اقىلدى روبوتتار ادامدى الماستىرا ما؟

جەر عالامشارى 2025 جىلى ادام تانىماستاي وزگەرۋى مۇمكىن. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ انىقتاماسى بويىنشا, ءبىز ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانى باستان وتكەرىپ جاتىرمىز. بۇل جۇيە تاۋار وندىرۋشىلەردى, ديستريبيۋتورلاردى جانە تۇتىنۋشىلاردى ءبىر جەلىگە بىرىكتىرۋدى كوزدەيدى. ياعني, ءوندىرىستى روبوتتاندىرۋ پروتسەسى باستا­لادى دەگەن ءسوز. بۇگىندە وندىرىسكە كيبەر­فيزيكالىق جۇيەلەر جاپپاي ەنۋدە. جىل سايىن روبوتتەحنيكانىڭ پايىزدىق مول­شەرى ارتىپ كەلەدى. ءتىپتى كەيبىر  ەلدەر ونەركاسىپكە ءتيىمدى 10 جۇمىسشىعا تاتيتىن ءبىر روبوتتى قۇراستىرىپ, ىسكە قوس­قان.

بۇگىندە جۇمىس ورنى كوپشىلىكتىڭ ەكىنشى ۇيىنە اينالعانى بەلگىلى. شىن­دىعىندا, كەز كەلگەن كىسىگە جالاقى تاڭەر­تەڭ ەرتە تۇرىپ, جۇمىسقا بارۋعا, ودان قالسا بەلسەنە ەڭبەك ەتۋگە ستيمۋل بەرە­دى. ەگەر ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا تولىقتاي ىسكە اسسا, ەڭبەك تابىسىمىز نەمەن وتەلمەك؟ قاراپايىم تىلمەن ايت­قاندا, ءبىز قالاي جانە نەمەن ءومىر سۇرە­مىز؟ بۇل قازىر الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان كۇرمەۋى قيىن ماسەلەنىڭ ءبىرى.

ەۋروپا ەلدەرى ءوندىرىستىڭ روبوتتاندى­رىلۋىن ىنتالاندىراتىن باعدارلا­مالاردى كەزەك-كەزەگىمەن قابىلداپ جاتىر. 2027 جىلعا قاراي 10 مىڭ جۇمىسشىعا ارنالعان 30 اۆتوماتتاندىرىلعان مەحانيزم قىزمەتكە ارالاسادى. بۇل سالادا اقش نارىعى 2018 جىلى 20%-عا دەيىن وسكەنىمەن كەلەر جىلى 16%-عا قۇل­دىرادى. Reuters اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, بىلتىر سولتۇستىك امەريكا كاسىپكەرلەرى تەك 23 758 عانا ونەركاسىپتىك روبوت ساتىپ العان. بۇل پرەزيدەنتتىك سايلاۋ الدىندا ويلاپ تاپقان دونالد ترامپتىڭ ساياسي قۋلىعىنا ۇقسايتىنداي. ول سايلاۋالدى باعدارلاماسىنا سايكەس, بولاشاقتا حالىققا جۇمىس ورىندارىن قايتارىپ بەرۋگە ۋادە ەتكەن ەدى. ەكىنشى جاعىنان, اقش-تىڭ قىتايمەن ساۋدا سوعىسى جانە ەۋروپامەن تەكەتىرەسى سەبەپ. ءوندىرىس دەنۋاتسيانى كۇتكەندەي باياۋلادى.

الايدا جەكەلەگەن سەكتورلار ءباز باياعى قالپىندا ەكەن. مىسالى, جۋىردا اقش-تىڭ ەڭ ءىرى اۆتوموبيل ءوندىرۋشى كومپانياسى «General Motors Co» ەلەكتر جانە وزدىگىنەن باسقارىلاتىن اۆتوموبيلدەر مەن جۇك كولىكتەرىن شىعارۋعا 2,2 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەس­تيتسيا سالاتىنىن مالىمدەدى. كون­ۆەيەرلىك جەلىلەردى شىعاراتىن «Hytrol Conveyor Co Inc» كومپانياسى دا روبوت­تەحنيكانىڭ وسۋىنەن باس تارتپاق ەمەس.

بۇدان بايقايتىنىمىز, روبوتتەحنيكانى ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى اۆتوموبيل ونەركاسىبى بولىپ وتىر. بىراق ودان ەلەكترونيكا, مەتاللۋرگيا سالالارى دا قالار ەمەس. لوگيستيكادا ايتارلىقتاي ءوسىم بايقالادى.

