– ريكاردو, ايتىڭىزشى تۋريستىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرى تابيعي لاندشافتپەن قانشالىقتى ۇيلەسۋى ءتيىس؟
– قورعالاتىن تابيعي ايماققا ارالاسۋ تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ساۋلەت نىساندارىنىڭ دۇرىس ورنالاسۋى. تابيعي لاندشافتى نە قۇرايتىنىن ءتۇسىنۋ, جەل باعىتتارى مەن وزەن اعىسىن جەتە ءبىلۋ, جالپى پەيزاجعا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى. عيمارات پەيزاجدى بۇزباۋى قاجەت, كەرىسىنشە كوركىن كىرگىزۋگە ءتيىس. جاقسى ارحيتەكتۋرا وسىنى ىسكە اسىرۋعا قابىلەتتى دەپ سەنەمىن.
وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەر – ماتەريالداردى تاڭداۋ, قۇرىلىستىڭ بەكىتىلگەن نورماتيۆتەرى جانە تۇراقتى ساۋلەت قاعيداتتارىنا سايكەس كەلۋ. ۇلتتىق پارك اۋماعىندا سالىنعان عيمارات نولدىك كورسەتكىشكە جاقىن كومىرتەك شىعارۋعا ءتيىس. قۇرىلىس كەزىندە دە, ودان كەيىن دە فلورا مەن فاۋناعا اسەرىن ازايتۋ قاجەت. ماتەريالداردى مۇمكىندىگىنشە لاندشافتپەن ۇيلەستىرە تاڭداپ, ءتىپتى جەرگىلىكتى ونىمدەردى قولدانعان ابزال.
– ءسىز قازاقستاندا بىرنەشە رەت بولدىڭىز, الماتى مەن ونىڭ توڭىرەگىنىڭ, ىلە الاتاۋىنىڭ كوركەم پەيزاجدارىمەن تانىسسىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, وسى ايماقتىڭ قانداي تابيعي ەرەكشەلىكتەرىن تۋريستىك جەرلەردە سالىنعان عيماراتتاردىڭ ارحيتەكتۋراسىندا كورسەتۋگە بولادى؟
– ۇلتتىق ساياباقتىڭ قۇرىلىسى كەزىندە ءبىرىنشى ورىندا ۇلتتىق پارك جانە ونىڭ تابيعاتى بولۋى ءتيىس. ءوز ويىمدى مۋزەيدى جوبالاۋ مىسالىندا تۇسىندىرگىم كەلەدى. مەنىڭ ويىمشا, مۇراجايدا ەڭ ماڭىزدىسى – ونىڭ ەكسپوناتتارى, كەلۋشىلەر ءۇشىن جايلىلىق; بۇل مارشرۋتتاردى مۋزەيگە كەلۋشىلەر, ياعني ءاربىر قوناعىنىڭ ونەر تۋىندىلارىن كورۋىنە مۇمكىندىگى بار بولاتىنداي كۇيدە ويلاستىرۋ. كەيىنگى جىلدارى ءتىپتى عيماراتتىڭ وزىنە باستى نازار اۋداراتىنداي ەتىپ جوبالانعان مۋزەيلەر دە پايدا بولدى. مەن بۇل ءىستى قۇپتامايمىن.
ۇلتتىق پارك اۋماعىندا ورنالاسقان عيماراتتا بولعان كەزدە, قورشاعان تابيعاتتى جانە ەرەكشە اسەرىڭىزدى ەستە ساقتاعىڭىز كەلەدى. اۋماقتا ورىن تەپكەن ساۋلەت نىسانى كوركەم بولۋى مۇمكىن, الايدا ونىڭ ءمانى – قورشاعان ورتانى ۇيلەسىمدى تۇردە تولىقتىرۋ, ۇستەمدىك ەتپەۋ جانە لاستاماۋ. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, نىساننىڭ ورنالاسۋى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ساۋلەت لاندشافتقا وڭ نەمەسە تەرىس اسەر ەتە الادى. جەرگىلىكتى مەكەننىڭ بارلىق تابيعي قادىر-قاسيەتىن نازارعا الىپ, ولاردى ساۋلەت جوباسىنىڭ ورگانيكالىق بولىگى ەتىپ كورسەتۋ كەرەك.
