قاتارىنان ءۇش جىل بويى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ XVII وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان بۇل ءىس-شارا - ايماقتاعى "جاسىل" تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ەڭ ءىرى وقيعا بولىپ تابىلادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى احمەتجان پىرىمقۇلوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى باقىتجان جۇماعۇلوۆ, "حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعى" كەاق باسقارما توراعاسى جاننا قازجانوۆا, "قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى" زتب باسقارما توراعاسى ايگۇل سولوۆەۆا قاتىستى, ال كونفەرەنتسيانىڭ باستى سپيكەرلەرى دارەجەسىندە قازاقستاندىق ساراپشىلار, سونىمەن قاتار لاستانۋدىڭ الدىن الۋ جانە باقىلاۋ جونىندەگى ەۋروپالىق كەشەندى بيۋرونىڭ باسشىسى سەرج روۋديە, بۇۇ ەسكاتو قورشاعان ورتا جانە دامۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ستەفانەس فوتيۋ, قورشاعان ورتا جونىندەگى نەمىس اگەنتتىگىنىڭ ونەركاسىپتىك شىعارىندىلار ديرەكتيۆاسى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ۇلتتىق ورگاننىڭ ساراپشىسى كاتيا كراۋس سياقتى تاياۋ جانە الىس شەتەلدەن كەلگەن ساراپشىلار ءسوز سويلەدى.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ سوزىندە قازاقستاننىڭ ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى احمەتجان پىرىمقۇلوۆ قازاقستان ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ەكولوگيالىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە ەرەكشە ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلت كوشباسشىسى ايقىنداعان جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جالعاستىرعان "جاسىل" باعىت - مەملەكەتتىك رەفورمالار ءۇشىن باعدار بولادى. "ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي دامۋ فاكتورلارى بىرىكتىرىلىپ, قازاقستان حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرىڭعاي پروتسەسس رەتىندە قاراستىرىلۋى قاجەت. ەكولوگيا ەشقانداي شەكتەۋلەرگە, ۇلتقا بولىنبەۋى ءتيىس, سوندىقتان تەك ۇيلەسىمدى, بىرلەسكەن كۇش-جىگەرمەن عانا ءبىز ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الامىز", دەپ اتاپ ءوتتى ۆيتسە-مينيستر.
عزز جانە رف مەي عزۋ ەقت مەڭگەرۋشىسى ەۆگەني گاشو اتاپ وتكەندەي, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ءادىسناماسى بۇكىل الەمدە ەقت ەكونوميكانىڭ جوعارى رەسۋرستىق تيىمدىلىگىن (اتاپ ايتقاندا, ەنەرگيا تيىمدىلىگىن) قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەڭ پارمەندى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى. ول ءارتۇرلى ەلدەردەگى ەقت ەنگىزۋ ەرەكشەلىكتەرىن سالىستىرا كەلە, ەو مەن رەسەي فەدەراتسياسىندا جاريالانعان بارلىق وقت انىقتامالىقتارىندا ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شەشىمدەر بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ە.