جەكە پايدالانۋعا ارنالعان روبوتتار ءوز الدىنا دەربەس كاسىپكە اينالعالى قاشان؟ ماسەلەن, ءۇي قىزمەتىنە پايدالى شاڭسورعىشتار, ءشوپ شاباتىن ماشينالار, ويىن-ساۋىق قۇرىلعىلارى ستاتيس­تيكاعا ەنبەگەنىمەن بۇگىندە ۇل­كەن سۇرانىسقا يە. ول ول ما, الداعى ۋا­­قىت­تا ونەركاسىپتەن باسقا, پيلوتسىز جولاۋ­شىلار كولىگىنىڭ دە كۇرت دا­مۋى كۇتى­لۋدە. جەكە كومەكشىلەر, تۇ­­تىنۋ­شى­لارعا قىزمەت كورسەتۋگە ار­نال­عان روبوتتار, ەكزوقاڭقالار, كوم­مەر­تسيا­لىق كەڭىستىكتەرگە جانە اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا ارنالعان روبوتتار جانە باسقا دا تۇرلەرى جارىق كورمەك. ەڭ قىزىعى, بىرلەسكەن روبوتتار ياعني سانالى روبوتتار ومىرگە كەلمەك. ولار – اداممەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن جانە كەز كەلگەن جاعدايعا بەيىمدەلە الاتىن جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى بار ماشينالار. قينالساڭىز كومەكتەسەدى, اۋىرساڭىز ەمدەيدى.

زەرتتەۋشىلەر جوعارى تەحنولوگيالىق ماشينالار مەن كومپيۋتەرلەر ادامداردى ەڭبەك نارىعىنان ىعىستىرادى دەپ سانايدى. جۇرگىزۋشىلەردىڭ ورنىن روبوتتار باسادى, بانكيرلەرگە دەگەن قاجەتتىلىك جوعالادى, دارىگەر مەن قىزمەت كورسەتەتىن پەرسونال ماماندىقتار قاجەت بولمايدى. كومپيۋتەرلىك تەحنولوگياعا دەگەن قاجەتتىلىك تۋىندايدى. قالا ىشىندەگى اۆتوبۋستار مەن جەڭىل كولىكتەر وزدىگىنەن جۇمىس ىستەيدى.

جالپى, جاقىن شامادا ادام مەن ماشينانىڭ اراسىندا ۇلكەن سيمبيوز پايدا بولاتىنى انىق. ەندى كاسىپ­كەرلەرگە كاسسيرلەر, داياشىلار, بانك قىز­مەت­كەرلەرى, سونداي-اق ونەركاسىپتە, قۇرىلىستا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ كوپشىلىگى قاجەت بولمايدى. اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەردى قولداۋ ءۇشىن شەكتەۋلى كادرلار جەتكىلىكتى بولماق.

نەگە دەسەڭىز, روبوتتاردىڭ جۇمىس ونىمدىلىگى وتە جوعارى. از شىعىنمەن كوپ ناتي­جەگە جەتۋگە بولادى. ولار شىعىن­دى ازايتادى, اۋىرمايدى, جۇمىستان كەشىكپەيدى نە سۇرانبايدى, قاتەلەسپەيدى, تەك بەرىلگەن بۇيرىقتى ورىندايدى. جالاقى, الەۋمەتتىك پاكەت, 1 ايلىق دەمالىس سۇرامايدى. جۇمىس بەرۋشىگە ەڭ قاجەت قىزمەتكەر سياقتى. ەندەشە كومپانيالار ونى ءوز سالاسىنا نەگە ەنگىزبەسكە؟

«روبوت ادامداردى بارلىق اۋىر جۇمىستان بوساتادى. سونىمەن قاتار ادام­دارعا بوس ۋاقىت سىيلاپ, كۇي­بەڭ تىرشىلىكتەن باسقا نە ىستەي الاتىن­دىعىنا نازار اۋدارتادى. مىسالى, شىعار­ماشىلىق تاپسىرمالار. ناتيجەسىندە, ەرەكشە فورماداعى جاڭا ادامدار مەن روبوتتار كومانداسى قۇرىلادى», دەيدى ميۋنحەندەگى Messe München كورمە ورتا­لىعىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى فالك سەنگەر.

ايتپاقشى, ازيا ونەركاسىپتىك روبوتتاردى قابىلداۋ بويىنشا الەمدەگى ەڭ ءىرى نارىق بولىپ قالا بەرمەك. تۇتاستاي العاندا ءۇش روبوتتىڭ ەكەۋى وسى قۇرلىققا تيەسىلى. 2013 جىلدان 2018 جىلعا دەيىن ونەركاسىپتەگى روبوت قوندىرعىلارىنىڭ جىلدىق ءوسىمى ورتا ەسەپپەن 23%-دى قۇراسا, بىلتىر كۇرت باياۋلاعان.

ماشينا ادامدى اۋىستىرادى دەگەن قورقىنىشقا كەلەتىن بولساق, ولار ءىس جۇزىندە ءوزىن-ءوزى اقتامايدى. روبوت­تەحنيكانى ەنگىزگەنىمەن ءىس ءونىمدى بولا­دى دەگەن جانساق پىكىر. الايدا McKinsey حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپا­نياسى قازىرگى كەزدە ادام جاسايتىن وپەرا­تسيالاردىڭ 60%-ى  بولاشاقتا اۆتوماتتاندىرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجايدى.

