ال ەندى ءسىزدىڭ تالانتىڭىزدىڭ, تانىمالدىعىڭىزدىڭ, سۇلۋلىعىڭىزدىڭ قۇربانى بولعان ادامدى ءسىز تاكاپپارلىقپەن, كەۋدەمسوقتىقپەن, جاۋاپسىزدىقپەن تانىماي وتكەن بولساڭىز, ول وندا باسقا اڭگىمە.
جازۋشى ستەفان تسۆەيگتىڭ «بوتەننىڭ حاتى» نوۆەللاسىن وقىعان وقىرمان, اتالعان شىعارما بويىنشا تۇسىرىلگەن بىرنەشە كينو فيلمدەردى سارالاعان كورەرمەن ءسوزسىز وسى ويلاردىڭ تۇتقىنىنا بىردەن اينالادى. ونداعى تالانتقا تابىنۋ مەن كوزسىز عاشىق بولۋدىڭ سالدارلارى, جاۋاپسىزدىقتاردىڭ قۇربانى بولعان جازىقسىز جانداردىڭ قايعى-قاسىرەتتەرى شىنىمەن ەشكىمدى بەيجاي قالدىرماس ەدى.
جالپى, «بوتەننىڭ حاتى» – تانىس ءھام بەيتانىس تاعدىرلار تۋرالى تولعام. ەڭ قىزىعى, ءوزىن سىرتتاي ءسۇيىپ وتكەن جاندى ەشقاشان تانىماعان تالانتتى جازۋشى مەن عاجايىپ قالامگەردى ماڭگى ءسۇيىپ وتسە دە ونى تولىق تانىماعان بەيتانىس ارۋ تاعدىرى تۋرالى نوۆەللانى پاراقتاعان سايىن ءسىز ءوزىڭىزدى دە تەرگەۋمەن بولاسىز. سونشالىق ادال ماحابباتتىڭ وتەلمەگەنىنە بەينە ءوزىڭىزدى دە كىنالايسىز. نەبارى 13-اق جاسىندا عاشىقتىق وتىنا ابايسىز ءتۇسىپ كەتكەن بەيشارا قىزدىڭ تۇسىنىكسىز سەزىمى ماڭگى تۇسىنىكسىز بولىپ كەتۋىنە كىم جازىقتى دەپ دال بولاسىز. ايتپاقشى بۇل شىعارما سونداي-اق جاي وقىلىپ قانا قويماي, ادامعا ەرىكسىز قالام دا الدىرادى. قالام الدىرىپ قانا قويماي, بەيكۇنا سەزىمدەرگە بەيتاراپ قاراي المايتىندىعىڭىزدى ەسىڭىزگە سالادى. «بوتەننىڭ حاتىنداعى» ەكى كەيىپكەر ءبىر-بىرىنە ماڭگى بوتەن بولعانىمەن, ءبىز ولارعا, ولار كەشكەن سەزىمدەرگە ەشقاشان بوتەن ەمەس ەكەنىڭىزدى سەزۋمەن بولاسىز.
شىعارماعا ۇڭىلمەس بۇرىن الدىمەن وقيعانى بايانداپ وتسەك, تانىمال فانتاست جازۋشى كەزەكتى ءبىر ساپاردان كەيىن ۆەناعا ورالادى. ول ءوزىنىڭ قىرىق ءبىرىنشى تۋعان كۇنى ەكەنىن كەزدەيسوق ەسىنە الادى. كەزدەيسوق دەگەندە, جىلدا تۋعان كۇنىندە قوڭىر ۆازادا تۇراتىن اپپاق راۋشاندار بۇل تۋعان كۇندە بولماي شىعادى. ەسەسىنە, پوشتاسىندا اۋىر كونۆەرت جاتادى. سامارقاۋ ءجۇرىپ كونۆەرتتى اشقان جازۋشى وتىز شاقتى پاراقتاي قولجازبانى كورەدى. «مەنى ەشقاشان بىلمەگەن, تانىماعان ادامعا» دەگەن سوزدەرمەن باستالعان ماحاببات حيكاياسى جازۋشىنى وزىنە بىردەن تارتىپ اكەتەدى. الايدا بۇل حيكايا ءسىز بەن ءبىز ويلاعانداي اسا ءبىر قۋانىشتى بولىپ شىقپايدى. ءوزىنىڭ بۇكىل تاعدىرى تۋرالى باياندالاتىن قولجازبانى اۆتور قايتىس بولىپ كەتكەن بالاسىنىڭ قاسىندا وتىرىپ جازىپ وتىرعانىن بىلگەندە ءتىپتى دەنەڭىز تۇرشىگە باستايدى. ال ەندى ول قايتىس بولعان بالانىڭ اكەسى وسى حاتتى وقىپ وتىرعان جازۋشىنىڭ ءوزى ەكەنىن بىلگەندە ەسىڭىزدەن ءتىپتى تانا جازدايسىز؟ جالپى, ومىردە ءوزىنىڭ بالاسى بولعانىن, ونىڭ اناسى ءوزىن ءومىر بويى ءسۇيىپ وتكەنىن بىلمەي, سەزبەي ءومىر ءسۇرىپ جاتۋدان اسقان قاسىرەت بولۋى مۇمكىن بە؟ ەڭ قيىنى, حاتتىڭ باسىندا جازىلعانداي, ەگەر ءسىز بۇل حاتتى وقىپ وتىرعان بولساڭىز, مەن بۇل ومىردە الدەقاشان جوقپىن دەگەن جولدار بار. سونداي-اق حاتتارمەن قوسا كىشكەنتاي ۇلمەن تۇسكەن بىرنەشە سۋرەت تە قوسا جولدانعان. الايدا سۋرەتتەگى كەلىنشەك ءوزىنىڭ بەت الپەتىن ادەيى ويىپ تاستاعان. حات شىنىمەن دە بوتەن ادامدىكى, كىم بولۋى مۇمكىن؟ شىعارما سول ادامنىڭ كىم ەكەنىن وسىناۋ حاتتىڭ ىشىندە باياندايدى.
شىن مانىندە بۇل جازۋشىعا ول بەيتانىس كەلىنشەك ەشقانداي دا بوتەن دەۋگە كەلمەس ەدى. سەبەبى 13 جاسىنان بەرى سول قالامگەردىڭ ءار قادامىن قالتقىسىز باقىلاعان كىشكەنتاي قىز, كەيىن ەسسىز عاشىق كەلىنشەك وعان اناۋ ايتقانداي جات ادام بولماۋى كەرەك قوي. بىراق نوۆەللاداعى كەيىپكەر جازۋشىنىڭ جاۋاپسىزدىعى دەيىكشى, ءتىپتى ومىردە ونداي ادامنىڭ بولعاندىعىن وسىناۋ حاتتان ءبىلىپ وتىر. راس, ونىڭ سونشالىق تاكاپپارلىعى يا بولماسا جاۋاپسىزدىعى نە بولماسا باسقا ايەلدەرگە دەگەن سۇمدىق كورسەقىزارلىعى وعان ومىردە وسىنداي ادام بولعاندىعىن ءتىپتى ۇمىتتىرىپ جىبەرگەن.
كەدەي وتباسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 13 جاسار كىشكەنە قىز ءبىر كۇنى وزدەرىنە قاراما-قارسى ۇيگە جازۋشى كوشىپ كەلەدى دەگەندى ەستيدى. جالپى, ول ۇيدە بۇعان دەيىن كۇندىز-ءتۇنى ءىشىپ الىپ ايەلىن سابايتىن ەركەكتىڭ وتباسى تۇراتىن ەدى. الايدا كورشىلەردىڭ نارازىلىعىنان ولار باسقا جاققا قونىس اۋدارادى دا بوس ۇيگە جازۋشى كەلەتىن بولادى. ءبارى سول جازۋشىنىڭ كوشىپ كەلۋىنەن باستالادى. ءالى عاشىقتىق سەزىمنىڭ نە ەكەنىن تۇسىنبەيتىن كىشكەنتاي قىز سول كەلەيىن دەپ جاتقان جازۋشىعا بەيسانا عاشىق بولا باستايدى. ونىڭ ءتىپتى بىرتىندەپ اكەلىنىپ جاتقان بۇيىمدارىنىڭ ءوزى جاس قىزعا ءبىرتۇرلى ىستىق كورىنەتىن. ءتىپتى ونىڭ كوپ كىتاپتارى بەيمالىم جازۋشىنى سونشالىق مەيىرىمدى ادامداي كورسەتىپ تۇراتىن. بىراق قىز بۇل كىتاپتاردىڭ يەسى قارت كىسى دەپ توپشىلايدى. نەگىزى سولاي بولعانى دا دۇرىس ەدى. الايدا بەيشارا قىزدىڭ سورىنا ول جازۋشى نەبارى 25 جاستاعى قىلشىلداعان سۇلۋ جىگىت بولىپ, بەيشارا قىزدىڭ الەمىنە كىرىپ كەلە جاتادى. ءبىتتى, ءوزى تولقىپ جۇرگەن جۇرەك بىردەن عاشىقتىق وتىنا ورانىپ كەتە بارادى. سول كۇننەن باستاپ جاس قىزدا تاعات