ەكولوگيالىق تولەمدەر ەكولوگياعا جۇمسالۋى ءتيىس
كودەكس جوباسى بويىنشا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, «لاستاۋشى تولەيدى» قاعيداتىنىڭ نەگىزىنە لاستانۋدى بولدىرماۋ مەن باقىلاۋ بويىنشا شارالارى جاتادى.
«قورشاعان ورتاعا تيگەن زالالدى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. وسىلايشا مەملەكەت تابيعات پايدالانۋشىلارعا ەكولوگيالىق ايىپپۇل تولەۋدىڭ ورنىنا قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەردى بولدىرماۋ جونىندەگى بارلىق شارالاردى قابىلداۋ تيىمدىرەك بولاتىنداي جاعداي جاساۋعا ءتيىس.
بۇدان باسقا, ەكولوگيالىق زالال ورىن العان جاعدايدا تابيعات پايدالانۋشى قورشاعان ورتانى باستاپقى قالپىنا كەلتىرۋگە مىندەتتى. ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزەدى دەگەن شارتپەن ءبىرىنشى ساناتتاعى وبەكتىلەر ءۇشىن كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتارعا كوشۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق جاڭادان ىسكە قوسىلاتىن كاسىپورىندار ءۇشىن كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقسات الۋ مىندەتتىلىگى قاراستىرىلدى», دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق احۋال جاقسارادى. سوعان سايكەس, ەڭ ءبىرىنشى مۇناي-گاز, تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى, حيميا جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالالارىنا قاتىستى 50 ءىرى كاسىپورىندى زاماناۋي تەحنولوگيالارعا اۋىستىرۋ جوسپارلانعان. ايتا كەتەرلىگى, جالپى لاستانۋدىڭ
80 پايىزى وسى كاسىپورىندارعا تيەسىلى.
«كودەكستىڭ جوباسىندا ءبىرىنشى ساناتتاعى ءىرى كاسىپورىندارعا قاتىستى قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى جۇرگىزۋ تۋرالى تالاپ قاراستىرىلدى. ولاردىڭ تىزبەسى قايتا قارالادى جانە نەگىزىنەن ەكولوگيالىق قاۋىپتى وبەكتىلەرگە باسا نازار اۋدارىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار قوعام وكىلدەرى قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرىنە قاتىسادى.
مىندەتتى تۇردە ءبىرىنشى ساناتتاعى وبەكتىلەردىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرى باعالانادى. ال ەكىنشى ساناتتاعى وبەكتىلەر سكرينينگتەن وتەدى. ياعني, قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى جۇرگىزۋ قاجەت نەمەسە قاجەت ەمەس ەكەندىگى انىقتالادى. ءۇشىنشى ساناتتاعى وبەكتىلەر بويىنشا دەكلاراتسيا قابىلدانادى. ءتورتىنشى ساناتتاعى وبەكتىلەر رەتتەۋدەن تولىق بوساتىلعان.
قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار جانە تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋى ءۇشىن تولەنەتىن تولەم بويىنشا مىنانى ايتا كەتۋ كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىنا ەميسسيا ءۇشىن تۇسكەن تولەمدەردى ماقساتتى جۇمساۋ مىندەتتەلگەن. مىسالى, سوڭعى جىلدارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كەلىپ تۇسەتىن قاراجاتتىڭ 45 پايىزىن عانا قورشاعان ورتانى قورعاۋعا ءبولىپ كەلگەن», دەدى مينيستر.
م.مىرزاعاليەۆ وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇسەتىن ەكولوگيالىق تولەمدەردىڭ ەسەبىنەن 100 پايىز كولەمىندە تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىنا قارجى بولۋگە مىندەتتى ەكەنى كورسەتىلگەنىن جەتكىزدى. ءوندىرىس جانە تۇتىنۋ قالدىقتارى ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ سالاسىنداعى تەرمينولوگيا مەن ەرەجەلەر حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس كەلتىرىلگەن.
«جوبادا قالدىقتارمەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالعان يەرارحيا قاراستىرىلعان. بۇل – ەڭ الدىمەن, جينالاتىن قالدىقتاردى ازايتۋعا باعىتتالعان. نەمەسە جينالعان قالدىقتاردى قايتا پايدالانۋ, قايتا وڭدەۋ, كادەگە جاراتۋ قاجەت ەكەنى ايتىلعان. وسىدان كەيىن عانا پوليگونداردى كومۋ قاجەتتىلىگى قاراستىرىلادى.