كەلەشەكتە ءاربىر ادام ەرىكسىز بىلاي ويلاۋعا ءماجبۇر بولاتىنداي: «مەن نە ىستەيمىن؟ نەگە ۇمتىلۋىم كەرەك؟ بالالاردى قالاي تاربيەلەيمىن, ولارعا نە ۇيرەتۋ كەرەك؟». شىن مانىندە ءبىز جاڭا فورماتسياعا قادام باسىپ وتىرمىز. سوندىقتان جاڭا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم قۇرىپ, ءبىر-بىرىمىزبەن بۇرىنعىدان دا تىعىز قارىم-قاتىناستار جاساۋعا بەيىمدەلۋىمىز شارت. ول ءۇشىن بىزگە ادامزات تاربيەسىندە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن توڭكەرىس جاساۋعا تۋرا كەلەدى.

ءيا, سانا رەۆوليۋتسياسى وقۋدان باستالادى. روبوتتاندىرۋ, جۇمىسپەن قام­تۋدى قىسقارتۋ ءبىز ءۇشىن وسىنداي زەرتتەۋلەرگە ۋاقىت بەرۋىمەن قۇندى. سونىمەن قاتار بۇل تاجىريبە ادامزاتقا ماڭىزدى ەڭ ۇلكەن يدەيالاردىڭ ومىرگە كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزبەك.

الەمدىك «Gartner» كومپانياسىنىڭ عىلىمي بولجامدارىنا سەنسەك, بيىل 50 ميللياردقا جۋىق كومپيۋتەر ينتەرنەتكە قوسىلادى. ونىڭ ۇستىنە كوپ ۇزاماي «اقىلدى قالالار» جۇيەسى كوبەيىپ, بايلار جاپپاي «اقىلدى ۇيلەردە» تۇرۋدى ادەتكە اينالدىرماق. بۇل تۋرالى مارتين فورد ءوزىنىڭ «روبوتتار كەلەدى: تەحنولوگيانىڭ دامۋى جانە جۇمىسسىز بولاشاق» اتتى كىتابىندا دا تۇسپالداعان ەدى. تۇبىندە روبوتتار بارلىق سالادا ادامداردى الماستىراتىنىن ايتادى اۆتور ءوز ەڭبەگىندە. اۆتوماتتاندىرىلعان جانە روبوتتاندىرىلعان جۇيەلەردى ەنگىزۋ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا ارالاسپاق.

ساياساتتانۋشىلار دۇنيەجۇزىلىك دا­مۋ تەندەنتسياسى ءبىر ىزگە تۇسپەي, الەم كەز كەلگەن جاعدايدا جاھاندىق جۇمىس­سىزدىققا ۇشىرايتىنىن حابارلاۋدا. ادام تابيعاتى ءالى كۇنگە دەيىن ءوزىمشىل. مۇنداي مىنەز ادامزاتتى ەكى ءتۇرلى تاڭ­داۋ جاساۋعا يتەرمەلەيدى. ءبىرىنشىسى – سوتسيا­ليستىك قامىتىن قايتا كيۋ بولسا, ەكىنشىسى – قاتىگەز ناتسيستىك رەجىم.

شىنداپ كەلگەندە, جاپپاي روبوتتاندىرۋ نەلىكتەن قوعامدى سونشا اۋرە-سارساڭعا سالۋى ءتيىس. بىلاي قاراساڭىز, بارلىق اۋىر جۇمىستى روبوتتار جاساپ, ونىڭ زەينەتىن كورۋ ادامزاتقا جاقسى-اق دۇنيە عوي. ولاردى كەرەگىنە جاراتىپ, قاجەتتىلىكتەرىنە قول جەتكىزسە بولدى ەمەس پە؟ سونىڭ ناتيجەسىندە  بەلگىلى ءبىر مولشەردە تابىس تا تابا الادى. مۇنداي ۇسىنىستاردى قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن ەكونوميستەر مەن مەملەكەت قايرات­كەرلەرى تالقىلاپ جاتىر. ءتىپتى قاراپايىم ازاماتتار اراسىندا ساۋالدامالار دا جۇرگىزىلۋدە. 2016 جىلى كەيبىر ەۋروپالىق ەلدەر وسىعان بايلانىستى نەگىزگى كىرىستەر تۋرالى زاڭ جوبالارىن ۇسىنعان.

جالپى, ادامدار جۇمىس ىستەمەيتىن قوعام نە بولماق؟ ول قالاي داميدى؟ ادام­زاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ فورمۋلاسى وزگەر­گەن جاعدايدا تابيعات تا قۇبى­لاتىنى انىق. جۇمىر جەردىڭ سانالى پەر­­زەنتى روبوتتاردىڭ قۇرساۋىندا قال­سا, ەكونوميكا ىلگەرىلەگەنىمەن, رۋحاني كەڭىس­تىگىمىز تارىلماسىنا كىم كەپىل!؟ اقىل­دى روبوتتار ادامزاتتى اقىماق ەتپەك پە؟