قالمايدى. ءوزىنىڭ قۇپيا عاشىعىن كۇندىز-ءتۇنى باقىلاۋمەن بولادى. كىرسە ەسىگىن اشادى, شىلىم لاقتىرسا, جەردەن كوتەرىپ ۇيىنە اكەتەدى. جازۋشى وقىعان مىڭداعان كىتاپتى ول دا وقيدى, قالامگەر عاشىعى ۇناتۋى مۇمكىن دەپ فورتەپيانو دا ۇيرەنەدى. الەمدە نە بار, سونىڭ ءبارى جازۋشى ءۇشىن جارالعانداي. جۇپىنىلاۋ كيىمىن دە ساندەپ كيىپ شىعادى. قارسى الدىنان «عاشىعى» شىعا قالسا, ءتىپتى كويلەگىندەگى جاماۋدى قولىنداعى كىتاپتارمەن تىعا قويادى. شىركىن, بالا ماحاببات-اي, ايتپەسە جاماۋىڭىز نە, سول جاماۋ كويلەكتى كيىپ تۇرعان كىشكەنتاي قىزعا جازۋشىنىڭ نازارى جالقى ءسات بۇرىلسا, قانە؟ بۇنىڭ بىرىنە دە نازار اۋدارماعان جاس سەرى ءوز ءومىرىن سال-سەرىلىكپەن الاڭسىز وتكىزە بەرەدى.
قىز اناسى ەكەۋى عانا تۇراتىن. ءبىر كۇنى جەسىر شەشەسى وعان تۇرمىسقا شىعاتىنىن, ءسويتىپ باسقا قالاعا قونىس اۋداراتىندىقتارىن ايتادى. الايدا توسىن حابار قىزعا وتە اۋىر تيەدى. سەبەبى بەيتانىس عاشىعىنان بۇل ءبىر قادام دا الىستاعىسى كەلمەيتىن.
ايتپاقشى, جازۋشى ۇيىندە جالعىز تۇرمايتىن ەدى, ونىڭ قاسىندا ءبىراز جاسقا كەلىپ قالعان كۇتۋشى اعاي جۇرەتىن. جاس قىز ءتىپتى عاشىعىنىڭ ۇيىنە كىرۋ ءۇشىن الگى كۇتۋشىگە كومەكتەسىپ, ءۇيىن جيناسىپ, كىلەمدەرىنە دەيىن قاعىساتىن. ويلاڭىزشى, وعان دۇنيەدە سول كىلەمنەن ادەمى كىلەم جوقتاي كورىنەتىن ەدى-اۋ, سول ۇيدەگى زاتتارداي قىمبات زات جوقتاي بولاتىن. ونىڭ كوزىمەن قاراساق, ول ۇيدەگى بارلىق زات قىزعا وتە تانىس, قىزدى تانىمايتىن تەك جالعىز جازۋشى عانا. شىنىمەن دە, بۇل قىز جوقشىلىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتتى, ونىڭ ۇستىنە اكەسىز وسكەن قىز بۇل ەركەكتى تىم اسقاق باعالايتىن. اسقاق تا شىعار, بىراق ءدال بۇگىنگى حاتتى وقىپ وتىرعانعا دەيىن عانا بيىك بولاتىن ول...
اناسى ينسبۋرگكە الىپ كەتكەنىمەن وندا كوپ بولماي, 18-گە تولار-تولماستان ول ۆەناعا اسىعىپ جەتەدى. سەبەبى ۆەنا ول ءۇشىن جاي قالا عانا ەمەس, ۆەنا ول ءۇشىن – ءوزى ولەردەي عاشىق ادام تۇراتىن قالا, ۆەنا – العاشقى ماحابباتىن سەزىندىرگەن اياۋلى شاھار. كەلە سالىسىمەن جازۋشىنىڭ ءۇيىن بەتكە الادى. الايدا قىزقۇمار قالامگەر بۇرىنعى ادەتىمەن ۇيىنە نەبىر سۇلۋلارمەن كىرىپ بارا جاتاتىن ادەتىنەن ەش قايتپاعان. بىراق ەسسىز عاشىققا بۇل قارەكەتتەر ءتىپتى دە بوگەت ەمەس. سۇيسىنگەن ۇستىنە ءسۇيسىنىپ, كەشكە جۇمىستان كەيىن بەينە قايىر سۇراعان قايىرشىداي جازۋشىنىڭ ءۇيىنىڭ الدىندا تۇراتىن. ونىڭ بۇل ارەكەتى شىنىمەن ماحابباتقا قولى ەشقاشان جەتپەگەن سورلى قايىرشىلىقتان ەش كەم ەمەس ەدى.
