بەزدەر بولگەن گورموندارسىز اعزا تىرشىلىگىن كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. قاننىڭ اعىسىمەن بارلىق ىشكى مۇشەگە جەتىپ, ولاردىڭ جۇمىسىنا اسەر ەتەتىن گورمون تابيعاتىنىڭ تەرەڭدىگى سوندا, ول ادامنىڭ جىنىسىن ايقىنداۋدا دا ەرەكشە ماڭىزعا يە. گورموندار ىشكى تۇراقتىلىقتى, ياعني گومەوستازدى قامتاماسىز ەتىپ, جۇيكە جانە يممۋندىق جۇيەلەرمەن قوسىلا ءوسۋدى, اعزانىڭ دامۋىن, ەنەرگيانى ساقتاۋىن باقىلايدى.
بۇل رەتتە انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ ەندوكرينولوگتارىنىڭ ايتارى مول. دارىگەرلىك پراكتيكادا ءتۇرلى جايتتار كەزدەسەدى. سونىڭ ءبىرى – كلينيكاعا وبلىستان كۆوتامەن قارالۋعا كەلگەن بالاعا قاتىستى وقيعا.
وقيعا بىلاي بولعان. وسىدان 13 جىل بۇرىن وتباسىندا العاشقى پەرزەنت – ەر بالا دۇنيەگە كەلگەن. سابيدە ەر بالاعا ءتان شۇمەتەيى بار ەكەنىن كورگەن سوڭ سولاي دەپ جىنىسى جازىلعانىمەن, ول كىشى دارەتتى وتىرىپ سىندىراتىن. ارادا جىلدار ءوتىپ, 12 جاسقا كەلگەندە بالانىڭ سىرتقى تۇرقىنداعى وزگەرىستەر, ەڭ باستىسى ومىراۋ بەزدەرىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. سودان ونىڭ اتا-اناسى دارىگەرگە جۇگىنىپ, جەرگىلىكتى ەمحانا پەدياترى ءجاسوسپىرىمدى ەندوكرينولوگقا جىبەرەدى. گورموندارعا الىنعان تالداما ونىڭ ەر بالا ەكەنىنە كۇمان تۋدىرادى. وسىلايشا, بالا ۇلتتىق ورتالىققا كەلىپ, تولىق تەكسەرىلۋدەن وتەدى. بالانىڭ حروموسومالارى دا ەر ادامنىڭ ەمەس, ايەل جىنىسىنا تيەسىلى ەكەنىن كورسەتتى. ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋدەن دە قىناپ, جاتىر, جاتىر تۇتىكشەلەرى مەن انالىق بەزدەرى بارلىعى كورىندى. ال كەرىسىنشە ەركەكتىك بەلگىلەرى بولعانىمەن, ۇماسى بوس, جۇمىرتقاسىز. ءجاسوسپىرىم ەر بالا ەمەس, قىز بولىپ شىعادى.
ەندى پلاستيكالىق حيرۋرگيامەن ارتىق ەتتى الىپ تاستاۋ مىندەتى تۇر. ال بالا فيزيولوگيالىق تۇرعىدا بولاشاقتا تولىققاندى انا بولىپ, بالا كوتەرە الادى. بىراق 13 جىل بويىنا ەر بالا رەتىندە جەتىلىپ كەلە جاتقان جاۋقازىن ءۇشىن مۇنىڭ قانشالىقتى مورالدىق-پسيحولوگيالىق تۇرعىدا اۋىر ەكەنى ايدان انىق. بار بولمىسىمەن قىز ەكەنىن سەزىنۋدىڭ كۇردەلى جولى تۇر.
«بالا بىرنەشە رەت گەنەتيكتىڭ كەڭەسىن الدى, ەندى بىرنەشە زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ بارىپ, تەحنيكالىق تۇرعىدا پلاستيكالىق وتا جاسالادى دەپ ويلايمىز», دەيدى ەندوكرينولوگتار.
