تيموشەنكونى بوساتۋ دا, بوساتپاۋ دا قيىن
ۋكراينانىڭ قازىرگى ۇكىمەتى, پرەزيدەنت ۆيكتور يانۋكوۆيچ ەلدىڭ بۇرىنعى ۇكىمەت باسشىسى, تۇرمەدە وتىرعان يۋليا تيموشەنكونى تۇرمەدەن بوساتا ما, جوق پا دەگەن سۇراق, سوعان قاتىستى اڭگىمە بەلەڭ الىپ تۇر. بۇل ەل ىشىندە دە, سىرتتا دا ايتىلادى.
ونىڭ ايرىقشا تاعدىرلىق ماڭىزى بار. بۇكىل ءبىر ەلدىڭ ساياساتىن, باعىت-باعدارىن ايقىنداۋعا اسەر ەتپەك. وسى ايدىڭ اياعىنا تامان ۆيلنيۋستە «شىعىستىڭ سەرىكتەستىك» ءسامميتى وتەدى. سوندا ۋكراينانىڭ ەۋرووداققا اسسوتسياتسيالىق مۇشەلىككە قابىلدانۋى شەشىلمەك. سوندا شەشىمگە سول يۋ.تيموشەنكونىڭ بوساتىلۋى جول اشپاق. بۇل – باتىستىڭ, اقش-تىڭ تالابى.
تيموشەنكونى بوساتۋ دا, بوساتپاۋ دا قيىن
ۋكراينانىڭ قازىرگى ۇكىمەتى, پرەزيدەنت ۆيكتور يانۋكوۆيچ ەلدىڭ بۇرىنعى ۇكىمەت باسشىسى, تۇرمەدە وتىرعان يۋليا تيموشەنكونى تۇرمەدەن بوساتا ما, جوق پا دەگەن سۇراق, سوعان قاتىستى اڭگىمە بەلەڭ الىپ تۇر. بۇل ەل ىشىندە دە, سىرتتا دا ايتىلادى.
ونىڭ ايرىقشا تاعدىرلىق ماڭىزى بار. بۇكىل ءبىر ەلدىڭ ساياساتىن, باعىت-باعدارىن ايقىنداۋعا اسەر ەتپەك. وسى ايدىڭ اياعىنا تامان ۆيلنيۋستە «شىعىستىڭ سەرىكتەستىك» ءسامميتى وتەدى. سوندا ۋكراينانىڭ ەۋرووداققا اسسوتسياتسيالىق مۇشەلىككە قابىلدانۋى شەشىلمەك. سوندا شەشىمگە سول يۋ.تيموشەنكونىڭ بوساتىلۋى جول اشپاق. بۇل – باتىستىڭ, اقش-تىڭ تالابى.
كوزىقاراقتى جۇرتقا يۋ.تيموشەنكونىڭ نەگە جازالانعانى بەلگىلى. رەسەيمەن «گاز كەلىسىمشارتىن» جاساعاندا, ەلدىڭ مۇددەسىنە قايشى ارەكەتكە بارعانى ءۇشىن جەتى جىلعا سوتتالعان. بۇل – قىلمىستىق جاعى. مۇنىڭ ساياسي دا جاعى بار: ول – قازىرگى پرەزيدەنت يانۋكوۆيچكە الداعى سايلاۋدا نەگىزگى وپپونەنت. حالىقتىڭ, سايلاۋشىلاردىڭ ءبىرازى جاپا شەككەن قايراتكەرگە ىقىلاسى اۋىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە, ونى جاقتايتىن بەدەلدى ساياسي كۇش تە بار. سوندىقتان, يانۋكوۆيچ ونىڭ تۇرمەدەن شىقپاعانىن قالايدى.
باتىس بۇل ماسەلەنىڭ ساياسي جاعىنا كوپ ءمان بولەدى. يۋ.تيموشەنكونىڭ سوتتالۋىنىڭ ءمانى سول ساياساتقا بايلانىستى دەيدى. سوندىقتان دا ۋكراينا ەۋرووداقتاي ەكونوميكالىق ۇيىمعا كىرۋى ءۇشىن ساياسي قۋدالاۋعا بارماۋعا ءتيىس. ونداي جاعداي ورىن الىپ وتىرعاندا, ەۋرووداقتىڭ قاقپاسى اشىلمايدى. ال ۋكراينانىڭ وعان كىرگىسى كەلەدى. بۇل – ەلدىڭ كوپتەگەن بەرگى ساياساتى. كەزىندە باتىسقا بەت بۇرۋدى قازىرگى وپپوزيتسيا باستاپ, ال ۆ.يانۋكوۆيچ رەسەيگە باعىت ۇستاعانى بەلگىلى. ەندى ول دا باتىسقا بۇرىلعان. باتىس يۋ.تيموشەنكونى بوساتۋدى تالاپ ەتەدى.
