اۋىز سۋ جونىندەگى باعدارلامالار ناتيجەسىز
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار شاكىروۆ ءوز سوزىندە كوتەرىلگەن تاقىرىپ ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار ءارى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە قاراستىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ەكولوگيالىق سۋ جۇيەسىنىڭ ساقتالۋى – ساپالى اۋىز سۋدىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا, گيدروقۇرىلىستاردىڭ جاي-كۇيىنە, سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋعا بايلانىستى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى اقپاندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە «سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى ءتيىستى باعدارلامالاردى ازىرلەۋ كەزىندە ەلىمىزدىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگىنىڭ بارلىق ماسەلەلەرىن مۇقيات تالداۋدى» تاپسىردى. قازىرگى كەزدە جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ول تاپسىرماسى وسى قۇجاتتا ءتيىستى كورىنىس تاپتى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى اسقار شاكىروۆ.
قازاقستان سۋ تاپشىلىعى بار مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. سۋ رەسۋرستارىنا قاجەتتىلىكتىڭ وسۋىنە بايلانىستى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جىل سايىنعى تومەندەۋى بايقالادى. وسىلاردى ەسكە سالىپ وتكەن سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا.شاكىروۆ جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر بىلتىر پارلامەنتتىك تىڭداۋدا جان-جاقتى تالقىلانعانىن جەتكىزدى.
«تاۋەلسىزدىك جىلدارى سۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە تەك باعدارلامالىق قۇجاتتار شەڭبەرىندە 790 ملرد تەڭگەگە جۋىق مەملەكەتتىك قاراجات ءبولىندى. الايدا كورىپ وتىرعانىمىزداي, اۋىز سۋ جونىندەگى باعدارلامالار ايتارلىقتاي ناتيجە بەرگەن جوق. ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ كوزدەرىنەن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى قازاقستان بويىنشا 77 پايىزدى قۇرادى.
ترانسشەكارالىق سۋدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. بۇگىندە سۋ رەسۋرستارىنىڭ تەك 56 پايىزى قازاقستاندا. ال 44 پايىزى قىتاي, رەسەي, قىرعىزستان جانە وزبەكستان ارقىلى كەلەتىن ترانسشەكارالىق وزەندەر ەسەبىنەن قالىپتاساتىنى بەلگىلى. بۇل سالاداعى حالىقارالىق-قۇقىقتىق نەگىز قازىرگى زامان شىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ودان ءارى وزەكتەندىرۋدى تالاپ ەتەدى», دەدى ا.شاكىروۆ.
سونىمەن قاتار قىتايمەن اراداعى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ىلە جانە ەرتىس وزەندەرى بويىنشا اعىنى ازايىپ, بۇل بالقاش كولىنىڭ سۋ دەڭگەيىنە اسەر ەتكەنىن, ەل يندۋسترياسىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن ءىرى ونەركاسىپتىك وبەكتىلەردىڭ جۇمىسىنا قاۋىپ توندىرەتىنىنە توقتالدى. سونداي-اق سۋارمالى كەزەڭدە اگرارلىق سەكتوردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە وزبەكستان جانە قىرعىزستان تاراپىمەن جاسالعان مەملەكەتارالىق ۋاعدالاستىقتار تىكەلەي قاتىستى.
«سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرى مەن قۇرىلىستارىن تولىق اۋقىمدى پاسپورتتاۋدى جۇرگىزۋ, ولاردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىن ەسەپكە الۋ ەرەكشە نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. سۋ رەسۋرستارىنا, يرريگاتسيالىق جۇيەلەرگە جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق ينفراقۇرىلىمىنا تولىق اۋديت جۇرگىزۋ قاجەت.
جىل سايىن سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە درەناج جۇيەسى مەن نوسەرلىك كارىزدىڭ قاراۋسىز قالۋىنا, جەكەلەگەن جاعدايلاردا – ولاردىڭ مۇلدەم بولماعانىنا بەتپە-بەت كەلەمىز. كوپتەگەن ەلدى مەكەن زارداپ شەگىپ, ادامدار باسپانا مەن م ۇلىكتەرىن جوعالتادى. مەملەكەت ەكونوميكالىق شىعىنعا ۇشىرايدى. بيىل اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە تۇركىستان وبلىستارى سۋ اپاتىنا تاپ كەلدى.
گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەتتەردى تولىق قارجىلاندىرماۋ, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار سالۋدى جەتكىلىكسىز جوبالاۋ, سۋ باسۋ قاۋپى بار ۋچاسكەلەردە وبەكتىلەردى زاڭسىز سالۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى تاراپىنان تۇراقتى باقىلاۋعا الىنۋعا ءتيىس.
سۋ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىنە سەنات دەپۋتاتتارى ەرەكشە نازار اۋدارادى. جاقىندا سەناتتا قاراعاندى وبلىسىنىڭ جانە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. وندا توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋعا ەمەس, الدىن الۋعا كوڭىل ءبولىندى. باسقاشا ايتقاندا, بار پروبلەمالاردى ناقتى تالداۋ, جاعدايدىڭ دامۋىن بولجاۋ جانە مىندەتتەردى كەشەندى شەشۋ قاجەت», دەدى ا.شاكىروۆ.
جيىن بارىسىندا ترانسشەكارالىق سۋ پايدالانۋ ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى سالانىڭ حالىقارالىق-قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرى مەن قۇرىلىستارىن تولىق كولەمدە پاسپورتتاۋدى جۇرگىزۋ, ولاردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىن ەسەپكە الۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.
ۇكىمەت ساعاتىن جۇرگىزىپ وتىرعان سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد سۋدىڭ تاسۋى مەن توپان سۋ جىل سايىنعى پروبلەما ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەت دەڭگەيىندە تابيعي اپات زارداپتارىمەن كۇرەس جانە ونىڭ سالدارىن جويۋدى نەگىزگى مىندەتىنە العان جەكە مينيسترلىك قۇرىلدى. وتكەن اپتادا عانا ازاماتتىق قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەيتىلگەن وتىرىس بارىسىندا الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ باسىمدىققا يە ەكەنى اتاپ ءوتىلدى», دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
كورشى ەلدەر كەلىسىمدى ورىنداماي وتىر
ۇكىمەت ساعاتىندا نەگىزگى باياندامانى جاساعان ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ سۋ تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە ەكپىن بەردى. قازاقستانداعى سۋ رەسۋرستارىنىڭ قازىرگى احۋالىنا توقتالعان ۆەدومستۆو باسشىسى ترانسشەكارالىق وزەندەر توڭىرەگىندە اڭگىمە قوزعادى.
«قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى سۋ قاتىناستارى ترانسشەكارالىق وزەندەردى پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىممەن رەتتەلەدى. قازىرگى نەگىزگى پروبلەما – ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن ءبولۋ جونىندەگى كەلىسىمنىڭ بولماۋى. نەگىزى كەلىسىم بويىنشا جۇمىس 2015 جىلدان باستالعان. كىرىسپەدەن جانە 31-باپتان تۇراتىن بىرىڭعاي قۇرىلىم كەلىسىلدى.
قىتايمەن وتە كۇردەلى كەلىسسوزدەر وتەدى. قىتاي شەكارا ماڭىنداعى ەشبىر ەلمەن سۋ ءبولۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزبەيتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان – قىتايمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتقان العاشقى جانە جالعىز ەل.
جالپى كەلىسىمگە ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتىپ وتىرمىز. قىتاي تاراپى بۇعان مۇددەلى ەمەس. سوعان قاراماستان وتاندىق ساراپشىلاردىڭ تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى تاراپتاردىڭ سۋ رەسۋرستارىنا قۇقىقتارىن كەشەندى قاراۋ جانە ترانسشەكارالىق سۋ وبەكتىلەرىنىڭ ەكوجۇيەلەرىن ساقتاۋ بويىنشا قىتاي تاراپىمەن ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك», دەدى مينيستر.
بۇدان كەيىن م.مىرزاعاليەۆ وزبەكستانمەن اراداعى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە اڭگىمە قوزعادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا بۇزىلعان سىرداريا وزەنىنىڭ باسسەينىن قولدانۋ ءتارتىبى ءالى تولىققاندى رەتتەلگەن جوق.
