ءبىرىنشى كەزەكتە سالىمشىلاردىڭ مۇددەسى قورعالادى
پلەنارلىق وتىرىستا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەڭبەكشىلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى قاراپ, ونى راتيفيكاتسيالاۋدى ماقۇلدادى. كەلىسىمگە 2019 جىلعى 20 جەلتوقساندا قول قويىلعان. قۇجات – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت شەڭبەرىندە ەاەو-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىعىن تەرەڭدەتۋدىڭ ناتيجەسى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ ءوز سوزىندە ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەاەو ازاماتتارىن باسقا مۇشە مەملەكەتتەردە زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ ماسەلەسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ جۇمىس كۇشىنىڭ قوزعالۋى جولىنداعى قازىرگى كەدەرگىنى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ەڭبەك قىزمەتىن زاڭداستىرۋدى قوسىمشا ىنتالاندىرادى.
كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرعان مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى سياقتى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرىلۋعا قۇقىلى بولادى. ب.نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەاەو-عا قاتىسۋشى ءاربىر ەل ەڭبەككەرىنە ءوز اۋماعىندا جيناقتالعان جۇمىس ءوتىلى ءۇشىن زەينەتاقى تولەيدى. زەينەتاقىنى ەاەو-نىڭ باسقا ەلىندە تۇراتىنىنا قاراماستان, ەڭبەك ەتۋشى اۋماعىندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرعان ەاەو-عا مۇشە مەملەكەت تولەيدى.
بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى قازاقستاندا كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا قۇزىرەتتى ورگان بولىپ بەلگىلەندى. زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ بويىنشا بارلىق سۇراق جونىندە قازاقستان جانە ەاەو-عا مۇشە باسقا مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى بجزق-عا تىكەلەي جۇگىنەدى.
ەاەو-نىڭ باسقا مەملەكەتتەرىنىڭ ەڭبەكشىلەرىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا قازاقستاندا جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنەن تولەنەتىن زەينەتاقى تولەمدەرى جۇزەگە اسىرىلادى. ويتكەنى ولار قازاقستاندا تۇراقتى تۇراتىن ازاماتتارمەن جانە شەتەلدىكتەرمەن تەڭ جاعدايدا ۇلتتىق زەينەتاقى زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جانە شارتتاردا بجزق-عا مىندەتتى زەينەتاقى جارناسىن اۋدارادى.
وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى قوعامدا قىزۋ تالقىلانعان زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە باعىتتالعان نورمالار تۋرالى ايتتتى. نۇرلان نىعماتۋلين اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋىمەن وسى ماسەلەنى شەشۋ بويىنشا زاڭنامالىق بازا قۇرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– 2021 جىلدىڭ باسىنان باستاپ زەينەتاقى قورىنىڭ سالىمشىلارى ءوز جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا, ەمدەلۋگە نەمەسە قارجى كومپانيالارىنىڭ باسقارۋىنا بەرۋ ءۇشىن پايدالانا الادى, – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
وسى نورمانى تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىندا كوزدەلگەن زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ «جەتكىلىكتىلىك شەگىن» بەلگىلەۋ ادىستەمەسىنە قاتىستى ماسەلەنى كوتەردى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى تۇسىندىرگەندەي, زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ «جەتكىلىكتىلىك شەگىن» ايقىنداۋ ادىستەمەسىن ۇكىمەت انىقتايدى. «جەتكىلىكتىلىك شەگىن» بەلگىلەۋدىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتاردى زەينەتكەرلىك جاسقا تولعان كەزدە بولاشاقتا لايىقتى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگى.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس سپيكەرى زەينەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋ تەتىگى قولجەتىمدى ءارى تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ورگاندار وسى تالاپتار جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋى قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى. وسى ماسەلە بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بايانداما جاسادى.
– ينۆەستيتسيا تۋرالى كەلىسىم دەپ اتالاتىن جاڭا قۇرال ەنگىزىلمەك. مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە راسىمدەرى وڭتايلاندىرىلادى. بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا «بيزنەسكە ارنالعان ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىن جانە بيزنەس ارىپتەستەردىڭ ءتىزىلىمىن ەنگىزۋ جونىندەگى ءتيىستى فۋنكتسيالاردى بەكىتۋ جوسپارلانعان. تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىپ سالالارىندا جاڭادان قۇرىلاتىن وبەكتىلەر ءۇشىن ينۆەستيتسيالار شەگىن 2 ەسەگە دەيىن تومەندەتۋ قاراستىرىلعان. سايكەستىكتى باعالاۋ سالاسىنداعى اككرەديتتەۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە اككرەديتتەۋ جونىندەگى ورگانعا اككرەديتتەۋ سحەمالارىن, تىزىلىمدەردى رەگلامەنتتەۋ جونىندەگى قۇزىرەتتەر بەكىتىلەدى, – دەدى ر.دالەنوۆ.