گاشو 2015-2018 جىلدارى رەسەيدە جۇرگىزىلگەن ءتيىستى جۇمىستىڭ ارالىق ناتيجەلەرى تۋرالى ايتا كەلە, اتالعان كەزەڭدە ەقت بويىنشا 51 اقپاراتتىق-تەحنيكالىق انىقتامالىق ازىرلەندى, ونىڭ ىشىندە 23-ءى - ەنەرگيانى كوپ قاجەت ەتەتىن سالالارعا قاتىستى ەكەنىن حابارلادى. ەقت انىقتامالىقتارىن قالىپتاستىرۋعا بيزنەس وكىلدەرى قاتىسقان, بىراق 2018 جىلى جۇرگىزىلگەن "ينتەرفاكس-ەرا" ساۋالناماسى ناتيجەسىندە بيزنەس-ورتاداعى ەقت انىقتامالارى تۋرالى حاباردارلىقتىڭ دەڭگەيى وتە تومەن ەكەنى جانە ولاردى قولدانۋ ءۇشىن انىقتامالىقتاردىڭ جالپى فورماتىنىڭ قولايسىزدىعى انىقتالدى. ەقت ەنگىزۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنىڭ ىشىندە ول ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ رەزەرۆتەرىنىڭ ءارتۇرلى تۇرلەرىن ەنگىزۋدى, ءارتۇرلى كاسىپورىندار ءۇشىن ولاردى انىقتاۋ ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن ۇسىنۋدى, ەنەرگەتيكالىق مەنەدجمەنت جۇيەسىنىڭ شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋ كەزەڭدەرىن انىقتاۋدى, بارلىق سالالىق اتس-نىڭ ەنەرگيا ۇنەمدەۋى بويىنشا ەقت شولۋىن دايىنداۋدى جانە ت. ب. اتادى. سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا, تاياۋ بولاشاقتا بارلىق اتس ەنەرگيا تيىمدىلىگى بويىنشا مىندەتتى قوسىمشالاردى شولۋدى اياقتاۋ, سالالىق ەنەرگيا تيىمدىلىگى كورسەتكىشتەرىن ينفراقۇرىلىمدىق كورسەتكىشتەرمەن بايلانىستىرۋ, ەقت قاعيداتتارىنا كوشۋ كەزىندە ءارتۇرلى كاسىپورىنداردىڭ تەحنولوگيالىق/ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىنە باعا بەرۋ, سونداي-اق ەقت قاعيداتتارىنا كوشۋ ءۇشىن قاجەتتى شىعىندار كولەمىن باعالاۋ قاجەت.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەو ەكولوگيالىق زاڭناماسى ماسەلەلەرى بويىنشا WECOOP نەگىزگى ساراپشىسى ۆلاديسلاۆ بيزەك ەقت ەنگىزۋ كەزىندەگى شىعىندار مەن ارتىقشىلىقتار تاقىرىبىن قوزعاي وتىرىپ, جىلۋ قۋاتى 50 مۆت نەمەسە ودان جوعارى جاعۋعا ارنالعان ءىرى قوندىرعىلار ەو-نىڭ بارلىق ەلدەرىندە پايدالانىلاتىنىن حابارلادى. ءبىر كەزدەرى ولار كۇكىرت ديوكسيدى شىعارىندىلارىندا شەشۋشى ۇلەسكە يە بولدى (2004 جىلى 67%) جانە كومىرتەگى ديوكسيدى (2004 جىلى 32%) جانە ازوت وكسيدى (2004 جىلى 16%) شىعارىندىلارىندا ايتارلىقتاي ۇلەسكە يە بولعان, الايدا, ەڭ وزىق قول جەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەننەن كەيىن ولار ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەردى جاقسارتا الدى. جالپى, ساراپشىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, سوڭعى جىلدارى ەو-دا جاعۋعا ارنالعان ءىرى قوندىرعىلار شاڭ شىعارىندىلارىن 84%-عا, كۇكىرت ديوكسيدىن - 86%-عا, ازوت وكسيدىن - 57%-عا, كومىرتەگى ديوكسيدىن-شامامەن 31%-عا قىسقارتقان. مىسالى, چەحيادا 1993-1998 جىلدار كەزەڭىندە جاعۋعا ارنالعان ءىرى قوندىرعىلاردا ەقت ەنگىزۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بارىسىندا ەنەرگيا وبەكتىلەرى ىستەن شىعارىلىپ, جاڭعىرتىلدى, شاڭسىزداندىرۋ, كۇكىرتسىزدەندىرۋ جانە ازوت وكسيدتەرى شىعارىندىلارىن ازايتۋ جونىندەگى تەحنولوگيالار پايدالانۋعا ەنگىزىلدى, ناتيجەسىندە SO2 شىعارىندىلارى مەن شاڭ 90%-عا, ال NOx شىعارىندىلارى 50%-عا ازايتىلدى. ينۆەستيتسيانىڭ
GIZ ساراپشىسى, Hendrikson & Ko قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا جەتەكشى ساراپشىسى يۋحان رۋت ءتۇرلى ەلدەردە ەقت ەنگىزۋ بويىنشا تالاپتار مەن ارتىقشىلىقتار تۋرالى ايتا كەلە جانە قازاقستانعا جەكە "BREF" ازىرلەۋ كەرەك پە نەمەسە رەسەيلىك نەمەسە ەۋروپالىق نۇسقالاردى كوشىرىپ الۋ كەرەك پە دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, بىلاي دەدى: "قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق باسىمدىقتار مەن حالىقارالىق كەلىسىمدەردى ەسكەرە وتىرىپ شەشىم قابىلداۋى ءتيىس". كونفەرەنتسيانىڭ كوپتەگەن قاتىسۋشىلارى ونىمەن كەلىستى.