سونداي-اق حالىقتى تۇرمىستىق-قاتتى قالدىقتاردى جيناۋدىڭ, كادەگە جاراتۋدىڭ جانە قايتا وڭدەۋدىڭ, قالدىقتاردى بولەك جيناۋدىڭ راتسيونالدى جۇيەسى تۋرالى حاباردار ەتۋ جۇزەگە اسىرىلادى. قالدىقتاردىڭ كلاسسيفيكاتسياسى ەۋروپالىق كاتالوگقا ساي سايكەستەندىرىلگەن. وندا قاۋىپتى ەمەس تە, قاۋىپتى دە قالدىقتاردىڭ تىزبەسى كورسەتىلەدى.
بۇل رەتتە زاڭسىز قوقىس تاستاۋ ماسەلەسىن جۇيەلى تۇردە شەشۋ ءۇشىن جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستە قوقىس شىعاراتىن كولىكتەرگە GPS-داتچيكتەردى مىندەتتى تۇردە ورناتۋ ماسەلەسى كوزدەلگەن», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار بايانداماشىعا سۇراقتار قويىپ, پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جوباسى جونىندە قوسىمشا بايانداما جاساعان دەپۋتات مانسۇرحان ماحامبەتوۆ قۇجاتتىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كودەكس ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن قاۋىپسىز قورشاعان ورتانى قۇرۋعا جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ىرگەتاسى سانالاتىن تابيعي رەسۋرستاردى ساقتاۋعا دا اسەر ەتەدى.
«ۇسىنىلىپ وتىرعان ەكولوگيالىق كودەكس جوباسى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ەلدەرىنىڭ ستاندارتتارى مەن تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەگەن. ەكولوگيالىق قاتىناستاردى رەتتەۋدە جاڭا تاسىلدەردى كوزدەيدى, بۇل قورشاعان ورتانىڭ ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەرىن جاقسارتۋعا جانە ەلدىڭ رەسۋرستىق الەۋەتىن ساقتاۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى م.ماحامبەتوۆ.
قۇجاتتى ازىرلەگەندەردى اۋىلعا جىبەرسە...
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اتالعان كودەكس جوباسىنىڭ كەمشىلىكتەرىنە توقتالدى. سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتاعى كەي ماسەلەلەر ءالى دە ناقتىلىقتى تالاپ ەتەدى.
«ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىنىڭ ۇلىتاۋ اۋدانى تۇرعىنىنىڭ 5-10 تاۋىعى بار دەلىك. ونى دەكلاراتسيالاۋ ءۇشىن وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار باسقارماسىنا بارۋى كەرەك. ال بۇل مەكەمە وبلىس ورتالىعىندا ورنالاسقان. ياعني, تۇرعىندار 5 ەمەس, ءتىپتى 1 تاۋىعىن دەكلاراتسيالاۋ ءۇشىن 700 شاقىرىم جول ءجۇرۋى كەرەك. كودەكستە وسىلاي جازىلعان. نەلىكتەن ولاي؟ ءسىز كودەكستە «100 جانە ودان تومەن باس ءۇشىن» دەپ جازاسىز. وعان مال دا, قۇس تا كىرەدى. بۇعان 99 ءىرى-قارانى دا, 1 تاۋىقتى دا كىرگىزۋگە بولادى. البەتتە ءبىر تابىننىڭ ءبىر تاۋىققا قاراعاندا ەكولوگياعا تيگىزەتىن اسەرى مول ەكەنىن الدىمەن ءتۇسىنىپ الۋ كەرەك.
زاڭ جوباسىنىڭ وسىنداي نورماسىن وقىعان كەزدە ويلايسىڭ. بۇل نورمانى جازعان ادام اۋىلدا بولدى ما؟ بولماعان دا شىعار؟ شىركىن, وسى نورمانى جازعان ماماندى ەكى-ءۇش ايعا اۋىلعا جىبەرسە عوي. سوندا تاۋىق پەن سيىردىڭ ايىرماشىلىعىن تۇسىنەتىن ەدى», دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
وسى ماسەلە بويىنشا جالپى وتىرىس بارىسىندا وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى دا تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ, اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە, سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قارالدى.
