قوعام • 03 قاراشا، 2020

نەسيە تاريحىن قالاي تۇزەيمىز؟

377 رەت كورسەتىلدى

بانككە بارا قالساڭىز، مەنەدجەرلەر نەسيە تاريحىن بۇزىپ الماۋدى قاداعالاپ تاپسىرادى. ال بۇزىلسا نە بولماق؟ نەسيە تاريحىن تۇزەپ، قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جولى بار ما؟

كوروناۆيرۋسپەن قاتار كەلگەن داعدارىستىڭ قارقىنى دا، سالقى­نى دا قاتتى. جاھاندى اشسا الا­قانىن­دا، جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاپ وتىر­عانداي اسەر قالدىرۋدا. بۇل جولعى داعدارىس حالىقتىڭ موينىنداعى قارىزدىق جۇكتەمەنى شامادان تىس كوبەيتىپ جىبەردى. ءبىر جاعىنان العاندا بۇل زاڭدىلىق سەكىلدى. ويتكەنى قازاق­ستان تاريحىندا العاش رەت كارانتين جاريالانىپ، توتەنشە جاعداي ەنگىزىلدى. سونىڭ سالدارىنان بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسى توقتادى. ادامدار ۋاقىتشا جۇمىسسىز قالدى. مىنە، وسى كەزدە حالىقتىڭ تولەم قابى­لەتتىلىگى تومەندەدى. قازىر ەكىنىڭ بىرىن­دە نەسيە بار. ال جۇمىسسىز قال­عان شاقتا نەسيە مىندەتتەمەسىن ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس ەدى.

سوندىقتان قايدا بارىپ، نە ىستەرىن بىلمەي اڭتارىلعان جۇرتقا مەملەكەت كومەك قولىن سوزدى. ياعني جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردى 2020 جىلدىڭ 16 ناۋرىزى مەن 15 ماۋسىمى ارالىعىندا نەسيە تولەۋدەن بوساتتى. ونى كەيىن تولەۋ­گە رۇقسات بەردى. مۇنداعى ماق­سات­تىڭ ءبىرى حالىقتىڭ نەسيە تاريحىن بۇزىپ الماۋىنا كومەكتەسۋ ەدى.
ء«بىرىنشى نەسيە بيۋروسى» جشس وتكەن جىلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرىنە ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ەكەن. زەرتتەۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي، قازاقستاندا نەسيەنى كوپ جاعدايدا 25 پەن 45 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەر الادى. ولاردى بانكتەردىڭ بەل­سەندى اۋديتورياسى دەسەك تە بولادى. ال 45 جاستان اسقان ادامدار نەسيەنى سيرەك راسىمدەيدى. ولار نەگى­زى­نەن اۆتوموبيل نەمەسە يپوتەكا ال­عاندا كرەديتتىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى.

– كوپ جاعدايدا ورتا جاستاعى ايەل­دەر مەن ەرلەر نەسيەنى تولەۋ مەر­زىمىن كەشىكتىرەدى. توتەنشە جاعداي كەزىندە تىعىرىققا تىرەلگەندەر دە – سولار. بۇل رەتتە، قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ نەسيە تاريحىن وڭالتۋعا قاتىستى ارنايى قاۋلىسى شىققان بولاتىن. الايدا قاۋلى ءالى جۇزەگە اسىرىلعان جوق. ويتكەنى بىرقاتار شەكتەۋ بار. اتاپ ايتقاندا نەسيە بيۋروسىنىڭ قانداي دا ءبىر مارتەبە قويۋعا، نەسيە تاريحىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە قۇقىعى جوق. سون­دىقتان ءبىز قازىر اگەنتتىكپەن وڭال­تۋدى شىنىمەن قاجەت ەتەتىن قازاق­ستاندىقتارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن اتال­عان تەتىكتى زاڭدىق تۇرعىدان رەتتەۋ جونىندە ديالوگ جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بىراق نەسيە تاريحىن وڭالتۋ قارىزدى كەشىرۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. وسىنى قاپەردە ۇستاعان ءجون. ءبىرىنشى نەسيە بيۋروسىنىڭ بازاسىنداعى دەرەكتەر 15 جۇمىس كۇنى سايىن جاڭارتىلىپ وتىرادى، – دەيدى ءبىرىنشى نەسيە بيۋروسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى اسەم نۇرعاليەۆا.
نەسيە دەمەكشى، قازىر قازاقستان­دىق كوممۋنيستەر جەكە تۇلعالارعا نەسيە راقىمشىلىعىن جاساۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ ءجۇر. بۇل جايىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ايقىن قوڭىروۆ ارنايى دەپۋتاتتىق ساۋال دا جولدادى. الايدا ۇكىمەت كوممۋنيستەردىڭ باستاماسىن قولداعان جوق.
«نەسيە راقىمشىلىعىن قولدانۋ تۋرالى ۇسىنىس تىزبەكتى رەاكتسياعا جانە بارلىق قارىز بويىنشا مىن­دەت­تە­مەلەردىڭ جاپپاي ورىندال­ماۋى­نا الىپ كەلەدى. بۇل بانك جۇيەسى­نىڭ قار­­جى­لىق تۇراقتىلىعىنا جانە بانكتەردىڭ سالىمشىلارمەن باسقا دا كليەنتتەر الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ قابىلەتىنە قاۋىپ توندىرەدى. وسىعان بايلانىستى بۇل ۇسىنىس قول­داۋ تاپپايدى» دەلىنگەن ۇكىمەتتىڭ رەسمي جاۋابىندا.
– شىن مانىندە، راقىمشىلىق پەن نەسيەنى كەشىرۋگە بايلانىستى كەز كەلگەن ۇسىنىس ءتيىمسىز. ويتكەنى كرەدي­تورلاردىڭ بارلىعىن جەكە ينۆەستورلار دەپ قاراستىرعان ءجون. بۇل رەتتە قارجى ۇيىمدارى قارىز الۋشىلارعا ءتيىمدى جاعدايلار ۇسىنادى. قارىزدى قايتارۋدى كەيىنگە قالدىرۋعا، قارىز­دى قايتا قۇرىلىمداۋعا، قايتا قار­جى­لاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءىس جۇز­ىندە قارىز الۋشىلاردىڭ وڭ جام­­با­سىنا كەلەتىن قۇرالدار وتە كوپ. ال قارىزدى ەسەپتەن شىعارىپ، كەشى­رە سالۋ دۇرىس ەمەس. مۇنىڭ ارتى ماسىل­دىققا الىپ كەلەدى. نەسيە الۋشى­لاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تومەندەتەدى. بۇل تۋرالى كوپتەگەن ساراپشى پىكىر ءبىلدىردى. پرەمەر-مينيستر اسقار مامين دا نەسيە راقىمشىلىعى بولمايتىنىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى. بۇل جەردەگى ءبىزدىڭ پوزيتسيا مىناداي: ەگەر قارىز الۋشى نەسيەنى وتەي الماسا، مىندەتتى تۇردە كرەديتورعا جۇگىنۋى كەرەك. ءوز كەزەگىندە قارجى ۇيىمى قارىزدى قايتا قۇرىلىمداۋعا قاتىستى ۇتىمدى ۇسىنىستار ءبىلدىرىپ، قارىز الۋشىنىڭ جاعدايىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋى كەرەك، – دەيدى ءا.نۇرعاليەۆا.

ەسكە سالا كەتەيىك، ءبىرىنشى نەسيە بيۋروسى قازىرگى تاڭدا 500-دەن اسا اقپارات تاسىمالداۋشى جۇيەمەن جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن بانكتىك ەمەس ۇيىمدار بار. سوڭعىسىنا ميكرو­قارجى ۇيىمدارى، لومباردتار، نەسيە سەرىكتەستىكتەرى جانە تاعى دا باسقالارى جاتادى.

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، قازاقستان­داعى ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەل­سەندى حا­لىقتىڭ 1،5 ملن-ى مۇلدەم نە­سيە الماعان. ال قالعانى سوڭعى 16 جىل­دا كەم دەگەندە ءبىر رەت نەسيە الىپ كورگەن.

1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا زاڭدى تۇلعالاردىڭ نەسيە پورتفەلى 8،2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. جىل باسىنان بەرى نەسيە الۋ كورسەتكىشى 1،7 پايىزعا نەمەسە 139 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى. بۇل رەتتە 30 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى قارىز العان. بيىل ولارعا 5،85 ترلن تەڭگە نەسيە بەرىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 1،8 پايىزعا نەمەسە 102،5 ملرد تەڭگەگە كوپ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار