ينسپەكتور اتانۋدى ماقسات ەتكەن
– بۇل قىزمەتتى تاڭداۋعا قانداي سەبەپ تۇرتكى بولدى؟
– تۋعان جەرىم – قاراعاندى وبلىسى نۇرا اۋدانىنداعى بارشىن اۋىلى. اۋىلدا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەنىمدە «وحوتزووپروم» مەكەمەسى مەن اڭشىلىق شارۋاشىلىق ينسپەكتسياسىنىڭ ماماندارى كەلىپ ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن. ولاردىڭ قىزمەتتىك كيىمدەرىنە قاراپ, سونداي-اق اقبوكەندەردى قورعاۋ تۋرالى جانە جۇمىستاعى وقيعالارى تۋرالى ايتقاندا قىزىعۋشىلىعىم وياندى. وسى قىزىعۋشىلىقپەن 2006 جىلى باس شاھارداعى س.سەيفۋللين اتىنداعى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسىپ, 2010 جىلى «اڭ ءوسىرۋ جانە اڭشىلىقتانۋ» ماماندىعىن تامامداپ شىقتىم. وسىلايشا, اڭشىلىق ينسپەكتسيالارىنا, «وحووتزووپرومنىڭ» فيليالدارىنا تۇيىمدەمەمدى قالدىرىپ, ەكى ايدان كەيىن پاۆلودارعا جۇمىسقا شاقىرتۋ الدىم. بۇل كەزدە دالاداعى جۇمىستىڭ قىر-سىرىن بىلە بەرمەيتىنمىن. 2011 جىلى قاراعاندىعا جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ ينسپەكتورى بولىپ اۋىسىپ, ومىرىمدە العاش رەت ارقاردى كوردىم. 2012 جىلى تىرەك پۋنكتىنە اۋىستىم. نەگىزگى مىندەتىمىز – اقبوكەندەردى قورعاپ, زاڭبۇزۋشىلىقتى الدىن الۋ. ارىپتەستەرىمنىڭ اراسىندا ەڭ جاسى مەن بولعاندىقتان اعا بۋىن وكىلدەرىنەن جۇمىستىڭ ەرەكشەلىكتەرىن, براكونەرلەرمەن كۇرەسكە قاتىستى ءبىراز ماسەلەگە قانىقتىم. الدىما ماقسات قويىپ, تاجىريبەمدى ارتتىرا بەردىم. كيىكتىڭ جايىلىپ باراتىن باعىتتارىن, اڭشىلاردىڭ جۇرەتىن جەرلەرىن بىلە باستادىم. 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا ماماندىعىم بويىنشا استانادا ماگيستراتۋرا وقىپ شىعىپ, «وحوتزووپرومعا» ورالدىم.
– قىزمەتىڭىز بالا كۇندەگى ءۇمىتىڭىزدى اقتادى ما؟
– شىندىعىنا كەلسەك, بۇل جۇمىستىڭ قىزىعىنان بولەك قاۋپى مەن قورقىنىشى كوپ. ءتۇرلى جاعدايلار ورىن الاتىنىن ءبىلىپ جاتىرسىزدار. ءوزىمنىڭ تۋعان جەرىمدە جۇمىس ىستەگەندىكتەن جاعدايدىڭ 70%-ىن بىلەم دەپ ايتا الامىن. براكونەر قايدان كەلىپ, قايدا قاشاتىنى سەكىلدى ماڭىزدى دۇنيەلەردەن حاباردارمىز. ىزدەرىن ايىرا الامىز. ول ءبىزدىڭ شاڭىمىزدى كورگەننەن قاشۋعا تىرىسادى. بىراق ولاردىڭ ارتىنان قۋىپ, ۇستاماساڭ قىلمىستى توقتاتا المايسىڭ. مۇنداي ساتتەردە ىشتەي قورقىنىش بارىندە بولادى. الايدا جۇمىستىڭ اتى جۇمىس.
