ادامنىڭ يكەمدەلمەيتىن دۇنيەسى بار ما, كەيبىرەۋلەر الاشاپقىن دۇرمەككە ىلەسىپ, وزىمەن الدەنەگە كەلىسپەگەن جانداردى كورسەتە سالۋعا دا «ەپتى» بولا باستايدى. سوندايدىڭ ءبىرى وسى بايان ۇجىمشارىنىڭ سول كەزدەگى باسقارما توراعاسى بولىپتى. ول وزىمەن جۇمىس بارىسىندا كەلىسپەي قالعان ەسەپشىسى فازىل بايعاسقا ۇلىنىڭ ۇستىنەن «كولحوز قۇرۋ ناۋقانىنا قارسى» دەگەن ايىپپەن نكۆد-عا شاعىم جازادى. وعان ءتىپتى قاراماعىنداعى التى ادامعا كۋاگەر رەتىندە قول قويدىرادى. مۇنداي شاعىمدار نكۆد جەندەتتەرى ءۇشىن كوكتەن سۇراعانى جەردەن تابىلعانداي بولادى. ويتكەنى, جوعارىدان بەرىلگەن «رازناريادكاعا» سايكەس رەپرەسسيا قۇرباندارىنىڭ سانىن تولتىرا الماي جاتقان عوي.
فازىل بايعاسقا ۇلى وتباسىنداعى ءبىر قورا جاننىڭ جالعىز باس كوتەرەرى ەكەن. ونى ۇستاۋعا كەلگەندە قارت اكەسى مەن شەشەسى بايقاسقا مەن ءبادي, جاس ىنىلەرى جاعىپار, قۇدايبەرگەن, قالينۇر, قامزا, قارىنداسى كاماش, جارى ءدارىش پەن كىشكەنتاي قىزى ءلاززات – ءبارى زار يلەپ قالادى. اۋىلداعى اقجۇرەك, قايىرىمدى, ونىڭ ۇستىنە ونەرگە دە جاقىن ازاماتتىڭ باسىنا تۇسكەن زاۋالعا بۇكىل جەرلەستەرى قايعىرادى. نكۆد-ءنىڭ ەكى جەندەتى ونىڭ قاسىنا ەشكىمدى جاقىنداتپاي, ءۇيدىڭ ءىشىن ءتىنتىپ, زات اتاۋلىنىڭ ءبارىن لاقتىرىپ, اقىرىپ-زەكىرىپ بالا-شاعانىڭ جۇرەگىن شايلىقتىرادى. ەسىل ەر ۇيدەن جەلكەلەپ شىعاراردا: «جىلاماڭدار, مەنىڭ ەشقانداي كىنام جوق, قايتىپ كەلەمىن» دەگەن سوزدەردى عانا ايتا العان ەكەن. نكۆد-شىلەر ونى بەلگىسىز باعىتقا اربامەن الا جونەلەدى. سوڭىنان ۇلارداي شۋلاپ, ەرە جۇرگەن تۋىستارىن قورقىتىپ, اسپانعا وق تا اتادى...
بۇل 1937 جىلدىڭ 2 قازانىندا بولعان وقيعا ەكەن. سودان كەيىن فازىلدىڭ جارقىن ءجۇزىن تۋىستارى قانشا تالپىنسا دا كورە الماعان. تەك 1941 جىلدىڭ قازان ايىندا اتتانعان مەكەنجايى دەپ ومبى قالاسىنداعى 4-ءشى لينيا كوشەسىندەگى 90-شى ءۇي دەپ كورسەتىلگەن جەردەن فازىلدىڭ اماندىعىن ايتقان ءۇشبۋ حات كەلەدى. لاتىن قارىپتەرىمەن جازىلعان بۇل حاتتى سالۋشى قازاق ازاماتى ءوزىنىڭ فازىلمەن بىرگە اباقتىدا وتىرعانىن كورسەتكەن ەكەن. بىراق بۇل ازاماتتى ىزدەپ بارىپ جولىعىسۋعا سول كەزدە ءجۇرىپ جاتقان سوعىستىڭ لاڭىنان مۇمكىنشىلىك بولماعان.