– بۇگىندە الەمدە ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ تانىمالدىلىعى ارتىپ كەلەدى. ول ادەتتەگى تۋريزمنەن قالاي ەرەكشەلەنەدى؟ ەكوتۋريزمگە ارنايى ينفراقۇرىلىم قاجەت پە؟
– ەكوتۋريزم – كەيدە ماقساتقا ساي ەمەس قولدانىلاتىن ترەندتىك ءسوز. ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ ءمانىن تۇسىنبەي, ونى تەك قىزمەتتى, ءونىمدى العا جىلجىتۋ سيپاتىندا ايتۋ – جاۋاپسىزدىق. ەكولوگيالىق تۋريزم جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان باستالۋى ءتيىس. ءوز تاجىريبەمدى نەگىزگە الا وتىرىپ ايتا الامىن, جاقسى تۋريستىك باعىتتار – بۇل جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ىڭعايلى جانە جايلى ورىندار. بۇل ناقتى پىكىرلەر جازىلاتىن ورىندار, ويدان شىعارىلعان اڭگىمەلەر ەمەس. ۇتىمدى برەند – ۇتىمدى ءونىم نەگىزىندە تۇزىلەدى.
ەكوتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى بىرنەشە قادامدى اتاپ وتكىم كەلەدى. بازالىق ينفراقۇرىلىم شەشۋشى مانگە يە, ال ونىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى – ەكولوگيالىق ءبىلىم. تابيعات – بۇل ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىز. نەگە ول ەلدىڭ حالقى, قوناقتارى مەن بۇكىل عالامشاردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن ماڭىزدى؟ كۇزەتىلەتىن نىسانداردىڭ شەكارالارى قايدا ورنالاسقان, ولارعا قاشان بارعان ماڭىزدى؟ مىنە, وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ, ونىڭ ءمانىن ۇعىندىرۋىمىز قاجەت.
دەمالىس جانە تابيعاتپەن بايلانىس ءۇشىن قورعالعان اۋماقتاردى اشا وتىرىپ, قوناقتاردىڭ قوقىس قالدىرماۋىن قامتاماسىز ەتۋ – قيىن مىندەت. وعان بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ جانە تابيعاتتى باعالاي باستاۋ ءۇشىن ادامداردىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ابزال. وسىلايشا ءسىز ەكولوگيالىق تۋريزمگە بايىپتى قارايتىن بولساڭىز, بۇل بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ينۆەستيتسيا ەكەنىن ۇعىنا تۇسەسىز. ەكوتۋريزمگە ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆالى جوبا رەتىندە قاراۋ كەرەك, بۇل ويىن-ساۋىق پاركى ەمەس. تابيعات قۇندىلىعىن ءار ادام ءۇشىن اشا بىلگەن ءجون, سوندا ول ءوزى ءۇشىن سويلەي باستايدى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ەكولوگيالىق تۋريزم الماتىلىقتار مەن جالپى قازاقستان تۇرعىندارى ءۇشىن قانشالىقتى قاجەت بولۋى مۇمكىن؟
– جالپى, قازاقستان مەن يتاليا حالقى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. ويتكەنى ەكى ەلدىڭ ازاماتتارى دا وتباسىلىق ۇستانىم مەن تابيعاتقا جاقىندىقتى ەرەكشە باعالايدى. سوندىقتان دەمالىس كۇندەرى كوبىسى ءوزىنىڭ ۇلكەن جول تالعامايتىن كولىكتەرىمەن تاۋعا قاراي بەت الادى, كەز كەلگەن اۋماقتا تاعام دايىنداپ, سەرۋەندەگەندى جاقسى كورەدى. الايدا كوبى تابيعاتقا كەلگەندە تازالىقتى مۇلدەم ۇمىتىپ كەتەدى. ياعني قوقىستى وزىمەن بىرگە قايتا الىپ كەتۋدىڭ ورنىنا, وتىرعان جەرىنە تاستاپ كەتەدى. مۇنداي جاعداي يتاليا حالقىنا دا جاقسى تانىس. دەگەنمەن Guardia Forestale ورمان پوليتسياسىنىڭ كۇشىمەن ەكولوگيالىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ارقاسىندا جاعداي جاقساردى. قازىر ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماعىندا ادامدار تابيعاتتىڭ قۇندىلىعىن سەزىنىپ, ونى ساقتاۋعا تىرىسادى.