«قازاقستان تومەنگى اعىسىندا ورنالاسقان ەل رەتىندە ۆەگەتاتسيا كەزەڭىندە سۋارمالى سۋدىڭ تاپشىلىعىن قاتتى سەزىنەدى. وسىعان بايلانىستى, سۋارمالى سۋدىڭ قاجەتتى كولەمىن الۋ ءۇشىن تاراپتاردىڭ ارقايسىسىمەن جەكە كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە ءماجبۇرمىز.
بيىل وزبەكستانمەن ەلەۋلى كەلىسسوز ءوتتى. وسى جىلدىڭ جاز ايىندا پروبلەمالىق ماسەلەلەردىڭ بارلىق سپەكترىن قامتيتىن جانە ولاردىڭ شەشۋ مەرزىمدەرىن ايقىندايتىن سۋ قاتىناستارى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جونىندەگى جول كارتاسىنا قول قويىلدى. 1991 جىلدان كەيىن سالىنعان جانە قايتا جاڭارتىلعان سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىنا بىرلەسكەن تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. سونداي-اق ترانسشەكارالىق سۋ وبەكتىلەرىن بىرلەسىپ باسقارۋ, پايدالانۋ جانە قورعاۋ تۋرالى كەلىسىم جوباسى تالقىلاندى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
م.مىرزاعاليەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قىرعىزستاننان باستاۋ الاتىن وزەندەردىڭ دە ءتۇيىنى ءالى تولىققاندى تارقاماعان. ماسەلەن, تالاس جانە شۋ وزەندەرىن پايدالانۋ جونىندەگى ەرەجە 1983 جىلى بەكىتىلگەن. ال 2000 جىلى شۋ جانە تالاس وزەندەرىندە سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن پايدالانۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلعان.
«قىرعىزستان تاراپى قازاقستانعا نەگىزىنەن شۋ وزەنىنىڭ باسسەينىندە ورنالاسقان مەملەكەتارالىق ارنالار ارقىلى سۋ بەرۋ كەستەسىن مەرزىمدى تۇردە ساقتامايدى. وعان قوسا, ءبىزدىڭ ءوڭىر قازىر سۋى از تابيعي كەزەڭگە تاپ بولدى. سۋ بەرۋ كەستەسىن ساقتاماۋدىڭ بارلىق سەبەبى قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا وتەتىن كوميسسيا وتىرىسىندا تالقىلانباق.
قازىرگى ۋاقىتتا سۋ بەرۋ كەستەسىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا كەلەسى جىلدارعا ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. قازاقستان تاراپى كيروۆ سۋ قويماسىنداعى (قىرعىزستان) جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتادى. بۇل سۋ قويماسىن جيناقتاۋ رەجيمىنە وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. ءوز كەزەگىندە وسى جايت كەلەسى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە قاجەتتى سۋ كولەمىن جيناۋ ءۇشىن ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى», دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
رەسەيدەن كەلەتىن وزەندەردە سۋ دەڭگەيىنىڭ ازايعانىنا قاراماستان, ەكىجاقتى كەلىسىم اياسىندا ونى رەتتەۋگە مۇمكىندىك بار. ماسەلەن, ومبى قالاسىندا وتكەن قازاقستان مەن رەسەيدىڭ XVI وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى بارىسىندا جايىق وزەنى باسسەينىن ساۋىقتىرۋدىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى.
بۇدان كەيىن مينيستر وزەن باسسەيندەرى بويىنشا جۇرگىزىلگەن تالداۋ قورىتىندىسىمەن تانىستىردى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سەنسەك, قازاقستان سۋى از تابيعي كەزەڭگە كىرىپ وتىر. بىلتىر ونىڭ كولەمى 83 شاقىرىم تەكشە مەترگە تەڭەسكەن. بۇعان دەيىن بۇل كورسەتكىش 90-100 شاقىرىم تەكشە مەتر دەڭگەيىندە ەدى.
