۋىنا ۇلاسادى-مىس. سالدارىنان سۋ تاپشىلىعىن سەزىنگەن وتاندىق ديقاندار ءونىم كولەمىن ازايتۋعا دەيىن بارادى. دەمەك ساياسي ديپلوماتيانىڭ سولقىلداقتىعى ەكونوميكالىق دامۋعا كولەڭكە ءتۇسىرىپ وتىرعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك.
وسى جەردە سىرداريا مەن ىلە وزەنىنە قاتىستى كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىنا قازاقستاندىقتار عانا ەمەس, كۇللى ادامزات بالاسى مۇددەلى بولۋى كەرەك سياقتى. ويتكەنى ارال تەڭىزىنىڭ تارتىلۋى عالامشار ءۇشىن الاپات ەكولوگيالىق زارداپ اكەلگەنىن ايتىپ جاتۋ ارتىق. قازىر دە تەڭىزدىڭ قالپىنا كەلۋى ءۇشىن سىردىڭ سۋىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى شارت. ال ىلە سۋىنىڭ جىلدان-جىلعا ازايۋى ورتالىق ازيانىڭ ءىنجۋ-مارجانىنا اينالعان بالقاش كولىنىڭ تارتىلۋىنا اپارىپ سوعۋى ىقتيمال. بۇل تۋرالى بۇعان دەيىن «بالقاش: باق پەن سور» اتتى ماقالا جازىپ, جاريالاعان ەدىك. كول سۋىنىڭ ازايۋى مەن ونىڭ سەبەپ-سالدارى تۋرالى جاساعان جۋرناليستىك زەرتتەۋىمىز پارلامەنت ماجىلىسىندە ءسوز بولىپ, الماتى وبلىسىنان سايلانعان حالىق قالاۋلىسى مارات بوپازوۆ ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدى. ونىڭ ناتيجەسى الداعى ۋاقىتتا بەلگىلى بولاتىن شىعار.
– بالقاش كولى نەگىزىنەن ىلە وزەنى ارقىلى كەلەتىن سۋعا تاۋەلدى. ناقتى ايتقاندا, جىل سايىن ىلە ارقىلى قانشا كولەمدە سۋ قوسىلادى, بالقاشتىڭ اۋماعى دا سونشالىقتى تولىعىپ تۇرادى. دەمەك كول كولەمىنىڭ سوڭعى جىلدارى كۇرت قىسقارۋىنىڭ سەبەبىن ىلە وزەنىنىڭ باستاۋىنان بولىنەتىن سۋدىڭ كەمۋىنەن ىزدەۋ كەرەك. ازىرگە مۇزدىقتاردان ەرىگەن سۋ كولەمى سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الىپ تۇر, – دەگەن ەدى سول كەزدەگى سوزىندە «تابيعات» ەكولوگيالىق وداعىنىڭ باسشىسى مەلس ەلەۋسىزوۆ.
ياعني ىلە سۋىنىڭ ازايۋىنان كەلەتىن قاۋىپتىڭ ادامزات ءۇشىن زاردابى اۋىر بولاتىنىن ەكولوگتەر ايتۋدايىن ايتىپ-اق كەلەدى. ال بۇدان قانداي ناتيجە بار؟ بۇل ساۋالعا جاقىندا سەناتتاعى ۇكىمەت ساعاتىنا كەلگەن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ تام-تۇمداپ جاۋاپ بەرگەندەي بولدى. ترانسشەكارالىق وزەندەر بويىنشا قىتايمەن كەلىسسوزدەر تۋرالى ايتقان مينيستر ەشبىر مەملەكەتپەن سۋ بولۋگە قاتىستى كەلىسىمگە بارمايتىن كورشى ەلدىڭ قازاقستان تالابىنا قۇلاق اسقانىن ماقتانىشپەن جەتكىزدى. ياعني قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ سۋ ساياساتىنا قاتىستى ۇستانىمدارىن وزگەرتىپ, بىزبەن ترانسشەكارالىق وزەندەرگە وراي كەلىسىمگە كەلۋگە مۇددەلى ەكەن.