ەگەر ساۋاتتى ينفراقۇرىلىم سالسا, كوپتەگەن ادام ءۇشىن جاسىل ايماقتاردى تارتىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بار جانە ولار تابيعاتقا قاراي بەت الاتىنىنا سەنەمىن. ءبىر جاعىنان تابيعاتقا شىعۋ قولجەتىمدى بولعانى دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ادامدارعا تاۋعا جەتۋدىڭ قاۋىپسىز جانە ىڭعايلى جولى قاجەت.
ارينە, قورشاعان ورتانى تەك جول تالعامايتىن كولىكتەر عانا لاستامايدى, تابيعاتتاعى ءبىر كۇن دەمالىستان كەيىن كەپتەلىستە تۇرۋ ەشكىمگە ۇناي قويماس. سوندىقتان مۇندا تابيعي ايماقتارعا اپاراتىن, سول جاقتا تۇراتىن نەمەسە سول اۋماقتا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ءۇشىن ساپالى قوعامدىق كولىكتىڭ بولۋى ماڭىزدى. بۇل كولىك يننوۆاتسيالىق, ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي بولۋى, تومەن كومىرتەك شىعاراتىن جانە پايدالانۋعا ىڭعايلى بولۋى ءتيىس. مەن سونداي-اق تاۋ جولدارى باستالاتىن جانە اياقتالاتىن جەرلەرگە كوتەرىلەتىن ارقاندى جولدار مەن فۋنيكۋلەرلەردى دە قاراستىرار ەدىم. بۇل رەتتە اۆتوموبيلدىك قولجەتىمدىلىك قاتاڭ باقىلانىپ, شەكتەلۋى ءتيىس.
جالپى العاندا, تابيعي ايماقتارعا دەگەن قولجەتىمدىلىككە سۇرانىس تەك ارتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن, ءار الماتىلىقتىڭ تاۋعا دەگەن ىنتىقتىعىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس.
– كوروناۆيرۋستى جەڭگەننەن كەيىن شەتەلدىك ەكوتۋريستەر بىزگە نازار اۋدارا ما؟
– قازاقستان – كوپتەگەن تابيعي قۇپياعا تولى سىرلى ەل. مەنىڭشە, ءسىزدىڭ ەلىڭىز ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا بولاتىن تاماشا جەر. ەلدەرىڭىزدىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان «اشىق اسپان» جاڭا ساياساتى كوپتەگەن ادامعا وسىندا كەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە ولار ونى قۋانا پايدالانادى.
ءبىز پاندەميانى جەڭگەن كەزدە ادامدار قازاقستانعا جاڭا تاجىريبە, تاۋ اۋاسى, تازا تابيعي دۇنيەلەر ءۇشىن اتباسىن تىرەيدى دەپ سەنەمىن. مەنىڭ ويىمشا, سىزدەر تابيعي ايماقتاردى شامادان تىس جۇكتەۋگە اۋەستەنبەۋلەرىڭىز قاجەت جانە ەلگە كەلەتىن قوناقتاردىڭ سانىن باقىلاپ وتىرۋلارىڭىز ورىندى. سانعا ەمەس, ساپاعا ۇمتىلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بارلىق تۋريستىك باعىت سياقتى سىزدەرگە قايتادان ورالۋعا دايىن تۋريستەر قاجەت. ولاردىڭ تابيعاتتى باعالاي جانە قۇرمەتتەي الۋى باستى ورىندا.
– ريكاردو, قىزىقتى سۇحباتىڭىز ءۇشىن راحمەت!