«وسىعان بايلانىستى, سۋارمالى جەرلەردەگى جاعداي قيىندادى. اسىرەسە ەلدىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىندا قاتتى سەزىلدى. ويتكەنى ەلدەگى سۋارمالى القاپتاردىڭ 90 پايىزى وسى جاقتا ورنالاسقان. رەسپۋبليكا بويىنشا قولدانىسقا الىناتىن سۋدىڭ 97 پايىزى وڭتۇستىك وڭىرگە تيەسىلى.
ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى وبلىسىندا وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا قار 35 پايىزعا از ءتۇستى. جامبىل وبلىسىندا جاۋىن-شاشىن ورتاشا كورسەتكىشتەن 15-20 پايىزعا تومەندەدى.
مۇنداي پروبلەمالار تۇركىستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا دا بار. بىراق سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ قولايسىز جاعدايىنا قاراماستان, مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەلەردى شەكارالاس ەلدەردەگى ارىپتەستەرىمەن كەزدەسۋ كەزىندە كوتەرگەندىكتەن, سۋ بەرۋ جوسپارى 90-100 پايىزعا ورىندالدى. سونىمەن قاتار كوللەكتورلىق-درەناجدىق سۋلاردى قايتا پايدالانۋ پراكتيكاسى جۇرگىزىلدى», دەدى مينيستر.
سۋارۋ جەلىسى ابدەن توزعان
ۆەدومستۆو باسشىسى يرريگاتسيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كۇيىنە دە توقتالدى. م.مىرزاعاليەۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە ساي, ولاردىڭ باسىم بولىگى كەڭەس زامانىندا سالىنعان جانە قازىرگى ۋاقىتتا ولار فيزيكالىق جاعىنان دا, مورالدىك جاعىنان دا توزعان. وسىعان بايلانىستى 2023 جىلعا دەيىن ەكى مىڭ شاقىرىمنان استام سۋارۋ جەلىسىن قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامادا 41 اۆاريالىق سۋ قويماسىن قالپىنا كەلتىرۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە 2017-2019 جىلدار كەزەڭىندە 10 نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. ەكەۋى وسى جىلى اياقتالادى. 2021 جىلى تاعى 8 نىساندى اياقتاۋ جوسپارلانعان. قالعان 21 نىسان 2025 جىلعا دەيىن ىسكە اسىرىلادى. بۇدان باسقا, 9 وڭىردە جالپى كولەمى جىلىنا 3,6 ملرد تەكشە مەترلىك 39 جاڭا سۋ قويماسىن سالۋ جوسپارلانعان. ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 115 ملرد تەڭگە قاجەت.
سۋ قويمالارىن سالۋ 70 ەلدى مەكەن ءۇشىن سۋ تاسقىنى قۇبىلىستارىنىڭ قاۋپىن ازايتۋعا, 394 مىڭ گەكتار جاڭا سۋارمالى جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزۋگە جانە اۋىل شارۋاشىلىعىندا 129 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ كولەمىنە تاۋەلدىلىكتى الىپ تاستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتساق, قىرعىزستاننان 30 پايىزعا دەيىن, وزبەكستاننان 25 پايىزعا دەيىن, ال رەسەيدەن 15 پايىزعا دەيىن تاۋەلدىلىكتى ارىلتادى», دەدى مينيستر.
م.مىرزاعاليەۆ ۇكىمەت الدىندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى 2023 جىلعا دەيىن 100 پايىز تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما قويىلعانىنا نازار اۋداردى. وسى مىندەتتى ورىنداۋ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن.
«بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى ۇزىندىعى 15,5 مىڭ شاقىرىمدىق 74 توپتىق سۋ قۇبىرلارى بار. ونىڭ 37-ءسى – رەسپۋبليكالىق مەنشىكتە, ال قالعان 37 اكىمدىكتەردىڭ مەنشىگىندە تىركەلگەن. 2019 جىلى پاۆلودار وبلىسىندا ماي جانە بەلوۆود توپتىق سۋ قۇبىرلارى, سونداي-اق قاراعاندى وبلىسىندا جايرەم-قاراجال سۋ قۇبىرلارى پايدالانۋعا بەرىلدى.
