اسىلدىڭ تۇياقتارى
اقشالوۆتاردىڭ تۋعان جەرى – بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ اياگوز اۋدانىنداعى مىڭبۇلاق اۋىلى. اكەسى تولەگەن كەڭەس زامانىندا سوۆحوزدىڭ ماشيناسىن جۇرگىزگەن قاراپايىم شارۋا ادامى ءارى اعايىنعا قايىرىمدى, اق-ادال جانداردىڭ سويىنان بولسا, اناسى عاليبا اۋىلدىق كەڭەستىڭ حات-شوتىن رەتتەيتىن مامان بولعان.
اۋلەتتى ستاليندىك سۇرگىن قاتتى شايقاپتى. 1928 جىلعى بايلاردىڭ مال-مۇلكىن تاركىلەۋ ناۋقانى كەزىندە شولاق بەلسەندىلەر اقشالدىڭ تۋعان اعاسى بايجاننىڭ دۇنيەسىن تارتىپ الىپ, ءوزىن وڭتۇستىككە جەر اۋدارىپ جىبەرگەن. اقشالدىڭ نۇعمان دەگەن بالاسى قالعان اعايىندارىن شۇبىرتىپ, اشتىق جىلدارى اياگوز جەرىنە اۋىپ كەلگەن. ءسويتىپ, مىڭبۇلاق ماڭىنداعى تاۋ-تاسقا تاراي تىعىلىپ, جان ساۋعالاعان. نۇعماننىڭ نۇرسۇلتان دەيتىن بالاسىنان تولەگەن تۋادى. ال تولەگەننىڭ بالالارى ءبىزدىڭ كەيىپكەرلەرىمىز – مەرەي مەن مەيىرىم. جوعارىدا جەر اۋدارىلعان بايجاننان قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قارا جورعاسى ساپار بايجانوۆ تارايدى.
قاليەۆتىڭ قامقورلىعى
مەرەي تولەگەن ۇلى 1995 جىلى قوڭىر سومكەسىن ارقالاپ, العاش رەت مىڭبۇلاقتا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. بۇل ءبىر جۋاننىڭ جىڭىشكەرىپ, جىڭىشكەنىڭ ءۇزىلىپ تۇرعان شاعى-تىن. ەلدى جابايى نارىقتىڭ جال-جال تولقىنى اعاشتىڭ اق جاڭقاسىنداي الاي-بۇلاي ءۇيىرىپ, جان-جاققا شاشىپ جاتقان. مەرەي ەكىنشى سىنىپقا كوشكەن جىلى اقشالوۆتار وتباسى تەمىرتاۋ قالاسىندا تۇراتىن نۇرسۇلتان اتالارىنىڭ ءىنىسى نۇريسلامدى قارا تارتىپ, كوشىپ كەلەدى. جاڭا ورتا, جات تىنىس. قالا تىرلىگى بالا مەرەيدى بىلاي قويىپ, وتاعاسى تولەگەن مەن وتاناسى عاليباعا دا وڭاي تيگەن جوق.
ءبىر جىلدان سوڭ اعاسى نۇريسلامعا راحمەتىن ايتاپ, وزدەرى ۇيرەنگەن سەمەيگە اتباسىن بۇرادى. قالاداعى №21 ورتا مەكتەپتە وقۋىن جالعاستىرعان مەرەي بەسىنشى سىنىپقا كوشكەن جىلى, ناقتىراق ايتقاندا, 1999 جىلدىڭ 2 قىركۇيەگىندە مەكتەپ ىشىندە بوكس ۇيىرمەسىن جۇرگىزەتىن قۇرمان قاليەۆ دەيتىن اعاسىنا بارىپ, «مەنى دە بوكسقا ۇيرەتىڭىزشى؟» دەپ قولقا سالادى. «سالماعىڭ قانشا؟». «بىلمەيمىن».
قۇرمان قاليەۆ نەگىزى مەكتەپتە مۇعالىم ەمەس. «رومات» اتتى ءدارى-دارمەك ساتاتىن كومپانيا قىزمەتكەرى. تەك ءوزىنىڭ ىنتا-ىقىلاسى بويىنشا سپورتقا بەيىم جاس بالالاردى اپتاسىنا ءۇش رەت كەلىپ بوكس ونەرىنە تاربيەلەيدى. ونىسىنا ءبىر تيىن پۇل المايدى. حالىقارالىق تىلمەن ايتقاندا, ۆولونتەر. قازاقشا ايتقاندا, ىستەگەن ەڭبەگى ءۇشىن اقى المايتىن قۇدايعا قاراعان ادام.