جالپى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا وفلاين جانە ونلاين رەجيمدەرىندە اشىق تالقىلاۋ بارىسىندا ونەركاسىپتىڭ ءتۇرلى سالالارىندا "تازا" تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ پروبلەمالارىن تالقىلاۋعا جانە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا اكەلەتىن جانە قورشاعان ورتاعا قولايسىز اسەردى جانە ەكولوگيالىق توزۋ تاۋەكەلدەرىن ەداۋىر تومەندەتەتىن قۇرالداردى ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى.
حجتيجو ديالوگ الاڭىندا ايتىلعان ەڭ جاقسى تۇجىرىمدامالار مەن شەشىمدەر قازاقستاندا "جاسىل" ەكونوميكانى قۇرۋ جولىندا ودان ءارى ماقساتتى قادامدار جاساۋ ءۇشىن ءوڭىردىڭ ۇكىمەتتەرى مەن بيزنەس-قوعامداستىقتارى ءۇشىن ۇسىنىم رەتىندە قىزمەت ەتەتىن قورىتىندى قارارعا ەندى. اتاپ ايتقاندا, ساراپشىلار ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ ەقت قاعيداتتارىنا كوشۋىن دايىنداۋ كەزىندە ورتالىقتىڭ تومەندەگىدەي بارلىق كەزەڭدەرىندەگى ۇيلەستىرۋشى ءرولىن انىقتاپ, كۇشەيتۋدى ۇسىندى: قازاقستاننىڭ ونەركاسىپ سالالارىنىڭ كاسىپورىندارى ءۇشىن كەشەندى تەحنولوگيالىق اۋديت جۇرگىزۋ; ەقت بويىنشا قازاقستاندىق انىقتامالىقتاردى ازىرلەۋ; ورتالىقتىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ەقت قاعيداتتارىن ەنگىزۋ سالاسىنداعى قىزمەتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن تومەندەگى ماقساتتا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى گەرمان قوعامىمەن (GIZ) جانە رەسەي فەدەراتسياسى ونەركاسىپ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ "ەكولوگيالىق ونەركاسىپتىك ساياسات ورتالىعى" عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى" فمام-مەن ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋى; وسىعان ۇقساس Batis IT-پلاتفورماسىن جانە رف ەقت بيۋروسىنىڭ اقپاراتتىق پورتالىن زەردەلەۋ جانە قۇرۋ, سونىمەن قاتار "جاسىل" ستاندارتتاردى بىرلەسىپ ازىرلەۋ جانە "جاسىل" ستاندارتتار جونىندەگى مەملەكەتارالىق تەحنيكالىق كوميتەتتى قۇرۋ ماقساتىندا "حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعى" كەاق پەن "ماسكەۋ مەملەكەتتىك قۇرىلىس ۋنيۆەرسيتەتى" عزۋ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويۋ.
