قوعام • 29 قازان، 2020

پاندەميا – قاۋىپ ءارى مۇمكىندىك

229 رەت كورسەتىلدى

ءار نارسەنىڭ ەكى جاعى بولاتىنى – زاڭدىلىق. سوندىقتان جۇرتتى ابىگەرگە سالعان پاندەميا قوعامعا تونگەن قاۋىپ دەپ قانا قاراماي، ونى تۇرعىندارعا بەرىلگەن تىڭ مۇمكىندىك رەتىندە دە قاراستىرعان ءجون. ويتكەنى كەيدە وسىنداي ءبىر جاعدايلار جاسىرىن جاتقان سالالاردىڭ باعىن اشاتىنى بار.

 

بيىل پاندەميادان كاسىپكەر­لەردىڭ زارداپ شەككەنى راس. بىراق جاڭا نارىقتاردى، جاڭا داعدى­لاردى يگەرىپ، تىڭنان تۇرەن سالعان دا ءدال وسى كاسىپكەرلەر. مۇنى الماتى قالالىق «اتا­مەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ناريمان ابىلشايىقوۆتىڭ مىنا ءبىر سوزىنەن-اق اڭعارۋعا بولادى.

– پاندەمياعا بايلانىستى كاسىپكەرلەر قيىن جاعدايعا تاپ بولدى. ءجۇرىپ-تۇرۋدىڭ جا­نە كاسىپورىندار قىزمەتىنىڭ شەكتەلۋى ولاردى قيىن­دىققا تىرەدى. دەسە دە، بۇل جاعداي كاسىپ­كەر­­لەرگە جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشتى. ماسە­لەن، الماتى قالاسىندا پاندەمياعا دەيىن 194 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەسە، ناۋ­رىز-قىركۇيەك ارالىعىندا بۇل كور­سەت­كىش 201 مىڭ­عا جەتتى. ياعني كاسىپكەرلىك سۋبەك­­تى­­لەرى­نىڭ سانى قىسقارعان جوق، كەرىسىنشە كوبەيدى. بۇعان دەيىن دامىماي كەلگەن كاسىپكەر­لىك تۇر­لەرى پان­دەميا بارىسىندا العا باستى. بيز­نەس پاندە­ميا جاع­دايىندا دا دامۋى كەرەك، – دەدى ول «نازار­باەۆ مودەلى – ءححى عاسىر­دىڭ سىن-قاتەرلەرىنە سترا­تەگيالىق جاۋاپ» تاقى­رى­بىن­دا وتكەن جاس عا­لىم­داردىڭ حالىقارالىق ونلاين-فورۋمىندا.

پاندەمياعا قاۋىپ رەتىندە ەمەس، مۇمكىندىك رەتىندە قاراۋ كەرەك دەگەن ويدى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنداعى Corporate Governance & Stewardship ءبولىمىنىڭ توراعاسى، پروفەسسور الەكساندر ۆان دە پۋتت تە قولدادى.

– الەم جۇرتشىلىعى سوڭعى ءجۇز جىلدا بولماعان جاھاندىق داعدارىسپەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. ون جىل بۇرىنعى داعدارىسپەن سالىستىرعاندا ونىڭ زاردابى دا زور بولماق. بۇل رەتتە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى پاندەميانى قاۋىپ ءارى مۇمكىندىك دەپ قاراستىرۋى كەرەك. ولار پاندەميادان كەيىن جەدەل قالپىنا كەلۋگە، تۇراقتى دامۋعا بەت بۇرۋى ءتيىس. وكى­نىش­كە قاراي، الەمگە ايگىلى ساراپشىلار ادامزاتتى بۇدان دا زور قاۋىپ-قاتەرلەر كۇتىپ تۇرعانىن ايتىپ، دابىل قاعۋدا، – دەدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا ەۋرازيا كەڭىستىگى دامۋدىڭ ناعىز ورتالىعىنا اينالادى. جاھاندىق ساۋدا اعىنىنىڭ كوپ بولىگىن، ياعني 38 پايىزىن ەۋرازيا قۇرلىعى قۇراپ وتىر. ودان كەيىنگى ورىندا ازيا قۇرلىعى تۇر (34 پايىز). دەمەك، ەۋرازيا مەن ازيا اراسىنداعى ساۋدا اعىنى قارقىندى تۇردە جاقسارىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى كاسىپكەرلەرگە جاڭا مۇمكىندىكتەر سىيلايدى. سوندىقتان قانداي جاعدايعا قاراماستان، ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ءارى ەكونوميكالىق نەگىزدى ساقتاۋ ماڭىزدى. سونداي-اق ستراتەگيالىق جاڭارۋعا، سىرتقى فاكتورلارعا دا ايرىقشا ءمان بەرۋ قاجەت.

– ستراتەگيالىق جاڭارۋعا نازار اۋدارۋ كەرەك. شيكىزاتقا يەك ارتۋ كەزەڭى وسىدان بەس جىل بۇرىن اياقتالدى. الدىمەن وسىنى ەسكەرۋ قاجەت. ودان كەيىن قوعامنىڭ باعىتى، ستەرەوتيپتەرى وزگەرۋدە. تسيفرلاندىرۋ پروتسەسى ومىرىمىزگە ەندى. مۇنداي ۇدەرىس قازاقستاندا عانا ەمەس، تۇتاس الەمدە ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى پايدالى قازبالاردىڭ ورنىن باسىپ كەلەدى. ءسوز جوق، قىتاي مەن باتىس ەۋروپا ەنەرگەتيكا، تاماق ونەركاسىبى سالاسىندا الدا تۇرادى. بىراق قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتاعى مۇمكىندىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. ەكونوميكانىڭ تسيكلدىك دامۋىنىڭ دا ماڭىزدىلىعى ارتپاق. ونىڭ ۇستىنە، ءتورتىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. سون­دىقتان وسىنداي مۇمكىندىكتەرگە يە قازاقستاندا تىڭنان تۇرەن سالۋعا جاعداي جاسالۋى كەرەك. ول ءۇشىن نەگىزگى ءۇش باعىتتى – ينۆەستيتسيا، تسيفر­لاندىرۋ جانە كاسىپكەرلىكتى ودان ءارى جانداندىرا تۇسكەن دۇرىس، – دەدى پروفەسسور ا.پۋتت.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

41 جوباعا – 11،2 ملرد تەڭگە

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

732،5 ملرد تەڭگە تارتىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

اسكەريلەر شەبەرلىك سىناسادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:10

ۇقساس جاڭالىقتار