– ءبىز كورشى ەلدەن كەلىسىمگە ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتەمىز. قىتاي تاراپى بۇعان مۇددەلى ەمەس. تەك تاباندىلىعىمىزدىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى تاراپتاردىڭ سۋ رەسۋرستارىنا قۇقىقتارىن كەشەندى قاراۋ جانە ترانسشەكارالىق سۋ وبەكتىلەرىنىڭ ەكوجۇيەلەرىن ساقتاۋ بويىنشا ەكىجاقتى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك. كەلىسسوزدەر ءالى دە جالعاسۋدا, – دەيدى مينيستر.
ارينە, كەلىسسوزدەر ناتيجەسىز ەمەس ەكەن. مىسالى, 2013 جىلى قورعاس ترانسشەكارالىق وزەنىندە بىرلەسكەن سۋ تورابى سالىنىپ, ونى ەكى جاق تەڭدەي پايدالانۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلعان. بۇگىندە سۋ تورابىن قازاقستان مەن قىتاي ءساتتى پايدالانۋدا. ال 2019 جىلدىڭ سوڭىندا سۇمبە وزەنىندەگى بىرلەسكەن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىسقا قاتىستى كەلىسىم اياقتالعان. بيىل اتالعان نىساندى بىرلەسىپ پايدالانۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلماقشى. دەمەك ماسەلەنى شەشۋدىڭ قادامدارى جاسالىپ جاتىر دەگەن ءسوز.
تاقىرىپقا ورالايىق. سوڭعى جىلدارى وزەن سۋىن ءارتۇرلى ماقساتقا پايدالانۋدا كورشى ەل قارقىندى ۇدەتە تۇسكەن. ارينە, بۇل جاعدايدا سۋ اياعىنداعى ەلدىڭ مۇددەسى ەسكەرىلمەيتىنى بەلگىلى. دەرەك بويىنشا قازىر ىلە سۋىنىڭ سۋارمالى ەگىنشىلىككە جۇمسالاتىن شىعىنى جىل سايىن 3,7 شارشى شاقىرىمنان 4,5 شارشى شاقىرىمعا دەيىن بولسا كەرەك. ال جىل سايىن وندىرىستىك ماقساتقا الىناتىن سۋ مولشەرى 200-500 ملن شارشى مەتردىڭ اينالاسىندا. سۋدىڭ قالعان بولىگى گيدروەنەرگەتيكاعا, ياعني قۋات كوزىن وندىرۋگە جۇمسالادى ەكەن. بىراق قازىر قىتاي تاراپى دا, قازاقستان جاعى دا ىلەدەن الاتىن سۋ مولشەرىن ارتتىرىپ جىبەرگەن. ونىڭ سەبەبىن ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قارقىنداپ دامۋىنان ىزدەگەن ءلازىم. مۇنىڭ زاردابىن قىتايدىڭ ءوز ىشىندەگى تابيعي سۋ كوزدەرىنىڭ ازيۋىنان دا, قازاقستانداعى ىلە سۋىنىڭ كولەمىنە تاۋەلدى وزەن ساعالارىنىڭ كولەمىنەن دە بايقاۋعا بولاتىن سياقتى. ماسەلەن, قىتايداعى حالىق سانىنىڭ ءوسۋى شىڭجاڭ ايماعىنداعى تۇرعىندار ۇلەسىنىڭ ارتۋىنا دا ۇلاسىپ وتىر. سول سەبەپتى اۋماقتاعى ەگىستىك شارۋاشىلىعى مەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ كوبەيىپ, سۋعا دەگەن سۇرانىستى ونداعان ەسەگە ءوسىرىپ جىبەرگەن. بۇل – ىلەدەن اققان سۋعا تۇسەتىن ارتىق سالماق. حالىقارالىق ساراپشىلار قىتايداعى سۋ تۇتىنۋدىڭ مولشەرىن 555 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن جەتكەنىن ايتىپ, بۇل قاجەتتىلىكتىڭ الداعى 10 جىل ىشىندە 818 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن وسەتىنىن بولجاپ وتىر.
– بۇل جەردەگى پروبلەمانى شەشۋگە قازاقستان قانشا مۇددەلى بولعانىمەن, ترانسشەكارالىق وزەندەرگە كەلگەندە قىتايمەن ساناسۋعا ءماجبۇر. مىسالى, ىلەدەن اعاتىن سۋدىڭ 30 پايىزى عانا بالقاشقا جەتەدى. دەمەك سۋدىڭ 70 پايىزى قىتاي اۋماعىندا قالۋدا. دەرەك بويىنشا شىعىستاعى كورشىمىز جىل سايىن ورتاق وزەننەن الاتىن سۋ مولشەرىن كوبەيتىپ كەلەدى. قازىر ىلە سۋىن تۇتىناتىن شىڭجاڭ ايماعىنداعى حالىق سانى 3 ملن ادامعا جەتكەن. بۇل ولكەدە اۋىل شارۋاشىلىعى دا قارقىندى دامي باستاعان. از ۋاقىت ىشىندە سۋارمالى ەگىستىك كولەمى 2 ملن گەكتارعا دەيىن كوبەيگەن. ءبىر دەرەكتەردە وسى القاپتىڭ 1 ملن گەكتارى سۋارمالى جەر ەكەنى ايتىلادى. ياعني قىتايدا تابيعي سۋ كوزىن تۇتىنۋ دا قارقىندى. بۇدان ىلەدەن الىناتىن سۋ مولشەرى كوبەيگەن سايىن, قازاقستانعا كەلەتىن سۋ كولەمى كەمي بەرەتىنىن پايىمداۋعا بولادى, – دەيدى ساياساتتانۋشى ەرلان سايىروۆ.
ال قازاقستاندىقتار ىلەنىڭ سۋى ازايىپ بارا جاتقانىن ارنايى مامانداردىڭ كومەگىنسىز-اق باقىلاپ, كورىپ وتىر دەۋگە بولادى. ونىڭ ناقتى دالەلى رەتىندە قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ اۋماعى كىشىرەيىپ كەلە جاتقانىن ايتساق جەتكىلىكتى بولار. گيدرولوگتەردىڭ ەسەبى بويىنشا جاساندى كولدەگى سۋدىڭ جايىلۋى كەيىنگى 5 جىلدا كۇرت كەمىپ, جاعاجايدان 600 مەترگە دەيىن الىستاعان. جانە كول كەمەرىنىڭ ماۋسىم سايىن وزگەرىسكە ءتۇسۋى قورشاعان ورتا مەن سول ماڭداعى بالىق شارۋاشىلىعى ءۇشىن ماسەلەگە اينالىپ وتىر. بۇل جاعداي قاپشاعايدىڭ تۋريستىك ورتالىق رەتىندە دامۋىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزەتىنى انىق. اسىرەسە بالىق شارۋاشىلىعىنداعى ءونىم كولەمى تومەندەي باستاعان. ياعني جىل سايىن كولدەن 1 مىڭ تونناعا دەيىن بالىق اۋلايتىن شارۋاشىلىق وكىلدەرى سۋداعى بالىق ءتۇرىنىڭ كەمىپ بارا جاتقانىن ايتادى. بۇرىن سۋ قويماسىندا وتىزعا تارتا بالىق ءتۇرى بولعان ەكەن. قازىر كەيبىر ءتۇرى جوققا ءتان. تابيعات قورعاۋشىلارى بۇل ماسەلەنى كولگە قولدان وسىرگەن بالىق تۇقىمدارىن جىبەرۋ ارقىلى شەشىپ, پوپۋلياتسيالىق ءۇردىستىڭ ءۇزىلىپ قالماۋىن قاداعالاپ وتىر ەكەن. وكىنىشكە قاراي, قىتاي اسىپ كەلگەن ىلە سۋىنىڭ مولشەرى ازايعانىنان بولەك, سۋ قۇرامىنداعى مينەرالدىق زاتتاردا زياندى قوسپالاردىڭ ارتىپ وتىرعانى دا كۇرمەۋى قيىن ماسەلە بولىپ وتىرعانىن جاسىرماۋىمىز كەرەك سياقتى...
