الماتى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
الماتى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىنا كەپىل بولعان ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تاريحي ءرولىن ايقىنداعان القالى جيىنعا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى سەكىلدى الەمدىك قارجى ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرىمەن قاتار, قازاقستاندىق ساياساتكەرلەر مەن بانكيرلەر, ساراپشىلار, ونىڭ ىشىندە قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ, قارجىلىق قىزمەتتەر جونىندەگى يسلامدىق كەڭەستىڭ باس حاتشىسى ياسيم احمەد, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ شۆەيتساريا شاعىن توبىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى دەنيەل حەللەر, تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى دوكتور تۋران ەرول, 1982 جىلدارى ارگەنتينا ورتالىق بانكىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن جانە 1991-2001 جىلدار ارالىعىندا ارگەنتينا ەكونوميكا ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان, حالىقارالىق دارەجەدەگى قارجى مامانى دومينگو كاۆاللو, ەۋرو-ازيا قور بيرجالارى فەدەراتسياسىنىڭ باس حاتشىسى مۋستافا بالتاچي سونداي-اق, بانكنوت جانە مونەتا ءوندىرىسى يندۋسترياسىنىڭ جەتەكشى توپتارىنىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى قاتىستى.
قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن قر پرەمەر-مينيسترىنىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ جەتكىزدى. وتاندىق ۆاليۋتانىڭ 20 جىلدىعىمەن جانە قازاقستان قارجىگەرلەرىن ءتول مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋدان باستالعان بۇل جەدەلحاتتا «تەڭگەنى ەنگىزۋ – ءتاۋەلسىزدىكتىڭ ماڭىزدى بەينەسى جانە قۇرالى بولدى. بۇل يگى قادام ەكونوميكالىق ەگەمەندىكتى جانە مەنشىكتى اقشا-كرەديت ساياساتىن جۇرگىزۋدى, سونداي-اق تولىققاندى بانك سەكتورىنىڭ قالىپتاسۋىن قامتاماسىز ەتتى. بۇگىندە ەل قارجىگەرلەرىنىڭ الدىندا وتاندىق ۆاليۋتانىڭ كەلەشەگىن كەمەلدى ءارى تۇراقتى دامىتۋ مىندەتى قويىلعان. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى ودان ءارى دامىتۋ جانە بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ تۋرالى ەلباسى قويعان مىندەتتەردىڭ ورىندالۋى سىزدەردىڭ ساپالى, جاۋاپتى جانە بىلىكتى قىزمەتتەرىڭىزگە بايلانىستى» دەلىنگەن.
حالىقارالىق جيىننىڭ سالتاناتتى وتىرىسىندا ءسوز العان ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ «ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگەنىڭ اينالىمعا شىعارىلۋى – قازاقستان قارجى جۇيەسىنىڭ ءساتتى بولۋىنداعى نەگىزگى فاكتور ءرولىن جوعارى دەڭگەيدە اتقاردى» دەي كەلىپ, تەڭگەنى قولدانىسقا ەنگىزۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ تۋرالى» 1993 جىلعى 12 قاراشاداعى جارلىعىنا سايكەس 15 قاراشادان باستاپ تەڭگە جاڭا تولەم قۇرالى جانە ەلدەگى ەسەپ ايىرىسۋ بىرلىگى رەتىندە اينالىمعا شىعا باستاعانىن جەتكىزدى.
تەڭگەنىڭ ەنگىزىلگەن ءساتى – ءتاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋ تاريحىنداعى ەڭ ايقىن پاراقتاردىڭ ءبىرى جانە بۇل تاريحي شەشۋشى وقيعانىڭ ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى ءۇشىن باعاسى زور ەكەندىگى بارشامىزعا ءمالىم.
«وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇلتتىق ۆاليۋتا ءارتۇرلى سىنداردان ءوتتى, بىراق سوعان قاراماستان, ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق مودەل ءوزىنىڭ قابىلەتتىلىگىن كورسەتتى», دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق جۇيەنىڭ ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءجۇرگىزىپ وتىرعان سىندارلى ساياساتى مەن بولاشاقتى بولجاي الاتىن بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولدى.
قازىر ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى ۇلتتىق قوردىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى اكتيۆتەرىن (الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا 68,7 ميلليارد اقش دوللارىن) قوسا العاندا 92,4 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيىن, ياعني پايىزدىق كورسەتكىش بويىنشا 7,3 پايىزعا ۇلعايعان. بانكتەردىڭ دەپوزيتتىك بازاسى دا ارتىپ كەلەدى, بۇل حالىقتىڭ جانە كاسىپورىنداردىڭ بانك جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىنىڭ كۇن ساناپ كۇشەيگەندىگىن كورسەتۋدە.
قازىر ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى ماقساتى – باعا تۇراقتىلىعىن ۇستاپ تۇرۋ. بۇل مىندەت ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇندىلىعىن ساقتاۋمەن بايلانىستى شەشىلمەك. قازىر جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى 4,9 پايىز بولسا, (بۇل سوڭعى ۋاقىتتار ىشىندەگى ەڭ تومەنگى باعام) جىل اياعىنا دەيىن ول 6 پايىزدان اسپايدى دەگەن بولجام بار.
كونفەرەنتسيادا قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى سەرىك احانوۆ ەلدىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, قاۋىمداستىق الدىنداعى تالاپتاردى ايقىنداپ بەردى.
جالپى, كونفەرەنتسيادا قازاقستان قارجى جۇيەسىندەگى ماڭىزدى جايتتار, ونىڭ ىشىندە قازاقستان بانكنوت ءوندىرىسىنىڭ بولاشاعى جانە عالامدىق قارجى نارىعىنداعى نەگىزگى ماسەلەلەر تۋراسىندا كەڭىرەك ءسوز قوزعالدى.
جۋىردا عانا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگەنىڭ اينالىسقا ەنگىزىلۋىنىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە مەرەكەلىك ءتوس بەلگى تاعايىندالعان ەدى. الماتىدا ءوتكەن مەرەكەلىك شارا بارىسىندا ۇلتتىق بانك پەن قارجى جۇيەسىنىڭ ارداگەرلەرىنە جانە ۇلتتىق بانكتىڭ بىرقاتار قىزمەتكەرلەرىنە «تەڭگەگە 20 جىل» مەرەيتويلىق ءتوس بەلگىسى مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى» ءتوس بەلگىلەرى ماراپاتتى تۇردە تابىس ەتىلدى.
جيىن سوڭىندا قر ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ جۋرناليستەرگە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, وندا الەمدىك جانە ەلىمىزدەگى ينفلياتسيا, تولەم بالانستارى, حالىقارالىق رەزەرۆتەر مەن اقشا اگرەگاتتارى تۋرالى, سونداي-اق ىشكى-سىرتقى ۆاليۋتا نارىعى, مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار مەن دەپوزيت جانە نەسيە نارىعى جونىندە, كوپشىلىكتى قىزىقتىراتىن زەينەتاقى رەفورماسى تۋراسىندا كوپتەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