دەپۋتات تاراس حيتۋوۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە ەكولوگيالىق تولەمدەردىڭ ەلىمىز وڭىرلەرىنىڭ جەرگىلىكتى ەكولوگيالىق قاجەتتىلىكتەرىنە ءجۇز پايىز باعىتتالۋى تۋرالى نورمالار بار ەكەنىن ايتىپ, سۇراعىن قويدى. سونىمەن قاتار بۇل قاراجاتتىڭ جۇمسالۋ ءتارتىبى مەن نىسانالى ماقساتى كوزدەلمەگەنىن جەتكىزدى. سوندىقتان دەپۋتاتتار ەكولوگيالىق تولەمدەردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە ءتۇسىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا عانا باعىتتالۋى ءۇشىن تۇزەتۋلەر ۇسىندى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان نۇرلان نىعماتۋلين بۇل نورمانىڭ وتە ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتىپ, ەكولوگيالىق تولەمدەردى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا جۇمساۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىپ بەردى.
«كوپ بولسا دا, از بولسا دا, ەكولوگيالىق تولەمدەر جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەدى. ودان كەيىن, ول اقشا قايدا, قانداي ماقساتقا جۇمسالادى, ونى ءبىر قۇداي بىلەدى. جاسىراتىنى جوق, سول اقشا ەكولوگيادان باسقا دا شارالارعا جۇمسالاتىن جاعدايلار بولادى. ەندى وسى زاڭ جوباسىنا سايكەس, ەكولوگيالىق تولەمدەر تەك قانا قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىنا جۇمسالادى. تۇسكەن اقشانىڭ 100 پايىزى. بۇل وتە دۇرىس, وتە قاجەتتى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بۇل نورمانى قولداۋ كەرەك», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ن.نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا, جالپى ەكولوگيالىق كودەكس – ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوبالارى قاتارىنا ەنگەن تاعى ءبىر وتە ماڭىزدى قۇجات. بۇل كودەكس بويىنشا دەپۋتاتتار جىلدىڭ باسىنان بەرى كوپتەگەن وتىرىس, تالقىلاۋ وتكىزگەن. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا دەپۋتاتتارمەن قاتار, وسى سالاداعى كاسىبي ماماندار, ساراپشىلار, ءىرى ونەركاسىپ وكىلدەرى جانە قوعام بەلسەندىلەرى قاتىستى.
«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەكولوگيالىق كودەكستى جىل سوڭىنا دەيىن قابىلداۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىعان وراي دەپۋتاتتار وسى سالاداعى پروبلەمالاردى شەشۋگە, سونىمەن بىرگە ەكولوگيانى تازا ۇستاۋعا, قورعاۋعا جانە تابيعي بايلىقتاردى ساقتاۋعا قاتىستى ماڭىزدى نورمالاردى ەنگىزدى. جاڭا كودەكس – زامانعا ساي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا ارنالعان ناقتى قادام», دەدى سپيكەر.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعان زاڭ جوباسى بيۋدجەت زاڭناماسىن جاقسارتۋ جانە بيۋدجەتتىك راسىمدەردى وڭايلاتۋ, سونداي-اق بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى.
مەملەكەتتىك تاپسىرما تەتىگىن جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە اكىمشىلەردىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرما نىسانىندا ورىندالاتىن قىزمەتتەر قۇنىنىڭ باعا بەلگىلەۋ ادىستەمەسىن بەكىتۋى كوزدەلەدى. سونىمەن قاتار كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ءبىر بولىگىن قوسالقى مەردىگەرلىك ۇيىمدارعا بەرۋ بويىنشا شەكتەۋ بەلگىلەنەدى. بۇدان باسقا بيۋدجەتارالىق قاتىناستار شەڭبەرىندە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ اۋدارىمدارىن وبلىستىق ءماسليحات بەلگىلەگەن كىرىستەردى ءبولۋ نورماتيۆتەرى بويىنشا ەسەپكە جاتقىزۋ ۇسىنىلادى.
زاڭ جوباسىندا بيۋدجەت كودەكسىنەن بيۋدجەت پروتسەسىندە پايدالانىلمايتىن ارنايى رەزەرۆتى جانە شارتتى تۇردە قارجىلاندىرىلاتىن شىعىستاردى بەلگىلەۋ تەتىكتەرىن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وتىرىستا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن وڭىرلەردىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.