ەكولوگيا دەمەكشى, ىلەنىڭ قازاقستاندىق بولىگىندەگى ارناسىنىڭ قوقىس پەن سازعا تولىپ, جاعالاۋدى سۋ جىرىپ جاتقانى دا ءبىزدى الاڭداتۋى ءتيىس. وسىنىڭ كەسىرىنەن اعىندى سۋدىڭ ءبىرشاماسى اۋا جايىلىپ, توپىراققا ءسىڭىپ كەتۋدە. مۇنداي جاعدايدان كەيىن ىلەنىڭ سۋى بالقاشتى قويىپ, قاپشاعاي سۋ قويماسىنا دا تولىق جەتپەيتىن كورىنەدى. بۇعان قاتىستى كەزىندە ەلىمىزدىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا ۇزاق جىل جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان اناتولي ريابتسەۆ تە ورىندى ماسەلە كوتەرىپ ءجۇر.
– ەلىمىزدەگى وزەن ارنالارىن تازارتۋ مەن جاعالاۋدى بەكىتۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەنى قىتاي ىلگەرىدە شەشىپ العان. قازىر ونداعى كەز كەلگەن وزەننىڭ جاعالاۋى بەكىتىلگەن. ولار سۋ جايىلاتىن جاعالاۋدى, ءتىپتى سازداۋىتتى ارنالاردى دا بەتونداپ تاستاعان. گيدروتەحنيكالىق جۇمىستاردى ساۋاتتى جۇرگىزۋدى قىتايدان ۇيرەنۋىمىز كەرەك. قازىر باسقانى قويعاندا, بالقاشقا قۇياتىن ىلە وزەنىنىڭ ساعاسىن بەكىتۋ جۇمىسى باياۋ. الاتاۋ مۇزدىقتارىنان بولىنگەن سۋ ىلەگە قۇيىلىپ اعادى. اسىرەسە كوكتەم-جاز ماۋسىمىندا ارناداعى سۋ كوبەيىپ, جاعانى ۇرادى. وسى كەزدە ىلە بويىندا جاساندى كولشىكتەر پايدا بولىپ, سۋ قۇردىمعا كەتەدى. سۋداعى بالىقتار دا وسىنداي شاشىراندى بولىكتەردە قالىپ, قىرىلىپ جاتىر, – دەيدى سۋ مامانى.
راس, ىلە وزەنىنىڭ جاعاسىن بەكىتۋ مەن ارنانى تازالاۋ جۇمىستارىنا الماتى وبلىسى باسا ماڭىز بەرىپ وتىر. 2014 جىلدان بەرى قىرۋار قارجى مەن كۇش جۇمسالۋدا. قازىر بالقاشقا قۇياتىن ىلە, قاراتال وزەندەرىنىڭ ارناسىنا تۇراقتى باقىلاۋ جاساپ وتىراتىن مەليوراتيۆتى جاساقتار جۇمىس ىستەيدى. بۇكىل جاۋاپكەرشىلىك «قاراتال ممو» مەكەمەسىنە جۇكتەلگەن. سوڭعى 6-7 جىل ىشىندە قاراتال وزەنىنىڭ بالقاشقا قۇياتىن ساعاسى جاڭارتىلىپ, 12,5 شاقىرىمدىق جاڭا ارنا قازىلعان. بۇل كولگە قوسىلاتىن سۋ كولەمىن ارتتىرىپ, بۇرىن سۋ باسىپ جاتقان 10 مىڭ گەكتار القاپتى جايىلىمدىق جەر ءۇشىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرىپتى. بىلتىر وبلىستىق تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالار جوسپارى شەڭبەرىندە بيۋدجەتتەن بولىنگەن 398,4 ملن تەڭگە ماقساتتى تۇردە يگەرىلگەن.