قازىر قىزىق جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. ەلدىڭ مۇددەسى ءۇشىن يۋ.تيموشەنكونى بوساتۋ دا قاجەت شىعار. بۇل جەردە ۆ.يانۋكوۆيچتىڭ, سونداي-اق, ايماقتار پارتياسىنىڭ (پارلامەنتتە شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن) ىقىلاسى كەرەك. بىراق بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيستردى قالاي دا قارالاۋ ناۋقانى كەزىندە وعان قارسى جاڭا قىلمىستىق ايعاقتار شىقتى. بۇرىن «گاز كەلىسىمشارتىمەن» ايىپتالسا, ەندى ونىڭ بۇدان الدەقايدا بۇرىن ۇكىمەت باسشىسى بولعان پاۆەل لازارەنكومەن بىرگە جاساعان قىلمىسى قوسىلدى. بۇل جونىندە اقش-تا جانە شۆەيتساريادا ءىس قوزعالىپتى. بۇل ازداي, يۋ.تيموشەنكونى ءبىر بيزنەسمەننىڭ ولىمىنە قاتىسى بارلىعى دا ايتىلا باستادى.
بۇدان كەيىن بۇرىنعى پرەمەردىڭ پرەزيدەنت كۇرەسىنە قوسىلىپ, ۆ.يانۋكوۆيچكە وپپونەنت بولۋى ەكىتالاي سياقتى. سودان دا ەۋرووداق باسشىلىعىنىڭ ىڭعايىنا جىعىلىپ, بوساتا سالۋعا دا بولعانداي-اۋ. بىراق بۇرىنعىداي بىرەۋ ەمەس, ءۇش بىردەي قىلمىس ارقالاعان ادامدى قالاي بوساتارسىڭ؟ مۇنىڭ ءوزى دە زاڭسىزدىق, ەل بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن جاعداي ەمەس پە؟ ءتىپتى, مۇنى بريۋسسەلدىڭ ءوزى قالاي قابىلدايدى؟ سويتسە دە, جوعارعى رادا يۋ.تيموشەنكونى ەمدەلۋگە بوساتتى. بىراق ءبىرجولا ەمەس.
ۋكراينا قاۋىمى كۇردەلى جاعدايدى باستان كەشىپ وتىر. بۇرىنعى وداقتاس, تۋىسقان دەگەن ەلدەرمەن ىرگەنى ءبولىپ, باتىسقا قاراي بۇرىلماق. سودان باقىتىن تابا ما, كىم بىلگەن. ءتىپتى, اسسوتسياتسياعا قابىلدانعانمەن, ول ەۋرووداققا مۇشەلىك ەمەس. ...الدا بۇل ەلدى ءبىراز بەلگىسىزدىك كۇتىپ تۇر.
ەلدەرگە ەڭبەك ميگرانتتارى كەرەك پە؟
قازىر رەسەي قوعامىندا ەڭبەك ميگرانتتارى تۋرالى ماسەلە ايرىقشا وتكىر قويىلىپ وتىر. جۇرگىزىلگەن ساۋالداماعا قاراعاندا, بۇكىل رەسەيلىكتەردىڭ 73 پايىزى, ال ماسكەۋلىكتەردىڭ 80 پايىزى ولاردى ەلدەن الاستاۋ كەرەك دەگەن پىكىردى قولدايدى ەكەن. ال سۇراققا جاۋاپ بەرگەندەردىڭ 66 پايىزى «رەسەي – ورىستار ءۇشىن» ۇرانىن جاقتاسا, 19 پايىزى مۇنى فاشيستىك ۇران سانايدى. 
مۇنىڭ ءوزى بۇل ەلدە قازىر ورىس ءشوۆينيزمىنىڭ, ورىس ۇلتشىلدىعىنىڭ ايتارلىقتاي بەلەڭ العانىن اڭعارتادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى باسقا حالىق, ۇلت, ءناسىل وكىلدەرىنە تەرىس پيعىلمەن ۋلانعان. بەلگىلى عالىمدار, ساياساتتانۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل ەڭ الدىمەن ورىس قاۋىمىنىڭ مۇددەسىنە قايشى. سىرتتان كەلىپ, وسى ەلدە ەڭبەك ەتىپ جاتقاندار ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى. ەگەر, قازىر قالىپتاسىپ وتىرعان كوڭىل كۇيگە وراي, ەڭبەك ميگرانتتارىن شەتتەتۋ تولىق جۇزەگە اسىرىلار بولسا, ول ەلدىڭ ساياسي دا, ەكونوميكالىق تا ومىرىنە ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرەدى, ءتىپتى, ءبىرشاما السىرەتەدى.
ماسكەۋدىڭ بيريۋلەۆو اۋدانىنداعى ميگرانتتارعا قارسى وقيعا – ولار ەڭبەك ەتەتىن كوكونىس بازاسىن تالقانداۋ جۇرتتى ءبىراز دۇرلىكتىرگەنى بەلگىلى. سونىمەن بىرگە, ەل ۇكىمەتىنىڭ دە وسىناۋ شەتىن ماسەلەدە جاعدايدى ۋىسىنان شىعارىپ العانىن دا اڭعارتقانداي. ۇلتشىلداردىڭ ىڭعايىنا جىعىلىپ, ەڭبەك ميگرانتتارىنا كوزقاراستارىن وزگەرتىپ, ولاردى ايىپتاۋعا قوسىلعانى بار. ۇلتشىلداردىڭ شەكتەن شىققان ارەكەتتەرىنە توزىمدىلىك جاساۋمەن بىرگە, ميگرانتتاردى قورعاۋعا كوڭىل بولمەدى. سونىڭ سالدارىنان اسىرەۇلتشىلدار اراسىندا عانا ەمەس, جالپى كوپشىلىك قاۋىمدا ەلدەگى كوپ كەمشىلىك, اتاپ ايتقاندا, جۇمىسسىزدىقتىڭ, قىلمىستىڭ كوبەيۋى سولارعا بارىپ تىرەلەتىندەي پىكىر قالىپتاسقان.
ميگرانتتارعا تاعىلاتىن كەيبىر «ايىپتارعا» توقتالايىق. ۇلتشىلدار بولسىن, ولاردى قولداۋشىلار بولسىن, سول ميگرانتتاردى ەلدە جۇمىسسىزدىقتى كۇشەيتتى, ورىستاردىڭ ورنىن الىپ قويدى دەگەندى ايتادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, نەگىزىنەن ولار ورىستار اتقارمايتىن, جالاقىسى ءتومەن جۇمىسپەن عانا اينالىسادى, ازعا قاناعاتتانادى. جانە بۇل جۇمىستارىن, وزدەرىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن, بارىنشا ساپالى اتقارادى.
سونداي-اق, ميگرانتتار اراسىندا قىلمىس جاساۋشىلار كوپ دەگەن پىكىر دە جاڭساق. ەلدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورىندارىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, جالپى ەلدەگىگە قاراعاندا, ولاردىڭ اراسىنداعى قىلمىس كوپ تومەن. بىراق سول قىلمىستى بادىرايتىپ كورسەتۋگە اقپارات قۇرالدارى دا, ۇلتشىلدار دا, قۇقىق قورعاۋ ورىندارى دا بارىنشا بەلسەندى ارالاسادى. سودان دا جاعىمسىز پىكىر قالىپتاسادى.
رەسەيگە ەڭبەك ميگرانتتارى تاجىكستاننان, وزبەكستاننان, قىرعىزستاننان بارادى. ولاردىڭ جاعدايلارى بۇرىننان دا وڭىپ تۇرماسا دا, قازىر مۇلدەم مۇشكىل. وسى جەردە بۇكىلرەسەيلىك «ەشلار» قوزعالىسىنىڭ باسشىسى ءابدۋجاباروۆتىڭ وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆكە اشىق حاتىنان ءۇزىندى كەلتىرە كەتەيىك: «پەتەربۋرگتە 4 قاراشا كۇنگى مەرەكە كەزىندە سكينحەدتەر ەكى وزبەكتى ءولتىرىپ, 20 وزبەكتى سابادى. بيريۋلەۆوداعى وقيعا كەزىندە دە ءبىر وزبەك ءولتىرىلدى. ءبارى دە ەلەۋسىز قالدىرىلدى. بۇل ەلدەگى ەلشىلىك مۇنىڭ ەشقايسىنا ارالاسپادى...». رەسەيدە ەكى ميلليوننان استام وزبەك – گاستاربايتەر. وسىنداي جاعداي تاجىكتەرگە دە, قىرعىزدارعا دا ءتان.
ميگرانتتار مەن ۇلتشىلدىق ماسەلەسى قاتار اتالادى. ۇلتشىلدار ميگرانتتارعا قارسى كۇرەس اشىپ, ءوز ەلىنە ۇلكەن نۇقسان كەلتىرەدى. كوپتەگەن وركەنيەتتى ەلدەردە ميگرانتتاردىڭ ەڭبەگى ەكونوميكالارىنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس بولىپ قوسىلادى. دامىعان گەرمانيا بۇعان جاقسى مىسال. ساۋد ارابياسىنىڭ بۇكىل قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ موينىندا. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. اسىرەسە, وندىرىستىك كەڭىستىگى ۇلكەن, بىراق ەڭبەك رەسۋرستارى شەكتەۋلى ەلدەر ءۇشىن بۇل – ۇلكەن رەزەرۆ. مۇنى رەسەيلىكتەر عانا ەمەس, باسقالار دا ەسكەرسە, ءجون-اۋ دەيسىڭ.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
