بۇل رەتتە انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتاردىڭ دا ەرەن ەڭبەگىنە توقتالا كەتۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ تۇر. جىل سايىن 16 قازاندا دۇنيەجۇزىلىك انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتار كۇنى اتاپ وتىلەدى. كەزدەيسوق تاڭدالماعان ءدال وسى كۇنى 1846 جىلى ەفيرلىك ناركوز ارقىلى العاشقى وپەراتسيا جاسالعان ەكەن. مۇنى ءتىس دارىگەرى توماس مورتون جۇزەگە اسىرعانىن مەديتسينادان حابارى بار ادامدار بىلەدى. ت.مورتوننىڭ ەسىمى قازىر بارلىق انەستەزيولوگتارعا بەلگىلى. سودان بەرى وپەراتسيا كەزىندە «ەش اۋىرمايدى» دەگەن تۇسىنىك پايدا بولدى. كۇردەلى وپەراتسيالار كەزىندە انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتىڭ جۇمىسى وتە ماڭىزدى. وسى سالاداعى ماشىقتى مامانداردىڭ ارقاسىندا كەز كەلگەن حيرۋرگيالىق ارالاسۋ كەزىندە ناۋقاستار قينالمايدى. الايدا انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتاردى كوبى انەستەزيا جاساۋعا عانا قاجەت دارىگەر دەپ قابىلدايدى. بۇل تۇسىنىك دۇرىس ەمەس. انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ كۇن سايىن ادام ءومىرى ءۇشىن كۇرەسەدى. سوندىقتان, انەستەزيولوگ – ناۋقاستى وپەراتسياعا دەيىن, وپەراتسيا كەزىندە جانە ودان كەيىن قارايتىن, ادامداردىڭ جانىن امان الىپ قالۋ ءۇشىن اجالمەن تىكەلەي كۇرەسەتىن دارىگەر.
وسى ماماندىقتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلى تۋرالى الماتى ورتالىق قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ دارىگەرى ءسابيت ماداليەۆ نە دەيدى؟ ايتپاقشى, الماتى كوشەلەرى مەن مەتروپوليتەن بەكەتتەرىن بەزەندىرگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ پورترەتتەرىنىڭ اراسىنان ءسابيتتىڭ دە سۋرەتىن كورۋگە بولادى.
كوروناۆيرۋس ورشىگەن كەزدە وسىناۋ ماماندىق يەلەرى قايدا بولدى, نەندەي تىرلىك اتقاردى؟
«ەڭ الدىمەن, ارىپتەستەرىمدى كاسىبي مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى. ارىپتەستەرىمە زور دەنساۋلىق, مول باقىت, قاجىماس قايرات, شىدامدىلىق, جۇمىستا ساتتىلىك جانە مول تابىس تىلەيمىن! پاندەميا كەزىندەگى جۇمىسقا كەلسەك, مەن دە اۋرۋحانامىزدىڭ كوپتەگەن قىزمەتكەرلەرى سياقتى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرىپ, ءبىر جارىم اي اۋىرىپ شىقتىم. اۋرۋدىڭ قالاي وتەتىنىن ءوز باسىمنان وتكەرگەننەن كەيىن ءبىزدىڭ ناۋقاستاردى دا ءتۇسىندىم. اۋرۋىنان ايىققاننان كەيىن ەش ويلانباستان جۇمىسقا كىرىستىم, ءبىزدىڭ اۋرۋحانا ول كەزدە جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى رەتىندە جۇمىسىن باستاپ كەتكەن-ءدى. مەنەن بۇرىن ارىپتەستەرىم دە ايتقان, جازىلعان نارسەلەردى قايتالاماي-اق قويايىن. ءيا, قيىن بولدى, ءيا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جەتىسپەدى. قۇدايعا شۇكىر, ول كۇندەر ءوتىپ كەتتى. جالپى, مەنىڭ ەڭبەك ءوتىلىم – 9 جىل. بىراق مەنىڭشە, پاندەميا كەزىندەگى جۇمىس تاجىريبەسىن قالىپتى ۋاقىتتاعى ەڭبەك ءوتىلىنىڭ ءبىر جىلىنا تەڭەستىرۋگە بولاتىن سياقتى. كوروناۆيرۋس كەزىندە كوپتەگەن كۇتپەگەن جاعدايلارعا تاپ بولدىق. ءبىز سەنىممەن قاراعان ناۋقاستىڭ جاعدايى كەنەتتەن ناشارلاپ, ال «اۋىر» دەپ باعالاعان ناۋقاس, كەرىسىنشە, جاقسارىپ كەتكەن كەزدەر بولدى. پاندەميا بىزگە مول تاجىريبە بەرگەنى ءسوزسىز. قازىر ءبىز قايتادان كۆي-گە دەيىنگى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بىراق رەانيماتسيا بولىمشەسىندە دارىگەرلەردىڭ جۇمىسى قاشان دا كۇردەلى, كوبىنە كۇيزەلىسكە اكەپ سوقتىراتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ال سترەسس يممۋندىق جۇيەنى ايتارلىقتاي السىرەتۋى ابدەن مۇمكىن جانە مۇنداي جاعدايدا كەز كەلگەن ينفەكتسيانى جۇقتىرۋ وتە جەڭىل. ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدە ۇيقىسىز تۇندەر قالىپتى جانە اۋىر حالدەگى ناۋقاستارمەن جۇمىس ىستەيمىز. ەڭ قيىنى – ادامنىڭ ءولىمىن كورۋ جانە وعان كومەكتەسە المايتىنىڭدى ءتۇسىنۋ. ەگەر كلينيكالىق ءولىم بولسا, ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىن ادىستەردى قولدانۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز. قانداي شارالار قولدانىلدى, ونىڭ قانداي ناتيجە بەرگەنىن تالداۋ دا ماڭىزدى. قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسادىق پا, جوق پا – وسىنى ءتۇسىنۋ قاجەت. ءبىز, ماماندىعىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى باسقالارعا قاراعاندا, ءولىمدى جيىرەك, ءارى جاقىنىراق كورەمىز. جاقىندا امەريكالىق عالىمداردىڭ زەرتتەۋىن وقىدىم, رەانيماتولوگتاردىڭ, باسقا دارىگەرلەرگە قاراعاندا, جۇمىستا كۇيىپ كەتۋ قاۋپى جوعارى ەكەن. جالپى, رەانيماتولوگتاردىڭ 80%-ى سوڭىندا ءوز جۇمىستارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن جوعالتادى دەيدى. مەن سول 80%-دىڭ ىشىندە بولعىم كەلمەيدى. پاندەميا دارىگەردىڭ, مەديتسينالىق قىزمەتكەردىڭ دارەجەسىن كورسەتكەن سياقتى. بىزگە قولداۋ كورسەتكەن بارلىق ازاماتتارعا, ءتۇرلى فلەشموب, بەينەروليك, جوبالار ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن. «الماتى ىنتىماقتاستىعى» جوباسى اياسىندا پورترەتتەرى مەترو ستانسالارىنداعى بيلبوردتاردا جانە قالاداعى جارىقديودتى ەكرانداردا ورنالاسقان 100 مەديتسينالىق قىزمەتكەردىڭ قاتارىندا بولۋ مەنى قۋانتادى. ارينە, سۋرەتتەردە قيىن-قىستاۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن كۇرەسكەندەردىڭ از عانا بولىگى ەكەنىن ءبارىمىز تۇسىنەمىز. اڭگىمەمدى قورىتىندىلاي كەلە, مىنا نارسەنى باسا ايتقىم كەلەدى. ءبىز قازىر ەپيدەميانىڭ باسەڭدەۋىن كورىپ وتىرمىز, بىراق «بوساڭسىپ-دەمالۋعا» ءالى ەرتە ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ۆيرۋس مۋتاتسياعا ۇشىرايدى, ول ودان دا اۋىر تۇرلەرگە اۋىسۋى مۇمكىن. ۆاكتسينا ءالى جوق جانە اۋىرىپ شىققان ادامداردىڭ يممۋنيتەتى قانداي بولاتىنى, اۋرۋدى قايتا جۇقتىرۋ مۇمكىندىگى جونىندە ناقتى ايتا المايمىز. حالىقتىڭ ءبارى اۋىرىپ شىققان جوق قوي, سوندىقتان قازىر ايتىلىپ جاتقان ەپيدەميانىڭ ەكىنشى تولقىنىنىڭ ىقتيمالدىعى جوق ەمەس. قالاي بولعاندا دا, ءبىز ەپيدەميانى ءالى جەڭگەن جوقپىز. سوندىقتان ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ قاجەت. وزىڭىزگە جانە جاقىندارىڭىزعا قامقور بولىڭىزدار!», دەيدى ءسابيت نۇرحان ۇلى.
الماتى