ستاليندىك رەپرەسسيا قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى حرۋششەۆتىڭ جىلىمىق جىلدارىندا فازىلدىڭ ءىنىسى جاعىپار ىزدەنىپ, اعاسىن اقتاۋ تۋرالى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا ارىز جازادى. وعان اۋداندىق پروكۋرور ف.كوستياەۆ جاۋاپ بەرىپ, قۇرامىندا قىلمىستىق ءىس بولماعاندىقتان فازىل بايعاسكيننىڭ ءىسى قايتا قارالاتىنىن, قازىر ۇكىم شىعارىلۋ ءۇشىن سوتقا جىبەرىلگەنىن ايتقان جاۋابى 1958 جىلعى 27 اقپاندا كەلەدى. وسى جىلدىڭ 5 ناۋرىزىندا وبلىستىق سوتتىڭ سۋدياسى ۆ.سوكولدىڭ شىعارعان ۇكىمىمەن فازىل بايعاسكين زاڭسىز سوتتالعاندىعى سەبەپتى تولىقتاي اقتالادى. ۇكىمدە وعان تاعىلعان «كولحوز قۇرىلىسىنا قارسى شىقتى» دەگەن ايىپ دالەلدەنبەگەندىگى ايتىلادى. ءسويتىپ, جازىقسىز جان وكىمەتتىڭ سۇرگىنىنىڭ كەسىرىنەن جازىقسىز زارداپ شەگىپ, ءومىرىن وكسىكپەن وتكىزگەن ەكەن. سۇيەگىنىڭ قايدا قالعانىن سۇراعان ساۋالعا ونىڭ 1942 جىلى تۇرمەدە قايتىس بولعانى تۋرالى حابار كەلەدى. بۇل كەزدە فازىل 35 جاستا عانا ەكەن. ول بىزگە اڭگىمە ايتىپ بەرگەن م.وسپانوۆانىڭ ناعاشىسى بولىپ كەلەدى. اناسى كاماشتىڭ تۋعان اعاسى.
مارقۇمنىڭ جارى ەرىنىڭ ارتىن ءۇش جىل توسىپ, باسقا جانعا تۇرمىسقا شىعادى. ارتىندا قالعان جالعىز تۇياعى جاستاي قايتىس بولادى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى قارىنداسى كاماش اعاسىنىڭ ىسىمەن تانىسۋ ءۇشىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتىنە قايرىلادى. الدىن الا جىبەرىلگەن وتىنىشكە سايكەس مارقۇمنىڭ ءىسى كوتەرىلىپ, قارىنداسىنىڭ الدىنا تارتىلادى. تۋىسىنىڭ قولىمەن جازىلعان قاعازدارى, قولتاڭباسى جىلدار بويى ساعىنىشتان, قايعىدان قان جۇتقان جۇرەكتى تەبىرەنتىپ, قارىنداسى ەكى كوزىنىڭ جاسىنا يە بولا المايدى. الپىس جىل بۇرىن جازىلسا دا ولار سول ءساتتىڭ سۋىق سارىنىن بويىنا ساقتاپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى. كاماش اپاي اعاسىنىڭ تەرگەۋدەگى جاۋاپتارىن, 10 جىلعا سوتتاعان «ۇشتىكتىڭ» ۇكىمىن, قويعان قولىن كورىپ, اعاسى كوز الدىنا ەلەستەپ, ول جەردەن قاتتى قايعىرىپ شىعادى. ءبىر جامانى – وسى ۋاقىتقا دەيىن اعاسىنىڭ ۇستىنەن جازىلعان ارىزدى جانە وعان كىمدەر قول قويعانى كورسەتىلمەيدى. سول كەزدەگى قالىپتاسقان ءتارتىپ سولاي ەدى. ەندى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى جارلىعى شىقسا ونى كورۋگە دە مۇمكىندىك تۋار. باسقا رەسپۋبليكالاردا مۇندايعا باياعىدا قول جەتكىزىلگەن.
مىنە, جازىقسىز سونگەن ءبىر ازاماتتىڭ تاعدىرىن ويرانداعان ارىزدىڭ ارتى وسىنداي بولعان ەكەن.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