بۇدان بولەك, مينيستر IT سالاسىنداعى ەكسپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا شىعىنداردىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ونىمدەر تىزبەسىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلاتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار زاڭنامالىق دەڭگەيدە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ۇلتتىق پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايتىن تۇزەتۋلەر بەكىتىلمەك.
– اۆتوموبيل كولىگى سالاسىندا زياتكەرلىك كولىك جۇيەسىن دامىتۋ, تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن رۇقسات بلانكىلەرىن بەرۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ, ەلدەر اراسىنداعى قاتىناستار ءترانزيتىن مونيتورينگتەۋ ءۇشىن اقپاراتتىق بازا قۇرۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. بۇل كولىك قۇجاتتارىن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق زاڭ جوباسىندا دەربەس دەرەكتەردى جيناۋمەن, وڭدەۋمەن جانە قورعاۋمەن بايلانىستى تۇزەتۋ ەنگىزىلمەك. اقشا-كرەديت ساياساتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان بىرقاتار تۇزەتۋ بار. زاڭناما نورمالارىن بىرىزدەندىرۋ ءۇشىن قايتا قارجىلاندىرۋ مولشەرلەمەسىنىڭ ورنىنا بازالىق مولشەرلەمە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە ەسەپتەلمەك. قارجى نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعى بويىنشا, سينديكاتتالعان قارىز بەرۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋ جاساۋ جوسپاردا بار», دەدى ۆەدموستۆو باسشىسى.
ر.دالەنوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بۇل بىرنەشە بانكتىڭ, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ ءبىر شارت شەڭبەرىندە قارىز الۋشىعا كرەديت بەرۋگە مۇمكىندىك جاسايدى. بەيرەزيدەنت بانكتەردىڭ, ساقتاندىرۋ (قايتا ساقتاندىرۋ) ۇيىمدارىنىڭ فيليالدارىنا قارجى ۇيىمدارىنا ۇقساس تالاپ قويىلادى.
– ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى قارجى ۇيىمدارىنا تەڭەستىرىلەدى. بۇل قارجى قىزمەتتەرىنىڭ ادال باسەكەلەستىگىن قولداۋدى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. الەۋمەتتىك ساياسات بو-يىنشا, ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ, ەمدەلۋ اقىسىن تولەۋ نەمەسە جەكە قارجى كومپانيالارىنىڭ باسقارۋىنا بەرۋ ماقساتىندا پايدالانۋ ءۇشىن تۇزەتۋلەر كوزدەلگەن. جوعارى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ كرەديتى بويىنشا تۇزەتۋ ەنگىزىلمەك. كوپبالالى جانە از قامتىلعان, تولىق ەمەس جانە مۇگەدەكتەر تاربيەلەنەتىن وتباسىلارداعى بالالاردى قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋ گرانتى بويىنشا كۆوتالار كەڭەيتىلەدى.
جوبالىق باسقارۋ بويىنشا, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردى شەشۋ باعىتىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ىشكى راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋگە, اقپاراتتىق جۇيەلەردى دامىتۋعا, جوبالىق باسقارۋ قاعيداتتارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى, – دەدى مينيستر.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى تانىستىرىلدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەلگىلەنگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا قوعامدىق كەڭەستەردى, ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن ساندىق قۇرامىن قۇرۋ بويىنشا زاڭ جوباسىنا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ازىرلەندى.
جالپى وتىرىستا پالاتا بىرقاتار جاڭا زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى. ولار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسى جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسى بار. سونداي-اق جول ءجۇرىسى ماسەلەلەرى مەن «استىق تۋرالى» زاڭ جوبالارىن دا جۇمىسقا الدى.
ماجىلىسكە كەلگەن جاڭا زاڭ جوبالارىنىڭ ىشىندە راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارى بار. اتاپ ايتقاندا, ولار: ەاەو تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ (ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ورتاق ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق نارىعىن قالىپتاستىرۋ بولىگىندە) جانە ەاەو تۋرالى شارتقا ارمەنيانىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامالاردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى.
گاز قىمبات
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرى كارىباي مۇسىرمان مەن دارحان مىڭباي پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالدا وتاندىق مۋلتفيلمدەردىڭ ساپاسىزدىعىن سىنعا الدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ تەلەارنالارىنان كورسەتىلەتىن, باسقا تىلدەردەن قازاق تىلىنە اۋدارىلعان كوپتەگەن ءمۋلتفيلمنىڭ ساپاسى دا سىن كوتەرمەيدى. ولاردىڭ اۋدارمالارى مەن دىبىستالۋى بالا ساناسى مەن تالعامىنا ساي كەلە بەرمەيدى.
– مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, انيماتسيالىق فيلمدەردىڭ نەگىزگى ءوندىرۋشىسى شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اكتسيونەرلىك قوعامى بازاسىندا قۇرىلعان «انيماتسيالىق كينو» شىعارماشىلىق-وندىرىستىك بىرلەستىگى كەيىنگى 3 جىل ىشىندە جالپى سوماسى 610 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا نەبارى 6 مۋلتفيلم شىعارعان, – دەدى كارىباي مۇسىرمان.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە الداعى جىلى ۇلتتىق فيلمدەر شىعارۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن
1 ميلليارد 159 ميلليون تەنگە ءبولىنىپ وتىر. وسى قارجىنىڭ ەلەۋلى بولىگىن انيماتسيالىق فيلمدەردى شىعارۋعا جۇمساۋ كەرەك. دەپۋتات وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى ورىنباسارىنىڭ قاراۋىنا بىرنەشە ۇسىنىس جاسادى.
«حالىق كوممۋنيستەرى» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى «سارىارقا» گاز قۇبىرىنا قوسىلاتىن تۇرعىندار شىعىنىن سۋبسيديالاۋدى ۇسىندى. ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ اتىنا جولدانعان دەپۋتاتتىق ساۋالدى جامبىل احمەتبەكوۆ وقىپ بەردى.
– قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك حالىق پارتياسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا نۇر-سۇلتان, قاراعاندى, تەمىرتاۋ, جەزقازعان قالالارىنىڭ تۇرعىندار گازدى ۇيگە كىرگىزۋ شىعىندارىنى جوعارى ەكەنىنە جانە گاز باعاسىنىڭ ءوزى قىمباتتىعىنا شاعىمدانادى. رەسپۋبليكادا حالىققا ارنالعان تاۋارلىق گازدىڭ باعاسى ققس-تى قوسپاعاندا 1 تەكشە مەترى ءۇشىن وڭىرلەرگە بايلانىستى 7 269-دان 30 600 تەڭگەگە دەيىن ايقىندالعان. بۇل رەتتە ەڭ جوعارى تاريف نۇر-سۇلتان قالاسىندا بەكىتىلگەن, – دەدى ج.احمەتبەكوۆ.
دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, قازاندىق قۇنىن قوسا العاندا ءبىر ءۇيدى گازعا قوسۋ بويىنشا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنىڭ ورتاشا قۇنى 350 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ال بۇل الەۋمەتتىك از قامتىلعان ازاماتتار ءۇشىن وتە قىمبات ەكەنى ءسوزسىز.
– قازاقستانىڭ گاز تارتىلعان ورتالىق جانە سولتۇستىك وبلىستارىندا قىستاعى ورتاشا تەمپەراتۋرا وتە تومەن ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, «سارىارقا» گاز قۇبىرىنا قوسىلاتىن بارلىق 171 ەلدى مەكەن ءۇشىن جىلۋ ماۋسىمىندا تاۋارلىق گاز قۇنىن جانە حالىقتىڭ از قامتىلعان توبىنا گاز تاراتۋ جەلىلەرىنە قوسىلۋ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى جانە قابىلداۋدى تاپسىرۋىڭىزدى وتىنەمىز, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتىلسە...
ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى پاندەميادان زارداپ شەككەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى 6 پايىزبەن قايتا قارجىلاندىرۋدى تالاپ ەتتى.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ دەرەگىنە ساي, پاندەميادان جانە ونىمەن بايلانىستى شارالاردان 1 ميلليوننان استام كاسىپكەر زارداپ شەككەن. بۇل ەلىمىزدە تىركەلگەن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن قۇرايدى. توتەنشە جاعدايعا جانە لوكداۋن شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى 430 مىڭنان استام كاسىپكەر جۇمىسىن توقتاتىپ, ونىڭ باسىم بولىگى ءالى كۇنگە دەيىن قىزمەتىن جانداندىرعان جوق.
بىراق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ كرەديتتەرىن قايتا قارجىلاندىرۋ جۇرگىزىلمەي وتىر. وسىعان بايلانىستى دەپۋتاتتار زارداپ شەككەن بارلىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ كرەديتتەرىن 6 پايىزبەن قايتا قارشىلاندىرۋدى شۇعىل, كىدىرتپەستەن باستاۋدى سۇرادى. سونداي-اق پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداماعان لاۋازىمدى تۇلعالاردى انىقتاپ, جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى تالاپ ەتتى.
بۇدان بولەك, ر.كيم, ك.ابساتيروۆ, ا.قوجاحمەتوۆ, ا.قوڭىروۆ, م.تەمىرجانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