قىزىق بولعاندا جازۋشى ءبىر كۇنى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدى اقىرى كورەدى. كورىپ قانا قويماي, كەشكى اسقا شاقىرىپ, ء«سىزدى بۇرىن كورگەن سياقتىمىن» دەگەن سياقتى شابلون سوزدەرمەن بىرگە شاراپ تا قۇيادى. ءسويتىپ بەيشارا زارىقتى ءوزى قانشاما جىل بويى كۇزەتشى بولعان ەسىگىنە ەس-ءتۇسسىز جەتەكتەپ كىرىپ بارا جاتادى...
ءبىراز ۋاقىت تاعى وتەدى. جازۋشى ۇزاق ساپارلارمەن قالاعا كەلىپ-كەتىپ جۇرەدى. ول كەزدە ءبىزدىڭ عاشىق ادامىمىز ەندى جاي عانا عاشىق ەمەس, ول ءوزى ولەردەي سۇيگەن ادامنىڭ بالاسىنىڭ اناسى دا ەدى.
ارينە, تۋرا سول كەزەڭدە الەمدە ۇلكەن پاندەميا ءجۇرىپ جاتادى, جاعداي وتە قيىن كەز, بالانى اسىراۋعا مۇمكىندىگى جەتپەگەن بەيشارا كەلىنشەكتىڭ اينالىسپاعان دۇنيەسى قالمايدى. نەبىر باي ەركەكتەردىڭ كوڭىلىن كوتەرە ءجۇرىپ عاشىعى تۋرالى ويلاۋمەن بولادى. ال ەسەسىنە عاشىعى ونىڭ وسى سەرگەلدەڭىنە نە دەپ جاۋاپ بەردى دەپ ويلايسىز, ول دا ۆەناعا كەلگەن كەزەكتى ءبىر ساۋىعىندا ءوزىن ءومىر بويى سۇيگەن ادامدى تاعى دا ۇيىنە شاقىرادى. الايدا بۇرىن تانىس ادامىن ەمەس, كورسەقىزارلىقپەن كاباكتان تاۋىپ العان تاماشا ولجا دەگەن ەسەپپەن ەسىگىنە قاراي سۇيرەيدى. ادەتتەگىدەي, «مەن ءسىزدى بۇرىن ءبىر جەردەن كورگەندەيمىن» دەگەن تاتىمى جوق تانتىق سوزدەرىن اياماي توگەدى. ەڭ سوراقىسى, تاڭەرتەڭ ول «بەيتانىس بەيشارا كەلىنشەكتىڭ» ءاميانىنا اقشا سالىپ جاتادى. ءوزىنىڭ بالاسىنىڭ اناسىنا, ءوزىن ءومىر بويى ءسۇيىپ وتكەن زارىققا بۇل ارەكەت ولىمنەن باسقا جول قالماعانىن بىلدىرەدى. يسپان تۇماۋىنان بالاسى كوز جۇمادى, ارتىنشا سول دەرتتەن ءوزى دە كەلمەسكە كەتەدى. سوڭىنا الگى حاتتى جازىپ قالدىرادى.
ءوزىن سۇيگەن ادامدى ءومىر بويى تانىماۋ, كورمەۋ اسا ءبىر قيىن شارۋا ەمەس. بىراق سورلى كەلىنشەك سوڭعى كەزدەسۋدەن جىلاپ شىعىپ بارا جاتقاندا ونى كۇتۋشى قارت كىسى جازباي تاني كەتكەنىن بىلگەندە كۇيىكتەن ورتەنىپ كەتۋگە شاق قالاسىز... «سەن ءبىزدىڭ ۇيگە قاراما-قارسى تۇرعان كىشكەنە قىز ەمەسسىڭ بە, سەن بۇعان دەيىن بۇل ۇيگە تاعى ءبىر رەت كەلگەن ەدىڭ...» دەي بەرگەندە ونى توقتاتىپ, جازۋشى بەرگەن اقشانى سوعان تولەپ, ءوزىن ەشقاشان تانىماۋىن وتىنەدى.