وسى قۇرمان اعاسى بوز تالدىڭ جاپىراعىنداي قيىلىپ تۇرعان كىشكەنتاي ۇلعا قاراپ ءبىر ك ۇلىپ الدى دا, «كەلە عوي» دەگەنى. مەرەي وسىلاي بوكس قولعابىن كيگەن. كيگەنى بىلاي تۇرسىن, قولعابى ءوزىنىڭ باسىنان ۇلكەن. سودان ال كەپ بوكستاس. قۇرمان, ءاسىلى, اتاقتى باپكەر نەمەسە داڭقى شىققان بوكسشى بولماسا دا, بوكس سپورتىنىڭ العاشقى الىپپەسىن جاقسى بىلەتىن ادام. ايتپەسە قۇر جۇدىرىقتاسۋدان ەشتەڭە شىقپايدى. شىن مانىندە, مەرەيدىڭ باعىن اشىپ, ۇلكەن سپورتقا تۇساۋىن كەسىپ اتتاندىرعان تۇلعا وسى – قۇرمان اعاسى.
ءبىر بويىنا كوپ قاسيەت توعىسقان بالا
سودان 1999 جىل اياقتالىپ, جاڭا عاسىردىڭ باسى – 2000 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جاسوسپىرىمدەر اراسىندا سەمەي قالالىق بىرىنشىلىگى باستالادى. 34 كيلو سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن مەرەي چەمپيون. قولىندا تاباقتاي ديپلوم, موينىندا جارقىراعان التىن مەدال ۇيگە كىرىپ كەلگەن اعاسىنا مەيىرلەنە قاراعان جەتى جاسار ءىنىسى مەيىرىم «ويباي, مەن دە بوكسشى بولايىن» دەمەسى بار ما؟ اتا-اناسى جەتكىنشەكتىڭ قىلىعىنا كۇلگەن دە قويعان. قايدان ءبىلسىن, ارادا التى جىل وتكەندە مەرەيدىڭ ءىزىن باسقان مەيىرىم مەنمۇندالاپ اتوي سالىپ, الاشتىڭ الەۋەتتى بوكسشىسىنا اينالارىن...
اي ساناپ ەمەس, كۇن ساناپ وسەتىن ەرتەگىدەگى الپامىستاي بوكس ونەرىن تەز ۇيرەنگەن مەرەيگە ۇستازى قۇرمان: «مەرەيجان, سەنەن بولاشاقتا تالانتتى بوكسشى شىعادى, مەنىڭ جەتكىزگەن جەرىم وسى, ءارى قاراي ءوزىڭدى ۇشتاۋعا وقۋ-توقۋىم جەتپەيدى...», دەپ قولىنان جەكتەپ استانا قالاسىنداعى قاجىمۇقان اتىنداعى سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتقا الىپ كەلەدى. بۇل 2002 جىلدىڭ كۇزى بولاتىن. وسى جولداردىڭ اۆتورى سول كەزدە قاجىمۇقان مەكتەبىندە ادىسكەر-يدەولوگ بولىپ جۇمىس ىستەيتىن. مىندەتىم: وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارمەن بىرگە وقۋشىلاردىڭ ساباق ۇلگەرىمىن قاداعالاۋ جانە تاربيەلىك ءمانى زور كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ. ايتايىن دەگەنىم, مەرەيدىڭ مەكتەپ-ينتەرناتقا كەلگەن كەزىنىڭ كۋاسىمىن جانە وقۋ ۇلگەرىمى جازىلعان تابەلدەرىن قاراسام, ءبىر ءتورت جوق, كىلەڭ بەس. «ياپىرماي, مىنا بالا سپورت قۋماي, عىلىم قۋسا جارار ەدى, مۇندا كەلىپ نە سپورت, نە وقۋ جوق, جارتى جولدا قالار ما ەكەن», دەدىم ىشتەي.
مەرەيدىڭ تاعدىرى ءبىز ويلاعانداي بولمادى. ساباعىن دا بەسكە وقىدى, سپورتتان دا العا شىقتى. فوتوسى قۇرمەت تاقتاسىنىڭ باسىندا تۇردى. ءبىر كۇنى مەكتەپ-ينتەرنات باسشىسى قىدىربەك رىسبەك ۇلىنان «وسىندا وقىپ جاتقان 240 بالانىڭ ىشىنەن كىمنەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتەسىز؟» دەپ سۇرادىم. قىدىربەك ەش ويلانباستان «مەرەي اقشالوۆتان» دەپ كەسىپ ايتتى. «نەلىكتەن؟» دەدىم. «ونىڭ ءبىر بويىنا: ادالدىق, يمان, ءبىلىم, اقىل, كىشىپەيىلدىك, تاباندىلىق قاسيەتتەر توعىسقان بالا», دەدى.