بيىل الماتى وبلىسىندا قاسكەلەڭ, قىزىلوردا وبلىسىندا تالاپ جانە جيدەلى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا پرەسنوۆتىڭ ەكىنشى كەزەگى, باتىس قازاقستان وبلىسىندا جىمپيتى توپتىق سۋ قۇبىرلارى بويىنشا جۇمىستار اياقتالادى. ناتيجەسىندە 37 اۋىلدىق ەلدى مەكەننىڭ 46 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇدان باسقا, 1 قالا مەن 39 اۋىلدىق ەلدى مەكەننىڭ ەسكى سۋ بەرۋ جۇيەسى قايتا جوندەۋدەن ءوتىپ, اۋىز سۋدىڭ ساپاسى ارتادى. ءوز كەزەگىندە, بۇل 287 مىڭ تۇرعىندى قامتيدى.
بيىل ءۇش توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ولار: جاڭادان سالىنىپ جاتقان اقمولا وبلىسىنداعى ماكينسك پەن اقتوبە وبلىسىنداعى جانىس بي توپتىق سۋ قۇبىرلارى. سونىمەن قاتار قاراعاندى وبلىسىنداعى ەسقۇلا توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ جاڭا بولىگى سالىنۋدا. اتالعان توپتىق سۋ قۇبىرلارى 2021 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ناتيجەسىندە 3 اۋىلدىق ەلدى مەكەندە تۇراتىن 1,3 مىڭ ادام ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سونىمەن قاتار 3 قالانى سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن قۇبىرلار جاڭارتىلادى. ياعني 94 مىڭ تۇرعىن ءۇشىن بەرىلەتىن اۋىز سۋدىڭ ساپاسى جاقسارادى», دەدى ماعزۇم مىرزالعايەۆ.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا مينيستر سۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جونىندە پىكىرىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا سۋ زاڭناماسى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى.
ءىس-شارا بارىسىندا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ارناۋلى وكىلى, بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازياعا ارنالعان پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ باسشىسى ناتاليا گەرمان ءسوز سويلەدى.
«ورتالىق ازيا وڭىرىندە تولىققاندى ءارى تۇراقتى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ تۇرعىسىندا سۋ جانە ەكولوگيالىق پروبلەمالار وزەكتى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سوڭعى جىلدارى بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ باستاماسى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, سونىڭ ىشىندە سۋ-ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە باعىتتالعان بىرقاتار ماڭىزدى قارارلار قابىلداندى», دەدى ول.
سونىمەن قاتار ءسوز الۋشىلار ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىنىڭ جاي-كۇيى, ازاماتتىق قورعانىس سالاسىنداعى الدىن الۋ جۇمىستارىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ وزبەكستانداعى بوگەتتىڭ بۇزىلۋىنان زارداپ شەككەن ماقتاارال اۋدانىنداعى ەلدى مەكەندەردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى حابارلادى.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا سەناتورلار ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اقپاراتىن, دەپۋتاتتاردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ, عالىمدار مەن مامانداردىڭ سوزدەرىن تىڭداي كەلىپ ۇكىمەتكە جىبەرىلەتىن جانە ولاردىڭ ورىندالۋ ماسەلەلەرىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستايتىن ۇسىنىمدار ازىرلەدى.
اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ كەرەك. ماسەلەن شەكارالاس مەملەكەتتەرمەن ترانسشەكارالىق وزەندەر بويىنشا حالىقارالىق شارتتاردى جەتىلدىرۋ, ترانسشەكارالىق وزەندەر بويىنشا كەلىسسوزدەر كوميسسياسىن قۇرۋ, وعان ەرەكشە مارتەبە بەرۋ, سونداي-اق شەكارالاس مەملەكەتتەرمەن قول قويىلعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋدى ۇسىندى.
بۇدان بولەك, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق نەگىزدى جەتىلدىرۋ, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە كەتەتىن شىعىندى ازايتىپ, سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن عانا ەمەس, سونداي-اق مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ەسەبىنەن دە جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋعا كەڭەس بەرىلدى.