باسىندا ءبىز ايتىپ كەتكەن ءار تۋعان كۇن سايىن ۆازادا تۇراتىن اق راۋشاندار دا وسى عاشىق قىزدىڭ سىيلىعى ەدى. بىراق جازۋشى بۇلاردىڭ ءبىرىن دە بىلمەستەن ءوز قىزىعىنا باتىپ ءومىر سۇرە بەردى. ويلاڭىزشى, بۇل ەكى كەيىپكەردىڭ اراسىنداعى سەزىمدەردى نە دەۋگە بولادى؟ جاۋاپسىز ماحاببات دەپ جەڭىل قۇتىلا المايتىنىمىز بەلگىلى, سوندا نە؟ بالكىم تاپتىق تەڭسىزدىك تە وسىنداي جاعدايلارعا جەتەلەي مە ەكەن؟ ارينە, بۇنداي ەسسىز عاشىقتىق جايلى بۇرىن-سوڭدى بىلمەدىك دەۋ قاتە. ءجۇسىپ-زىليقا وقيعاسىنان دا عاشىقتىق دەرتىنە ۇرىنعان ۇلى ماحاببات اقىلعا سىيمايتىن نەبىر ارەكەتتەرگە بارعىزادى. بىزگە ونىڭ بارلىعى تۇسىنىكتى, الايدا سەنى سۇيگەن ادام مەيلى الدىڭدا ەسىك اشىپ تۇرعان جاپ-جاس قىز بولسىن, مەيلى سەنى سۇيگەن 18 جاسار سۇلۋ بولسىن, كەيىن بالاڭنىڭ اناسى بولسىن, ءتىپتى جەڭىل ءجۇرىستى ادام كەيپىندە دە كورە تۇرىپ ونى تانىماۋدى نە دەپ اقتاپ الۋعا بولادى؟! شىن مانىندە ول جازۋشى ءوزىن-ءوزى تانىمايتىن ەدى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, ءبىزدىڭ كەيىپكەر قىز جازۋشىمەن ەكىنشى مارتە پاتەردە وتىرعاندا وسى تاقىرىپتى قاۋزايدى. مەنىڭ سۇيگەن جازۋشىم بار, الايدى ونى ءسىز تانىمايسىز دەيدى. كەيدە شىنىمەن سىزگە بارلىعى كورىنىپ تۇرعانداي بولادى, الايدا ءسىز ەڭ كەرەك ادامدى ەلەمەۋىڭىز مۇمكىن. سول ادام ءسىز ءۇشىن بۇكىل تاعدىرىن تارك ەتەدى, ال ءسىز ءۇشىن ول تەك بەيتانىس ادام بولىپ قالا بەرەدى. نەمەسە ول ادامعا ءسىز ەڭ جاقىن بەيتانىس ادام بولىپ كەتە باراسىز. كلاسسيك تسۆەيگ سونداي-اق اتالعان نوۆەللادا يسپان تۇماۋى تۋرالى بەكەر ايتپايتىن سياقتى. وقيعا ءوتىپ جاتقان ۋاقىتتا قاتەرلى تۇماۋ ادامزاتتى جاپپاي جالماپ كەلە جاتسا, ءبىزدىڭ كەيىپكەر قىزىمىزدىڭ ماحابباتى دا سول دەرتتەن ءبىر كەم ەمەس ەدى. جالپى, عاشىق كەيىپكەر شىعارمادا يسپان تۇماۋىنان ءولدى مە, جوق ەشقاشان وزىنە جاۋاپ قاتپاعان ماحاببات ازابىنان ءولدى مە, ول دا ۇلكەن سۇراق.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, بەيشارا قىز دا ءوزىن-ءوزى تولىق تانىعان ادام دەمەس ەدىك. بىراق بۇنىمەن ونىڭ عاشىعىن اقتاپ تۇرعانىمىز جوق. اۆتوردىڭ ءوزى اتاپ وتكەنىندەي, ادام ادامدى كيىمىنەن تانىماسا دا ونىڭ كوزىنەن, ونىڭ ىشىندەگى مەنى تانيسىز عوي دەگەن جالىنىشتى قاسىرەتتەن تانىماۋ مۇمكىن ەمەس ەدى عوي.