ايتپاقشى, وسى ماقالانى ازىرلەۋ بارىسىندا ءبىز جەتىسۋلىق تابيعات قورعاۋشىلاردىڭ تاعى ءبىر ماسەلەنى كوتەرىپ جۇرگەنىن بىلدىك. ماسەلەن, وبلىستىق قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى, «بايتاق بولاشاق» ەكولوگيا اليانسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى, ەكولوگ قايرات نۇرحانوۆ بالقاش كولىنىڭ جاعاسىندا ءوڭىردىڭ ەكولوگياسىنا قاۋىپ توندىرەتىن وندىرىستىك جوبا باستالعانىن ايتادى.
– ىلە وزەنىنىڭ بويىنان «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپانياسى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەلى جاتقانىن ەستىپ, ءبىز ءوز نارازىلىعىمىزدى بىلدىردىك. ويتكەنى جوعارىدا اتالعان كومپانيا ەلىمىزدىڭ «اسا ماڭىزدى كۇزەتىلەتىن تابيعي ايماقتار» جايلى زاڭىن بەلشەسىنەن باسىپ وتىر. ولار «قاسقىرمىس» دەگەن جوبا اياسىندا بالقاش كولىنىڭ ەكى جاعالاۋىندا دا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن باستادى. بۇل جۇمىستى «قازاقستان فورتەسكيۋ» فيرماسى قولعا العان. قازىر بالقاشتىڭ باتىس جاعالاۋىندا دا, وڭتۇستىك جاعالاۋدا دا جەر قويناۋىن قازۋ بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. ءبىزدى الاڭداتاتىنى – وڭتۇستىك جاعالاۋداعى اۋماقتىڭ مەملەكەتتىڭ قورعاۋىنداعى ايماق ەكەنى ەسكەرىلمەي وتىرعانى. ياعني «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپانياسىنىڭ تاپسىرىسىمەن باستالعان گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى «ىلە-بالقاش» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنا قارايتىن اۋماقتا جۇرگىزىلمەك. زاڭ بويىنشا ول جەر «مەملەكەت قاراۋىنداعى اسا ماڭىزدى قورعاۋعا جاتاتىن جانە كۇزەتىلەتىن ايماقتار» ساناتىنا جاتادى. ونىڭ ۇستىنە, ول اۋماقتا مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ ماڭىزدى باعىتى – «كۋرتيندىك ورمان شارۋاشىلىعى» ورنالاسقان. دەمەك «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپانياسى ەلىمىزدىڭ زاڭىنا پىسقىرماعان. وسى جەردە ۇكىمەت جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەۋگە رۇقسات بەرە وتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ تالاپتارىن بۇزىپ وتىر. راس, قازىر بۇل جوباعا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى توقتاۋ سالدى. جالپى, بۇل تاقىرىپ جابىلۋى كەرەك. ەگەر ىلە وزەنىنىڭ بالقاش كولىنە قۇيار ساعاسىنداعى كەن ىزدەۋ جۇمىستارىنا قايتا جان بىتسە, وڭىردەگى تابيعي كومپلەكستەردىڭ ساقتالۋىنا قاۋىپ ءتونىپ, وسىمدىك ينترودۋكتسياسى مەن اڭ-قۇستاردىڭ جويىلۋىنا اكەلەدى. ياعني ەلىمىزدىڭ «اسا ماڭىزدى كۇزەتىلەتىن تابيعي ايماقتار تۋرالى» زاڭىنا سايكەس مۇنداي ايماقتاردا جارىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە, زياندى تەحنيكا مەن تەحنولوگيالار قولدانۋعا مۇلدەم بولمايدى, – دەيدى ەكولوگ ق.نۇرحانوۆ.
الماتى وبلىسى