زاڭ جوباسى ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىس سالاسىنداعى زاڭناماسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. بۇگىنگى تاڭدا ەلدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەرىنىڭ ساناتى جەكەلەگەن ەلدى مەكەندەردىڭ, اسىرەسە اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اعىمداعى مارتەبەسىن تولىق كورسەتپەيدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكiمشiلiك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارعا حالقىنىڭ سانى كەمiندە 10 مىڭ ادام بولاتىن ەلدi مەكەندەر جاتادى. قازىر دە تۇرعىندار سانى 10 مىڭ ادامنان كەم 13 قالا بار.
ەلىمىزدىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىندا اۋداندىق ماڭىزى بار قالالار حالقىنىڭ سانى بويىنشا قالا مارتەبەسىنە سايكەس كەلمەگەن جاعدايدا, ولاردى كەنت پەن اۋىلعا جاتقىزۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىگى جوق. وسىعان بايلانىستى, زاڭ جوباسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكiمشiلiك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» زاڭعا اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردى وزگە دە ەلدى مەكەندەرگە قايتا قۇرۋ جونىندەگى قۇزىرەتتى ايقىنداۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قالدىقتاردى ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋ, سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرى جانە جۇكتەردى تەمىر جول كولىگىمەن تاسىمالداۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىستىڭ بەيىندى كوميتەتتەرى بىرقاتار جاڭا راتيفيكاتسيالاناتىن زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى. ولار: ەاەو تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىندە تالاپتار بەلگىلەنبەگەن ءونىمنىڭ ەاەو شەڭبەرىندەگى اينالىسىنىڭ ءتارتىبى جانە مۇنداي ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاعيدالارى تۋرالى كەلىسىم جانە تمد قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اۆتوكولىك قۇرالدارىن جىمقىرۋعا قارسى كۇرەستەگى جانە ولاردى قايتارۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى بار.
بايقوڭىر تۇرعىندارى كومەككە ءزارۋ
جالپى وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. پرەمەر-مينيستر اسقار مامينگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا دەپۋتات بالايم كەسەباەۆا بايقوڭىر قالاسى مەن وعان جاقىن ماڭداعى تورەتام جانە اقاي ەلدى مەكەندەرى تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا قاتىستى ماسەلە كوتەردى.
«ازاماتتار تۇرعىن ءۇيدى جەكەشەلەندىرۋ, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ جوعارى تاريفتەرى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, ينتەرنەت جەلىسى مەن كوشەنى جارىقتاندىرۋ ماسەلەسى, ەلەكتر قۋاتىنىڭ تۇراقسىزدىعىنا قاتىستى ماسەلەلەردى كوتەرەدى. قالادا كوممۋنيكاتسيا جۇيەلەرى ۇزاق ۋاقىت بويى جاڭعىرتىلماعان.
سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ توزۋى – 85 پايىز (81,4 كم), كارىز جەلىلەرىنىڭ توزۋى – 97 پايىزدى (106,2 كم) قۇرايدى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەر تاريفتەرى مەن جالدامالى تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى جىل سايىن وسەدى. تۇرعىن ءۇيدى جەكەشەلەندىرۋ, سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ «باقىتتى وتباسى» الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنا قاتىسۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەۋى قالاداعى تۇرعىن ءۇي تاپشىلىعىن ارتتىرىپ وتىر.
قازاقستاندىق ۇيىمدارعا جۇمىسقا ورنالاسقان ازاماتتار جالاقى مەن شىعىستاردىڭ مولشەرلەس ەمەس ەكەنىن ايتىپ شاعىمدانادى. سەبەبى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە قولدانىستاعى تاريفتەر مەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعالارى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ باعالارىنا قاراعاندا ايتارلىقتاي جوعارى», دەدى ب.كەسەباەۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قالانىڭ ەرەكشە مارتەبەسى ينۆەستورلاردى تارتۋعا جانە بيزنەستى دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. سونداي-اق قالادا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدىڭ قازاقستاندىق باعدارلامالارى جۇمىس ىستەمەيدى. وسىعان بايلانىستى ب.كەسەباەۆا «بايقوڭىر» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ ماڭىزى جوعارى ەكەنىنە توقتالدى.
«بايقوڭىر قالاسىن جانە وعان ىرگەلەس تورەتام جانە اقاي ەلدى مەكەندەرى حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتە جانە ۇكىمەتارالىق كوميسسيادا شەشۋ ارقىلى ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت.
تاريفتەردى تومەندەتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى قالالىق جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن گازعا كوشىرۋ جانە قالانىڭ ەنەرگەتيكالىق جەلىلەرىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىنە بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك.
بايقوڭىر قالاسىندا تىركەلگەن قازاقستان ازاماتتارىنا تۇرعىن ءۇي كومەگىنىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋ جانە تۇرعىن ءۇيدى جەكەشەلەندىرۋ تەتىگىن پىسىقتاۋ قاجەت. بايقوڭىر قالاسىنداعى مەكتەپتەرگە «قازاقستان تاريحى» مەن «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» پاندەرىن مىندەتتى وقۋ ءپانى رەتىندە ەنگىزۋدى سۇرايمىز.
الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, اسىرەسە پاندەميا كەزەڭىندە ءتيىستى شارالاردى ۇيىمداستىرۋ, ۋاقتىلى جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن كوبەيتۋ, دارىلەر جانە وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ ء(وجج) اپپاراتتارىمەن جانە جەكە قورعانىش قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەزەك كۇتپەيتىن ماسەلە. سونداي-اق عارىش ايلاعى اۋماقتارىنداعى ستيحيالىق قوقىس ماسەلەسىن جويۋدى سۇرايمىز», دەدى ب.كەسەباەۆا.
«اق جول» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە تولەم تولەۋدى جالعاستىرۋدى سۇرادى. ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالدى وقىعان ازات پەرۋاشەۆ 20 قازاندا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا COVID-19 بەن كوۆيدتىك پنەۆمونياعا شالدىققان جانە ودان قايتىس بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە وتەماقى تولەۋدى توقتاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان بىلاي جۇمىستا اۋرۋ جۇقتىرۋ جاعدايلارى تىركەلسە, قولداۋ شارالارى كاسىپوداقتار مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەسەبىنەن جاسالماق. وسى ورايدا دەپۋتات مينيسترلىكتىڭ پاندەميانىڭ ەكىنشى تولقىنى كەزىندە اق حالاتتىلاردى قولداۋسىز قالدىرعانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى.
«ەۋروپانىڭ جەكەلەگەن ەلدەرىندە كۇنىنە 40 مىڭ ادام ىندەتكە شالدىعادى. كورشى رەسەيدە كۇن سايىن 17-18 مىڭ ادام ۆيرۋس جۇقتىرادى, 300-گە جۋىعى قايتىس بولادى. قازاقستاندا جاعداي جاقسى, ارينە. بىراق اۋرۋ جۇقتىرعانداردىڭ كوبەيىپ جاتقانى دا بايقالادى. وسى جاعدايدا العى شەپتە جۇرگەن دارىگەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىق كورسەتۋ ماڭىزدى ەمەس پە», دەدى ا.پەرۋاشەۆ.
بۇعان دەيىن ۆيرۋس جۇقتىرعان دارىگەرلەرگە 2 ميلليون تەڭگە, ال ىندەتتەن قايتىس بولعانداردىڭ وتباسىنا 10 ميلليون تەڭگە وتەماقى تولەنىپ كەلدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپوداقتار مەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ مۇنداي تولەم تولەۋگە مۇمكىندىگى جوق.
«اتالعان جاعدايدا كاسىپوداقتار ەمدەلۋ ءۇشىن 3 ايلىق ەڭبەكاقىدان ارتىق اقشا تولەي المايدى. ونىڭ ۇستىنە ۆيرۋس ءبىر ادامعا عانا جۇقپايدى, بۇكىل وتباسىنا تارايدى. مۇنداي كەزدە ول اقشا ءتىپتى ءدارى-دارمەك پەن تاماققا دا جەتپەۋى مۇمكىن. ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتە مۇنداي شىعىن اتىمەن جوق, ياعني تولەم قاراستىرىلماعان», دەدى دەپۋتات.
وسىعان بايلانىستى ا.پەرۋاشەۆ ۇكىمەتتەن وسى ماسەلەنى قايتا قاراپ, وتەماقى تولەۋدى جالعاستىرۋدى سۇرايدى. ايتپەسە ولاردىڭ پىكىرىنشە, قيىن-قىستاۋ ساتتە ازاماتتاردىڭ ومىرىنە اراشا تۇسەتىن دارىگەرلەر قالماي قالۋى مۇمكىن.
سونداي-اق دەپۋتات مۇرات تەمىرجانوۆ مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ اياسىندا قىمبات دارىلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن كوتەرسە, ايقىن قوڭىروۆ جاستارعا الەۋمەتتىك قولداۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. دەپۋتات يرينا سميرنوۆا الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالالارىنداعى قۇرىلىستارداعى كەمشىلىكتەردى اتاپ ءوتتى.