سونىمەن 2002 جىلدىڭ كۇزىندە مەكتەپ-ينتەرناتقا كەلگەن مەرەي, 2006 جىلى مەن باسقا جۇمىسقا اۋىسىپ جاتقاندا, ماروككودا وتكەن كادەتتەر اراسىنداعى بىرىنشىلىكتەن الەم چەمپيونى اتانىپ كەلدى. 2008 جىلى استانادا وتكەن پرەزيدەنت كۋبوگىنىڭ فينالىندا كىشىگىرىم سەنساتسيا جاساپ, افينى وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى سەرىك ەلەۋوۆتەن باسىم ءتۇستى دە, بەيجىڭ وليمپياداسىنا جولداما الدى.
وسىلاي قاناتى قاتايعان بوزبالا 2010 جىلى اقش-تا وتكەن اسكەريلەر اراسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا التىن مەدال جەڭىپ الدى. ودان سوڭ ەكى-ءۇش جىل «استانا ارلاندارى» ساپىندا ونەر كورسەتىپ, 2012 جىلعى قازاقستان بىرىنشىلىگىندە 64 كيلو سالماقتا ەل چەمپيونى اتاندى. كەلەسى 2013 جىلى اممان قالاسىندا وتكەن ازيا بىرىنشىلىگىندە توپ جاردى. وسى ەكپىنمەن 2013 جىلى الماتى قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا كۋبالىق تارلان ياسنيەليا تولەدونى ۇتىپ, التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. كەلەسى جىلى سپورتتى دوعاردى. قازىر نۇر-سۇلتان قالالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان سپورت مەكتەبىن باسقارىپ وتىر.
مەرەي – مەنىڭ كۋميرىم
جوعارىدا جىلت ەتكىزىپ ايتتىق, مەرەي اعاسىنىڭ العاشقى جەڭىسىن كورىپ, كوڭىلىنە شۋاق ۇيالاعان مەيىرىم تولەگەن ۇلى نۇرسۇلتانوۆ بوكس قولعابىن كيۋگە اسىعادى. التى جاسىنان باستاپ ءوزى وقىعان سەمەيدەگى №21 ورتا مەكتەپتە ازامات سايىن اعاسىنىڭ قول استىندا جاتتىعا باستايدى. مەرەيدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مەيىرىم بوكسشى بولادى دەگەن وي ەشكىمدە بولماپتى. وسكەنگە دەيىن «بوكستى ەرمەك قىلا تۇرسىن» دەگەن ماقساتپەن ويىن بالاسىن ۇيىرمەگە جىبەرىپ قويىپ, اركىم ءوز جايىندا ءجۇرىپ جاتقان.
بىراق مەيىرىمدە بوكسقا دەگەن يكەم بارىن الدىمەن اعاسى مەرەي بايقايدى دا, 2006 جىلى ءوزى وقىپ جۇرگەن قاجىمۇقان اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتقا الىپ كەلەدى. مەرەيدىڭ ءوز سوزىمەن ايتساق, «مەيىرىمدى مەكتەپ-ينتەرناتقا بوكسشى بولسىن دەپ ەمەس, ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن ۇيرەنسىن, اتا-انادان الىس ءجۇرىپ, ءوز بەتىمەن جان باعۋعا ادەتتەنسىن» دەگەن نيەتپەن اكەلگەن. قىزىق بولعاندا, مەيىرىم «حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى» اتاعىن مەرەيدەن بۇرىن قورعادى. 2010 جىلى تەگەراندا (يراندا) بوكستان جاستار اراسىندا ءحىح ازيا چەمپيوناتى وتەتىن بولىپ, وعان فەدەراتسيا ەكىنشى قۇرامدى اتاندىرادى. وسى توپتىڭ ىشىنە باپكەرلەر «تاجىربە جيناپ قايتسىن» دەگەن نيەتپەن جاس بوكسشى مەيىرىمدى دە قوسىپ جىبەرەدى.
