مۇنداي ساراپتاماعا قۇقىقتىق نەگىز بار. دەموكراتيانى العا ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن اشىق ءارى قىزۋ تالقىلانعان پىكىرتالاس قاجەت. ساياسي بالاما پارتيالارعا كۆو-مارتەبە ارقىلى ەشتەڭە ويلاماستان ەسىكتى جابۋ – اپاتقا باستايتىن قادام. «دەبات ەشقاشان اياقتالمايدى. اياقتالماۋى دا ءتيىس. ايتپەسە دەموكراتيا دەموكراتيا بولماي قالادى», دەپ جازعان-دى پولشالىق الەۋمەتتانۋشى, مارقۇم زيگمۋنت باۋمان.
بىراق بۇل ورتالىق-سولشىل پارتيالار پراگماتيزم مەن بايسالدىلىقتان باس تارتۋى كەرەك دەگەندى بىلدىرمەيدى. نەگىزىندە, الەمنىڭ قازىرگى سايلاۋ باسەكەلەرىنىڭ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, ولار قاراما-قارسى ارەكەت جاساۋى ءتيىس. كوپتەگەن ەلدە ساياسي ءارتاراپتىڭ ۇلعايعانىنا قاراماستان, داۋىس بەرۋشىلەردىڭ باسىم بولىگى تسەنتريستىك ۇستانىمدى بولجامداعى مولشەردەن ارتىق قولدايتىنى بايقالادى.
وزدەرىنىڭ يدەولوگيالىق كوزقاراسىن كۇشەيتۋگە تالپىنعان سولشىل ساياسي پارتيالار ديلەمماعا تاپ كەلەدى. پارتيا بەلسەندىلەرى ۇلكەن يدەولوگيالىق ناقتىلىقتى تالاپ ەتسە, داۋىس بەرۋشىلەر ايقىندىقتان گورى پراگماتيزمدى تالداۋى ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان وزىق ويلى كوشباسشىلار ءۇشىن بولاشاعى جارقىن باعىت – ۇزاقمەرزىمدى يدەولوگيالىق كوزقاراسپەن بىرتىندەپ وزگەرۋدىڭ شىندىعىن بىرىكتىرۋ بولماق.
اقش پرەزيدەنتتىگىنە دەموكراتيالىق پارتيا اتىنان ءتۇسىپ جاتقان دجو بايدەندى الىپ قارايىق. بايدەننىڭ كۇن تارتىبىنە قويعان ماسەلەسى قالعان دەموكراتيالىق پارتيانىڭ ۇمىتكەرلەرىنە قاراعاندا, الدەقايدا پروگرەسسيۆتى ءارى انىق ەكەنىنە قاراماستان, دەموكراتيالىق پارتيا اتىنان سىنعا تۇسكەن ەكى قارسىلاسى – سەناتور بەرني ساندەرس پەن ەليزابەت ۋاررەنگە قاراعاندا, تسەنتريستىك ۇستانىمعا جاقىن شىققانى ايقىن اڭعارىلادى.
بايدەننىڭ ۇسىنىسى نەنى قولدايتىنىمەن عانا ەمەس, نەنى قولدامايتىنىمەن دە ەرەكشە. يمميگراتسيا ماسەلەسىندە بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنت گۋمانيتارلىق سالادا جومارتتىق تانىتۋدى جاقتاسا دا, شەكارانى زاڭسىز كەسىپ ءوتۋدى زاڭعا تارتپاۋعا شاقىرعان جوق. كليمات وزگەرۋى جونىندە كومىرتەگى گازىنان تازا تۇرعىن ۇيلەردى سوعۋعا ۇندەپ, اقش-تىڭ زاۋىتتارىن 2035 جىلعا قاراي پارنيكتى گازدان ادا ەتۋگە قاتىستى جوسپارىمەن بولىسسە دە, ءوزىنىڭ سولشىل پارتياسىنىڭ قولداۋىنا يە Green New Deal كەلىسىمىن تولىقتاي قابىلدايتىنى تۋرالى ءتىس جارمادى. سونداي-اق گيدراۆليكالىق جارىلىس ارقىلى مۇناي-گاز وندىرۋگە تىيىم سالۋ, پوليتسياعا قارجى بولمەۋ, جالپىعا ورتاق دەنساۋلىق ساقتاۋ تولەمىن ەنگىزۋگە شاقىرۋعا اسىعار ەمەس.
بايدەننىڭ تسەنتريستىك كوزقاراسىن ونىڭ ارىپتەسى كاليفورنيالىق سەناتور كامالا حارريس تە قولدايدى. ول ءوزىنىڭ ءالسىز پروگرەسسيۆتى بەدەلى ءۇشىن پارتياسى تاراپىنان سىنعا ۇشىراعان-دى. بىراق قوعامدىق پىكىرگە جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ناتيجەسىندە, بايدەننىڭ اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتان الدا تۇرۋى دەموكراتتار جەڭىسكە جەتەر جولدى تاپقانىن اڭعارتادى.
وسىعان ۇقساس وقيعا جاڭا زەلانديادا دا بولدى. پرەمەر-مينيستر جاكيندا اردەرن 17 قازاندا وتكەن جالپى سايلاۋدا ەل باسقارۋ قۇقىعىن جەڭىپ الدى. پروگرەسسيۆتى ورتادا اردەرن جاھاندىق تۇلعا رەتىندە تانىلعان. ول – لاۋازىمدى قىزمەت اتقارىپ وتىرعان كەزدە دۇنيەگە ءسابي اكەلگەن تاريحتاعى ەكىنشى پرەمەر-مينيستر. ونىڭ حالىقپەن اشىق ءارى ءادىل بايلانىس ورناتۋى ناتيجەسىن بەردى. ەندى, ول بيىلعى بەيبىتشىلىك جونىندەگى نوبەل سىيلىعىنا باستى ۇمىتكەر اتانىپ تۇر.
الايدا اردەرننىڭ جاھاندىق يميدجىنە قاراعاندا, ەلدەگى بەدەلى وزگەرمەلى امبيتسياسى ەمەس, تسەنتريستىك يكەمدىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. العاشقى مەرزىمدە ءۇش پارتيادان قۇرىلعان كواليتسيانى باسقارعان اردەرن ءوزىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى ساياسي ۇسىنىستارىن, سونىڭ ىشىندە جاڭا زەلاندياداعى تۇرعىن ءۇي داعدارىسىن شەشۋ جونىندەگى باستاماسىن ەنگىزە العان جوق. بىراق ول Covid-19 پاندەمياسىمەن كۇرەستە جۇرگىزگەن ءتيىمدى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن كوردى. وعان قوسا, 2019 جىلعى ناۋرىزدا كرايستچەرچتەگى مەشىتتە ناماز وقىپ جاتقان 51 مۇسىلماندى جاپپاي اتىپ ولتىرگەن وقيعا كەزىندەگى ناقتى ءارى جاناشىر ارەكەتى دە ونىڭ ابىرويىن ارتتىردى.
تاياۋدا جۇرگىزگەن سايلاۋ الدى كامپانياسىندا اردەرننىڭ لەيبور پارتياسى تسەنتريستىك كوزقاراستاعى داۋىس بەرۋشىلەرگە ۇنايتىنداي ورتاشا دەڭگەيدە رەفورما جاساۋ ۇسىنىسىنا باسىمدىق بەردى. ولاردىڭ قاتارىندا تومەنگى جالاقى مولشەرىن شەكتى تۇردە ءوسىرۋ, ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا تابىسى مولدارعا سالىقتى ۇلعايتۋ, سونىمەن قاتار قوعامعا قىزمەت ەتەتىن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ سەكىلدى ساياسي قۇقىقتى قامتاماسىز ەتۋ باستامالارى كىرەدى.
ءوز كەزەگىندە ۇلىبريتانيانىڭ لەيبور پارتياسى قازىرگى تاڭدا سولشىل پارتيانىڭ تىزگىنىن ۇستاعان دجەرەمي كوربين قىزمەتىنەن كەتۋىنە ماجبۇرلەگەن 2019 جىلعى جەلتوقسانداعى وڭباي جەڭىلىستەن كەيىن قايتا قولداۋعا يە بولۋ ءۇشىن وزدەرىن تسەنتريستىك ساياسي كۇش رەتىندە كورسەتۋگە تالپىنىپ جاتىر.
كوربيننىڭ ورنىنا كەلگەن كەير ستارمەر لەيبور پارتياسىنىڭ جىل سايىنعى كونفەرەنتسياسىن قىركۇيەكتە ۆيرتۋالدى تۇردە وتكىزىپ, بۇرىنعى باسشىنىڭ ساياساتىنان باس تارتاتىنىن مالىمدەدى. ستارمەردىڭ «جاڭا كوشباسشىلىعى» لەيبور پارتياسىنىڭ باعىتىن وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا باسىمدىق بەرۋگە بۇرىپ, قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق دامۋعا ەكپىن بەرمەك.
كونفەرەنتسياداعى سويلەگەن سوزىندە ستارمەر كوڭىلى تولماعان ەلەكتوراتتارعا قاراتا: ء«بىز دە سىزدەر سەكىلدى ەلدى جاقسى كورەمىز», دەپ ايتتى. ونىڭ مۇنداي قادامعا بارۋى سولشىل پاتريوتيزمگە باسىمدىق بەرگەنىن اڭعارتادى. بۇل لەيبور پارتياسىنىڭ بۇرىنعى ۇستانىمىنان اينىعانىن دا كورسەتەدى.
ستارمەردىڭ باستى ماقساتى – كوربين كەزىندە پارتيادان شىققان جۇمىسشى تاپتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ. ازىرگە جوسپار جۇزەگە اسىپ جاتقان سەكىلدى. ۇلىبريتانيانىڭ كەلەسى جالپى سايلاۋى 2024 جىلعا دەيىن وتپەيتىنىنە قاراماستان, تاياۋدا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما لەيبور پارتياسى قازىرگى بيلىكتەگى كونسەرۆاتيۆتى پارتيامەن يىق تىرەستىرىپ تۇرعانىن كورسەتتى.
وزىق ويلى ساياساتكەرلەردە بار قازىرگى تىڭ سەرپىن ءبىر-بىرىمەن ساياسي ساحنادا ەلەكتوراتتارعا تالاسىپ جۇرگەن قارسىلاستارعا ساياسي تسەنتريزم تۋرالى ماڭىزدى ساباق بولماق.
ولار كۆو-مارتەبەمەن ەشقاشان كەلىسپەيتىنى انىق. پاندەميا كەزىندە عانا ەمەس, ساياسي بالاما پارتيالار ۇسىنۋ جانە جارقىن بولاشاق ۇمتىلۋدىڭ ماڭىزى ءاردايىم ەرەكشە. بىراق ەلەكتوراتتار جىلدارعا سوزىلعان پوليارلىقتان شارشاعاندىقتان, كۇشىن قايتارىپ, قولىنا شوعىرلاندىرۋدى كوزدەيتىن پروگرەسسيۆتى پارتيالار تسەنتريستىك كوزقاراسقا باسىمدىق بەرگەنى ءجون.
ميحاەل برەنيگ,
نيۋ-يوركتەگى Friedrich-Ebert-Stiftung ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, گەرمانيا سوتسياليستىك-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتار كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى
