كەشە استانادا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتى وبلىسىنا ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى بولىپ ءوتتى. وعان وبلىستىڭ اكىمى اڭسار مۇساحانوۆ قاتىستى. ول جۋرناليستەردى ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن جانە شەشىمىن كۇتكەن وزەكتى ماسەلەلەرمەن تانىستىردى.
كەشە استانادا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتى وبلىسىنا ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى بولىپ ءوتتى. وعان وبلىستىڭ اكىمى اڭسار مۇساحانوۆ قاتىستى. ول جۋرناليستەردى ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن جانە شەشىمىن كۇتكەن وزەكتى ماسەلەلەرمەن تانىستىردى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتى باستالماس بۇرىن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمشىلىگى جۋرناليستەر قاۋىمىنا تانىستىرۋ ءۇشىن اكەلگەن ارنايى كورمەسىن ۇسىندى. كورمەدە وبلىستىڭ بارلىق دەرلىك كەرەمەتتەرى مەن عاجايىپتارى ورىن العان. وندا ءوڭىردىڭ تاريحىنان, مادەنيەتىنەن, ادەبيەتىنەن, وبلىس اۋماعىنداعى سۇلۋ-اسەم تابيعات تۋرالى سىر شەرتەتىن تۋىندىلار بار. سونداي-اق, كورمەدە وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى دا كورىنىس تاپقان. جالپى, الماتى وبلىسىنىڭ ەلىمىزدەگى ورنى مەن ماڭىزى تۋرالى ارنايى ايقارمادان وقيسىزدار. ال ءبىز ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ سۇراق-جاۋاپقا ارنالعان ەكىنشى ءبولىمى تۋرالى جازباقپىز.
الماتى وبلىسى ەلىمىزدەگى جەر كولەمى ۇلكەن جانە حالقىنىڭ سانى جاعىنان دا الدىڭعى قاتاردا تۇرعان ولكە ەكەنى ءمالىم. وبلىس قىتاي جانە قىرعىزستانمەن شەكارالاسادى. بۇعان قوسا, ەلدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليس – الماتى قالاسى وسى وبلىستىڭ اۋماعىندا. تاۋەلسىزدىكتىڭ بويتۇمارى بولعان العاشقى التىن ادام دا الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىنان تابىلعانى ايان.
العاشقى سۇراق قىزىلاعاش سۋ قويماسىنا قاتىستى قويىلدى. ءتىلشىنىڭ بىلگىسى كەلگەنى اتالعان سۋ قويماسى 2010 جىلى قالپىنا كەلتىرىلمەگەن ەكەن. سونىڭ سالدارىنان سۋارمالى سۋ تاپشىلىعى ورىن الىپتى. ناتيجەسىندە, فەرمەرلەر ەگىس القاپتارىن 5 ەسەگە دەيىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولىپتى. «بۇل ساۋالدى مەن ءوزىم ودان ءارى تەرەڭدەتە جاۋاپ بەرەيىن. وبلىستا جالپى 911 مىڭ گەكتار ەگىس القابى بار. ءبىز, كەرىسىنشە, ەگىس القاپتارىن 24 مىڭ گەكتار جەرگە ۇلعايتقانىمىزدى ايتقىم كەلەدى. ال قىزىلاعاش سۋ قويماسىنا توقتالار بولسام, قازىرگى تاڭدا ول كەشەننەن سۋ بەرىلىپ جاتقان جوق. ءبىز اتالعان قويما رەسپۋبليكالىق بالانستا بولعاندىقتان ول تۋرالى ءتيىستى قۇجاتتاردى سۋ شارۋاشىلىعى كوميتەتىنە تاپسىرعانبىز. قازىرگى كۇندە ول جاققا 16 شاقىرىمدىق ەلەكتر جەلىسى تارتىلىپ, جولى تولىق سالىنىپ ءبىتكەن. بىزدەگى مالىمەتتەر بويىنشا, بۇيىرتسا, كەلەسى جىلى قىزىلاعاش سۋ قويماسى تولىق قالپىنا كەلتىرىلىپ بولادى», دەدى ا.مۇساحانوۆ.
ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ ۇلكەن شاڭىراقتارى الماتىدا بولعاندىقتان, ونداعى شىعارماشىل اقىن-جازۋشىلاردىڭ حال-جاعدايى تۋرالى دا سۇراق قويىلدى. اكىمنىڭ سوزىنە قاراعاندا, وبلىستا اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىعىن ءتۇرلى جولمەن قولداۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جىل سايىن 60 ملن. تەڭگە اقشا ءبولىنىپ تۇرادى ەكەن. بۇل ىزگى شارا جالعاسىن تابا بەرمەك. الماتى وبلىسىنىڭ اۆتوجولدارىندا قايعىلى كولىك وقيعالارى ءجيى ورىن الاتىنى دا جۋرناليستەر نازارىنان تىس قالمادى. بيىلعى جىلدىڭ وتكەن ون ايىندا اتالعان وڭىردە جولدارداعى كولىك اپاتتارىنان 427 ادام قازا تاۋىپ, 2000-عا جۋىق جولاۋشى ءتۇرلى جاراقاتتار الىپتى. بۇل قازالى وقيعالاردى وكىنىشپەن ەسكە العان وبلىس اكىمى ولاردىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرىن تاراتا ايتىپ بەردى. وسىناۋ قايعىلى وقيعالاردى بولدىرماۋدىڭ امالى رەتىندە اۆتوجولداردى جوندەۋدەن وتكىزۋمەن قاتار, رەسپۋبليكانىڭ ءار قالالارىنا اۋە ارقىلى قاتىناستى دامىتىپ, ۇشاق سانىن كوبەيتىپ جاتقاندارىن, سونداي-اق, قاۋىپسىز سانالاتىن تەمىرجول قاتىناسىندا دا جولاۋشى پويىزدارىنىڭ ۆاگون سانىن ارتتىرعاندارىن ايتتى. بۇگىنگى كۇندە الماتى–تالدىقورعان قالالارىنىڭ اراسىن قوساتىن اۆتوجول كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ جاتقانى ءمالىم. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى بۇل اۆتوجولدىڭ جوندەۋىنە قازىردىڭ وزىندە 11 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. ال تولىق اياقتالۋىنا دەيىن 67-68 ملرد. تەڭگە جۇمسالۋى ىقتيمال.
اكىمگە قويىلعان كەلەسى سۇراق وبلىستاعى قانت قىزىلشاسى وسىرىلەتىن ەگىس القاپتارىنىڭ نەگە 5 ەسە قىسقارعانىنا قاتىستى بولدى. سونداي-اق, بيىل قىزىلشا ءوسىرىپ, وندىرگەن ديقاندار ءونىمىنىڭ ءار تونناسىن بار-جوعى 6 مىڭ تەڭگەدەن عانا وتكىزۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعان كورىنەدى. وسىعان وراي, قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋدىڭ كولەمىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن سۋبسيديا قاراستىرىلا ما؟» دەگەن سۇراق قويىلدى. «الماتى وبلىسى قانت قىزىلشاسىن ەڭ كوپ وسىرەتىن وڭىرلەردىڭ ءبىرى بولعان. بىراق ءبىز ونىڭ كولەمىن قىسقارتتىق. ناقتى ايتسام, وتكەن جىلى قانت قىزىلشاسى 14 مىڭ 400 گەكتار جەرگە ەگىلگەن بولسا, بيىل ونىڭ كولەمى 3 مىڭ 900 گەكتارعا دەيىن ازايدى. سەبەبى, قانت قىزىلشاسىن قايتا وڭدەيتىن زاۋىتتاردىڭ تەحنولوگيالارى ابدەن توزعان. سونىڭ سالدارىنان ونىمدەرىمىز ساتىلماي قالىپ جاتىر. ياعني, نارىقتاعى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الماي تۇر. بۇعان قوسا, ديقاندار مايلى داقىلداردى كوپتەپ وسىرە باستادى. ونىڭ سەبەبى, سويانىڭ ءبىر كەلىسىنىڭ قۇنى 95-100 تەڭگەگە دەيىن شىعىپ جاتىر. سونداي-اق, سويانى ءوسىرۋ ءىسى دە ايتارلىقتاي جەڭىل. دەسەم دە, قىزىلشا ماسەلەسىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرگە قاراستىرىپ جاتىرمىز. ول ءبىزدىڭ نازارىمىزدا», – دەدى وبلىس اكىمى.
جۋرناليستەر تاراپىنان ايماقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي مەن ۇلتارالىق ساياساتقا قاتىستى كوپتەگەن سۇراقتار قويىلىپ, سونىڭ بارىنە تياناقتى جاۋاپ بەرىلدى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