ازيا بىرىنشىلىگىندە 64 كيلو سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن مەيىرىم نۇرسۇلتانوۆ اۋەلى موڭعولدىڭ گۇرزى جۇدىرىقتى بوكسشىسى باتجارگال باتدوريجيدى 9:0 ەسەبىمەن ەسىنەن تاندىرا سابايدى. شيرەك فينالدا تايلاندتىق سومساك كۋپحوككرۋدتى سوققىنىڭ استىنا الادى. تورەشىلەر ەكىنشى راۋندتا جەكپە-جەكتى توقتاتىپ, تاياق جەگەن تاي بوكسشىسىن مەيىرىمنىڭ جويقىن شابۋىلىنان ارەڭ اراشالاپتى. ال جارتىلاي فينالدا ۇندىستاندىق حارپال سينگحتى 10:1 ەسەپ ايىرماسىمەن جەڭىپ, شەشۋشى شايقاستا وزبەك اكرام مامادجانوۆتى جەڭەدى. ەسەپ – 4:2. ءسويتىپ, مەيىرىم تولەگەن ۇلى جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلەدى. وسى جارىستا جاستار قۇراماسى جەتى جۇلدەگە يە بولىپ ء(تورت التىن, ءبىر كۇمىس, ەكى قولا) جالپىكوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىندى ەنشىلەپ, سارى قۇرلىقتىڭ بوكس تاريحىنا جاڭا جول سالعانى بار.
مەيىرىم نۇرسۇلتانوۆ 2016 جىلدان باستاپ اقش-تا كاسىپقوي بوكسپەن اينالىسىپ ءجۇر. ناتيجەسى جامان ەمەس. بۇگىنگە دەيىن 14 جەكپە-جەك وتكىزىپ, بارلىعىندا جەڭىسكە جەتكەن. WBC تۇجىرىمى بويىنشا اقش (USNBC) تيتۋلى جانە IBF تۇجىرىمى بويىنشا سولتۇستىك امەريكا چەمپيونى دەگەن اتاعى بار. وتكەن جىلدىڭ باسىندا مەيىرىم تولەگەن ۇلى (13-0, 8 كو) الەمدىك رەيتينگتە 8-ورىنعا جايعاستى.
امەريكالىق WorldBoxingNews سايتىنىڭ رەداكتورى فيل دجەي Vesti.kz تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «قازاقستان بوكسشىسى نۇرسۇلتانوۆ وتە جىلدام جەتىلىپ كەلە جاتىر. بۇل – ەگيس كليماستىڭ بولاشاعى زور اكتيۆى. ول بارلىق راۋندتا سەنىمدى جۇدىرىقتاسادى. ۇلكەن سىندارعا دايىن جىگىت. كوپ وتپەي بۇل ازامات ۇلكەن بيىكتەردى باعىندىرادى دەگەن سەنىمدەمىن», دەگەن ەكەن. دەمەك, امان جۇرسە بۇل بالانىڭ بولاشاعى ءالى الدا دەپ بىلەمىز.
* * *
بۇل قاتارعا اتالاس-اعايىندى ساپيەۆتەردى دە قوسۋعا بولادى. ۇلكەنى – باقتاي ساپيەۆ بوكستان 1972 جىلى «دوستىق» ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, 1974 جىلى كسرو چەمپيوناتىنان قولا, 1976 جىلى كۇمىس جۇلدەگەرى اتانسا, اتالاس ءىنىسى سەرىك ساپيەۆ – اۋەسقوي بوكستان وليمپيادا چەمپيونى (2012), باركەر كۋبوگىنىڭ يەگەرى (2012), الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى (2005, 2007) جانە كۇمىس (2011), قولا (2009) مەدالدارىنىڭ يەگەرى اتانعان ايىرىقشا سپورتشى.
ودان كەيىن اعايىندى ەلەۋسىنوۆتەر بار. ۇلكەنى – داۋرەن ەلەۋسىنوۆ 2006 جىلى ستۋدەنتتەر اراسىندا الەم چەمپيونى. 2009 جىلى ازيا بىرىنشىلىگىندە قولا جۇلدەگەر, قازاقستاننىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى بولسا, ءىنىسى – دانيار ەلەۋسىنوۆ وليمپيادا (ريو, 2016) ءھام الەم چەمپيونى (2013), ازيا ويىندارى (2010, 2014) مەن ازيا قۇرلىعى (2013, 2015) جارىستارىندا قوس-قوستان التىن بۇيىرعان تالانتتى بوكسشى. بۇل اعايىندىلار قازىر اقش-تا كاسىپقوي بوكس مايدانىندا ونەر كورسەتىپ ءجۇر.