ارىپتەسى ءولىم اۋزىنان امان قالدى
– براكونەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلگەن ساتتەرىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟
– ءىرى قىلمىس جاساعان براكونەرلەرمەن 7-8 رەت قارسى كەلگەن شىعارمىن. ەڭ قاۋىپتىسى 2016 جىلى جەزقازعان دالاسىندا ورىن الدى. ينسپەكتور سەرگەي تۋلوۆ باستاعان توپ كەشكە ەكى موتوتسيكل مىنگەن ەكى ادامدى كورىپ, كولىكپەن ىزىنە ءتۇستى. ءبىزدىڭ توپ باسقا تۇسىنان تىعىلىپ, كۇتىپ تۇردىق. قاتارىمىز تاعى ءبىر توپ قوسىلدى. ءبىرىنشى قۇراما ىزدەرىنە ءتۇسىپ, تىم قاتتى جاقىنداماي اراقاشىقتىق ۇستاپ وتىردى. كولىك توقتاماسا, سوعىپ قۇلاتا المايمىز. سەبەبى جوعارى جىلدامدىقپەن ادامدى قاعىپ كەتۋىڭ دە مۇمكىن. سوندىقتان ينسپەكتورلار وڭ جاعىنا شىعىپ, موتوتسيكلدەردىڭ ءسۇرىنۋىن كۇتتى. ويلاعانىمىزداي-اق ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن جان-جاعىنا جالتاقتاۋدىڭ سالدارىنان اۋدارىلىپ ءتۇستى. وقىس جاعداي وسى ساتتە ورىن الدى. ينسپەكتور دوستاي نۇربەكوۆ ءبىرىنىڭ قولىن قايىرىپ, كىسەن سالىپ جاتقانى سول ەدى, ارتىنان جاقىنداعان ەكىنشى براكونەر موينىنا پىشاق كەزەپ, جىبەرۋلەرىن تالاپ ەتتى. پىشاقتى قاتتى تاقاعاننىڭ اسەرىنەن نۇربەكوۆتىڭ تاماعى ءتىلىنىپ كەتتى. سول كەزدە ارىپتەستەرىمىز كەلىپ ۇلگەرىپ, براكونەرلەر ۇستالدى. ينسپەكتورعا العاشقى كومەك كورسەتىلىپ, موينى تىگىلدى. پىشاق كۇرەتامىرىنا ءسال جەتپەي امان قالدى. بۇل ءىس نۇرا اۋدانىنا تاپسىرىلدى.
ينسپەكتورلارعا مىلتىعىن كەزەدى
– ومىرىڭىزگە تىكەلەي قاۋىپ تونگەن جاعدايلار بولدى ما؟
– ءبىر جاعداي شامامەن 2015 جىل ورىن الدى. جاڭاارقا اۋدانىندا جالىن دەپ اتالاتىن كارەردىڭ جانىنان Nissan Patrol كولىگىن بايقاپ, بىردەن ىزىنە تۇستىك. سول كەزدە اڭدىپ كەلە جاتقانىمىزدى سەزىپ, جىلدامدىقتى ارتتىرا سالا قاشا جونەلدى. ىزىمەن ءجۇرىپ, الگىلەردىڭ جانتالاسىپ كولىكتەرىنەن ەكى ءولى اقبوكەندى ءتۇسىرىپ, توبىلعىنىڭ اراسىنا تىعىپ جاتقانىن كوردىك. جاقىنداعاندا بىرەۋى مىلتىعىن بىزگە قاراي كەزەدى. بوكەندەر مەن قارۋدى تاستاعان بويدا تاس جولدى بەتكە الىپ قاشتى. اككى براكونەرلەر ۆيدەوكامەراعا تۇسىرەتىنىمىزدى بىردەن تۇسىنگەندىكتەن ەت پەن قارۋدى تاستاپ, كولىكتەرىنەن ايعاق زاتتار تابىلعان جوق. بىراق قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. قازىر جاقىنداي تۇسسەڭ كوبى وسىلاي قارۋ كەزەنۋدەن تايىنبايدى. بۇعان قوسا كولىكتىڭ جولىنا تاستايتىن ارنايى تەمىر شەگەلەردى الىپ جۇرەدى. باسساڭ دوڭگەلەگىڭ جارىلادى. مۇنداي جاعدايلار وتە كوپ. سوندىقتان كوبىنە ەكى كولىكپەن ءجۇرىپ, قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىمىزدەن قالىسپاۋعا تىرىسامىز. قازىرگى كولىكتەرىمىز دە جامان ەمەس. جاراقتاندىرىلعان. براكونەرلەردى ىزدەرى ارقىلى تانۋدى مەڭگەردىك.
– ينسپەكتورلاردىڭ قورعانۋ قۇرالدارى بار ما؟
– كارابين ۆينتوۆكاسى, «سايگا» اۆتوماتى جانە «بايكال» تاپانشاسىمەن قامتىلعانبىز. بىراق براكونەردى بارىنشا قارۋ قولدانباي ۇستاۋعا تىرىسامىز.
– 10 جىل بويى ۇستاتپاعان براكونەرلەردى قولعا تۇسىرگەندەرىڭىز جايلى ەستىدىك. وسىعان كەڭىرەك توقتالساڭىز؟
– ساتباەۆ قالاسىندا جەردى قاتتى بىلەتىن اكەلى-بالالى اڭشىلار بار دەگەندى بۇرىننان ەستيتىنبىز. قاراعاندىنى قويىپ, ارقالىققا دا بارىپ كيىك اتادى دەگەن سىبىس تارايتىن. كەيىن زەرتتەپ, قاي كەزدە شىعاتىندارىن ءبىلىپ الدىق. وسىلايشا, ولاردىڭ شىعاتىن كۇنى جايلى اقپارات العان سوڭ, تاۋدىڭ اراسىنا كولىكتەرىمىزدى جاسىرىپ, تاڭنان بينوكلمەن اڭدىپ وتىردىق. سول كۇنى اۋا سالقىن بولعاندىقتان اقبوكەن تاۋدىڭ قارسى بەتىنە شىعىپ, ولار ىزدەگەن جەرىنەن تاپپادى. بىراق ءبىزدى بايقاعان ساتتە قاشا جونەلدى. براكونەرلەردىڭ كولىگى جولسىز جەردە قاتتى جۇرگەنىنىڭ اسەرىنەن بۇزىلىپ, امالسىز توقتادى. ءبىز جەتكەنشە مىلتىقتى ءبىر جاققا, زات سالىنعان دوربالاردى ءبىر جاققا لاقتىرا باستادى. بىراق ونىڭ ءبارى بەينەكامەراعا جازىلدى. تەكسەرۋ ناتيجەسىندە ەكى جۇپ ءمۇيىز تاپتىق. قازىر نۇرا اۋدانىنىڭ ىشكى ىستەر ءبولىمى ءىس قوزعاپ جاتىر. ەگەر ۇستاماعانىمىزدا قانشا كيىكتى اتىپ سالاتىندارىن كىم ءبىلسىن؟!
تۋىستارى جۇمىسىنا قارسى بولعان
– وتباسىلى ادام ەكەندىگىڭىزدى ەسكەرسەك, تۋىستارىڭىز قىزمەتىڭىزگە قارسى ەمەس پە؟
– وسى تۋرالى كەيىنگى جىلدارى, بالالى بولعالى كوپ ەستي باستادىم. اسىرەسە اكە-شەشەم قارسى. «دالادا ءجۇرىپ, جوعالىپ كەتسەڭ, بىردەمەگە ۇرىنىپ قالساڭ سەنى قايدان ىزدەيمىز؟! باسقا جۇمىس تاپ» دەيدى. «كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقىدان قالىپ جۇرگەن ەڭبەگىڭدى كىم باعالاپ جاتىر؟» دەگەندى دە ەستيتىنمىن. بىلتىر مينيستر ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ قولىنان «ەلىم-اي» پرەمياسىنىڭ «ۇزدىك ينسپەكتور» نوميناتسياسىن العاندا ارنايى اتا-اناما اپارىپ, ماقتانىپ كورسەتتىم. جۇمىسىمىز ەسكەرۋسىز ەمەس ەكەنىن ايتتىم. بۇل 10 جىلدىق ەڭبەك جولىندا العان العاشقى ۇلكەن ماراپاتىم. سوعان ىشتەي قۋاندىم, دالادا جۇرسەك تە ەڭبەگىمىزگە باعا بەرىلىپ جاتىر. اۋىل اقساقالدارى اقبوكەندەردىڭ كوبەيىپ جاتقانىنا كۋا بولىپ, راقمەتىن ايتادى. ال كەي كىسىلەر تۇسىنگىسى كەلمەيدى. سەبەبى ءوز تۋعان جەرىمدە جۇمىس ىستەگەندىكتەن اۋىلداستارىم براكونەرلىكپەن قولعا تۇسەتىن ساتتەر دە بولادى. سونداي كەزدەرى «بۇل جۇمىستا ءومىر بويى ىستەمەيسىڭ عوي» دەپ اعايىنگەرشىلىككە سالۋعا تىرىسادى. مىسالى, وتكەندە تەرىساققان اۋىلىندا ءبىر كيىك اتىپ كەلە جاتقان ۋاز اۆتوكولىگىن قولعا تۇسىرگەنبىز. جاس بالالار ەكەن. ءبىرىنىڭ اكەسى ء«بىر كيىكتە تۇرعان ەشتەڭە جوق. جۇزدەپ اتقانداردى ۇستاپ الساڭدارشى» دەگەن سىندى سوزدەر ايتتى. سوندىقتان سىرتتا جۇرگەندە اۋىلدى جەرلەرگە قونباۋعا, كوپ ايالداماۋعا تىرىسامىز.
ارقانىڭ قاھارمانى
– ارىپتەستەرىڭىز ءسىزدى «رەمبو» دەپ اتايتىنىن ەستىدىك. بۇل ات قايدان شىقتى؟
– جىگىتتەردىڭ قويىپ العانى عوي (كۇلدى). براكونەرلەردى ءجيى ۇستايتىنىما, جالپى جۇمىستاعى كورسەتكىشتەرىمە قاراپ ايتاتىن بولسا كەرەك. ەڭ جاس توپ باسشىسى بولىپ ءجۇرمىن. ءبىر توپتا 6 كىسى. ال براكونەرلەر «GPS» (باعىتتى انىقتاۋ جۇيەسى) دەپ اتاپ كەتكەن. سەبەبى, 10 جىلدان بەرى ءوزىمىز قورعايتىن اۋماقتىڭ وي-قىرىنىڭ ءبارىن تانىپ الدىم. براكونەرلەردىڭ جۇرەتىن جەرىن, كيىكتىڭ قوزعالۋ باعىتتارىن بىلەمىن دەسەم ارتىق ايتپاسپىن. جىلقىشىلارمەن كوپ سويلەسىپ, تىڭعىلىقتى اقپارات جينايمىن. ۇزاق ۋاقىت بۇل جۇمىسقا بەرىلىپ ىستەسە, كەز كەلگەن ادام دالا زاڭدارىن مەڭگەرىپ الادى دەپ ويلايمىن. جالپى اڭ-قۇستى قورعاپ جۇرگەن جىگىتتەردىڭ ءبارى ماقتاۋعا لايىق دەپ ەسەپتەيمىن. ەشكىمدى بولە-جارۋعا بولمايدى. سەبەبى ارقايسىسى دا جۇمىس بارىسىندا ومىرلەرىن تاۋەكەلگە تىگەدى. مىسالى, براكونەرلەر قولىنان قازا تاپقان مارقۇم ەرلان نۇرعاليەۆتى ەل بىلەدى. ەكەۋمىز كەزىندە ءبىر توپتا ىستەدىك. ءبىر اۋىلدانبىز. قايتپاس قايسار جىگىت ەدى. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى ماقتاپ ات قويىپ, ارقادان قاعىپ جاتساق براكونەرلەردىڭ ءوز اراسىندا دا «باتىر» سانايتىن ادامدارى بار. ولارعا ينسپەكتورلاردان قاشىپ قۇتىلۋ, جەتكىزبەۋ كەتۋ – مارتەبە. ءوز ورتالارى بار. ءبىر-بىرىنەن بار اقپاراتتى ءبىلىپ وتىرادى.
– قازىر جانۋارلاردى قورعاۋعا قاتىستى زاڭ كۇشەيدى. سول سەبەپتى براكونەرلەر بارىنشا قاشىپ قۇتىلۋعا تىرىساتىنى ءمالىم. سىتىلىپ كەتۋ ءۇشىن قانداي جاڭا قۇيتۇرقى ارەكەتتەرگە بارىپ جاتىر؟
– بۇرىن ەكى-ءۇش «دجيپپەن» توپتاسىپ شىعاتىن بولسا قازىر جەكە-جەكە جورتۋعا كوشكەن. ءتىپتى, كەزىندە الدىمىزدان شىعىپ «سەندەر كىمسىڭدەر؟» دەپ قوقان-لوققى كورسەتۋگە دەيىن بارۋشى ەدى. بۇگىندە ماڭدارىنا جۋىتپاس ءۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنبايدى. جوعارىدا ايتقانىمداي سالوندارىنا «شيپى» سالىپ الادى. بۇرىن تەمىر تىكەنەكتى ولاردىڭ جولىنا ءبىز تاستاساق, قازىر ولار بىزگە تاستايدى. وسى قىستا اۋىلدا اكىمدىككە ءبىر قاعازعا ءمور باستىرىپ شىققانىمىزشا جەرگىلىكتى تۇرعىندار قاردا جۇرەتىن تەحنيكامىزدىڭ لەنتاسىن قيىپ, ءبىر جولدان قالدىرعاندارى ەسىمىزدە. وسىنداي جاعدايدار ءجيى ورىن الادى. ۇستالىپ تۇرسا دا «كيىكتىڭ ەتىن كولىگىمىزگە سەندەر سالىپ جىبەردىڭدەر» دەپ كوزبە-كوز جالا جاۋىپ, جالتارماق بولعاندار دا كەزدەستى. دەگەنمەن ساراپتاما شىندىقتىڭ بەتىن اشىپ بەرەدى.