ەندوكرينولوگ اننا گرەچكو «مەنىڭ الدىما جاسى 16-دا, ال بويى نەبارى 140 سم قىز بالا كەلدى. ءوز جاسىنان 20 سم تومەن, جىنىستىق بەلگىلەرى جەتىلمەگەن, ءتىپتى ەتەككىرى كەلمەگەن. دەنەسىندەگى پيگمەنتاتسيادا دا جاڭىلىس ءجۇرىپ, ۆيتيليگو اۋرۋىنان تۇلا بويىن اقتاڭداقتار جايلاعان. ال اناسى بولسا قىزى 16 جاسقا جەتكەنشە وسىنداي جايتتارعا كوڭىل اۋدارماعان. شۇعىل تۇردە جىنىستىق جانە ءوسۋ گورموندارى بەرىلدى, بىراق قىزداردا ءوسۋ ەر بالالارعا قاراعاندا ەرتە توقتايدى. بۇل – ايەل جىنىسىنىڭ فيزيولوگيالىق ەرەكشەلىگى. كوبىنە قىزداردىڭ ءوسۋ گورموندارى 16 جاستا دوعارىلادى. ال بۇل جەردە وسى شەككە جەتىپ تۇرعان بولاتىن. قىزدىڭ اناسىنا «وسى كەزگە دەيىن نەگە قارالمادىڭىزدار» دەسەم, «اجەسىنىڭ دە بويى كىشكەنتاي ەدى, سوعان تارتقان شىعار دەدىم» دەيدى. ءتىپتى بوي ءوسۋىنىڭ تەجەلۋى قاي مەزگىلدەن باستالعانىن دا ءدوپ باسىپ ايتا المادى», دەيدى دارىگەر.
اتا انالاردىڭ باۋىر ەتتەرىنىڭ دامۋ بارىسىن ءجىتى قاداعالاپ وتىرۋى وتە ماڭىزدى. بويى قالاي ءوسىپ جاتىر, دەنەسىنىڭ قاي بولىگىنە ماي جينالادى, جىنىستىق بەلگىلەرى قالاي دامۋدا, ۇيقىسى قالاي, جۇيكە جۇيەسى جايلى ما, بالا اشۋلانا بەرە مە, دەنەسىنە تۇك پايدا بولدى ما, قىسقاسى ەشتەڭەنى نازاردان تىس قالدىرماۋ ماڭىزدى.
دارىگەرلەرمەن اڭگىمە بارىسىندا اۋداندار مەن اۋىلدىق جەرلەردە ەندوكرينولوگ مامانداردىڭ تاپشىلىعىن اڭدادىق. پەدياترلاردىڭ بارىنە ۇلگەرۋى, مەديتسينانىڭ بارلىق سالاسىنا ماماندانۋى مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان كەلەشەكتە ينتەرنەتتى پايدالانىپ, ونلاين وقۋلاردى ۇيىمداستىرىپ, اتا-انالارعا, پەدياترلارعا ارنالعان ساباقتاردى جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ويلادىم. وسى پىكىردى اننا حانىمعا دا بىلدىردىك.
«ارينە, قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋعا ءتيىسپىز, ونىڭ ىشىندە ساباقتىڭ قازاق تىلىندە دە ءجۇرۋىن قالار ەدىم. مىسالى, رەسەيدىڭ ءىرى ورتالىقتارىنىڭ دارىگەرلەرى ەندوكريندىك جۇيەلەردەگى اۋىتقۋلارعا ارناپ اتا-انالار ءۇشىن ءتۇرلى مەكتەپتەر اشقان. الدىما كەلگەن اتا-اناعا سولاردىڭ سىلتەمەسىن بەرەمىن, بىراق ول ورىس تىلىندە. ال بالا دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارۋى ماسەلەنىڭ ءمانىسىن جەتە تۇسىنۋگە تىكەلەي بايلانىستى. ەگەر بىزدە وسىنداي جۇمىستار جۇرگىزىلسە, مۇنداي دارىستەردىڭ قازاق تىلىندە تارالۋى ەرەكشە ماڭىزدى دەر ەدىم», دەيدى ول.
شىندىعى سول, شاعىن اۋىل, اۋداندار تۇگىلى ءىرى قالالاردا دا ماماندانعان دارىگەرلەر جەتىسپەيدى. الدىن الا جازىلىپ, ايلاپ كەزەك كۇتەسىز. ال اۋىل تۇرعىنىنا قاجەت بولعاندا ەندوكرينولوگقا قارالۋ قول جەتپەس الىس ارمانداي. ەندەشە, مۇنى مەملەكەتتىك تۇرعىداعى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. بۇل رەتتە انا تىلىندە ماعلۇمات الۋ قاجەتتىگى بار ادامدار مۇددەسى ەستەن شىقپاي, قازاق تىلىندە ۆەبينارلار جۇرگىزۋ ءىسى دە قولعا الىنسا, وڭدى بولار ەدى.
