* قازاقستان سۋديالارىنىڭ ءVى سەزى قارساڭىندا
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن باستاپ دامۋدىڭ وزىندىك ۇلگىسىن باستان كەشىرۋدە. ەلباسىنىڭ الدىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات دەگەن ۇستانىمى ەكونوميكامىزدىڭ ورلەۋىنە باستى فاكتور بولعانى انىق. الايدا, ەلىمىزدەگى سۋديالاردىڭ ەڭبەكاقىسى جانە وتستاۆكاداعى سۋديالاردىڭ زەينەتاقىسىنىڭ ءمولشەرىن سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سۋديالاردىڭ ەڭبەكاقىسى رەسەيلىك ارىپتەستەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىنان ءتورت ەسە, ال زەينەتاقىسى ون جەتى ەسە از ەكەنى بەلگىلى بولعان. ەندەشە, باسقا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ وڭ شەشىلگەنىن ەسكەرسەك, سۋديالارعا دا قاتىستى وسى ماسەلە كەشىكتىرىلمەسە ەكەن دەپ تىلەيمىز.
* قازاقستان سۋديالارىنىڭ ءVى سەزى قارساڭىندا
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن باستاپ دامۋدىڭ وزىندىك ۇلگىسىن باستان كەشىرۋدە. ەلباسىنىڭ الدىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات دەگەن ۇستانىمى ەكونوميكامىزدىڭ ورلەۋىنە باستى فاكتور بولعانى انىق. الايدا, ەلىمىزدەگى سۋديالاردىڭ ەڭبەكاقىسى جانە وتستاۆكاداعى سۋديالاردىڭ زەينەتاقىسىنىڭ ءمولشەرىن سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سۋديالاردىڭ ەڭبەكاقىسى رەسەيلىك ارىپتەستەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىنان ءتورت ەسە, ال زەينەتاقىسى ون جەتى ەسە از ەكەنى بەلگىلى بولعان. ەندەشە, باسقا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ وڭ شەشىلگەنىن ەسكەرسەك, سۋديالارعا دا قاتىستى وسى ماسەلە كەشىكتىرىلمەسە ەكەن دەپ تىلەيمىز.
ال بۇل ماسەلەلەر الداعى قازاقستان سۋديالارىنىڭ VI سەزىندە كۇن ءتارتىبىنىڭ ءبىرى رەتىندە تالقىلانىپ, وڭ شەشىمىن تاپسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ويتكەنى, مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق جولداۋىندا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا قاعيدالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەكونوميكانىڭ وسىمىنە بايلاۋلى ءومىر ساپاسىنىڭ ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ساپالى ارتتىرۋ دەپ بەلگىلەدى. ولاي بولسا, ءبىزدىڭ تاقىرىبىمىزدىڭ وزەگى بولعان سۋديالاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن ارتتىرۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاباتىندىعىنا سەنىمىمىز مول.
سونىمەن قاتار, ەلباسى وسى جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىن جۇزەگە اسىرۋدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ پروتسەسىن وڭايلاتۋدى, ونى باسى ارتىق بيۋروكراتيالىق راسىمدەردەن ارىلتۋدى تاپسىردى. بۇل وتە ورىندى جانە مەزگىلىندە ايتىلعان تاپسىرما دەپ ەسەپتەيمىز جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا كەيبىر ۇسىنىستاردى ءبىلدىرۋدى ءجون ساناپ وتىرمىز.
قازىرگى قولدانىستاعى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 229-بابىنىڭ تالاپتارىنا ءسايكەس ازاماتتىق ءىس بويىنشا سوت شەشىمىنىڭ قارار بولىگىن عانا جاريالاپ, دالەلدى شەشىمدى بەس كۇننىڭ ىشىندە جازۋعا قۇقىلى. ال قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 384- بابىنىڭ 1-بولىگىنە سايكەس توراعالىق ەتۋشى ۇكىمنىڭ تولىق ماتىنىنە قول قويعاننان كەيىن سوت وتىرىسى زالىنا ورالىپ ۇكىمنىڭ كىرىسپە جانە قارار بولىگىن جاريالايدى.
ەندى وسى جەردە ايتا كەتەتىن ماسەلە, قىلمىستىق ءىس بويىنشا دا ازاماتتىق ىسكە قاتىستى شەشىم شىعارعان سياقتى, ۇكىمنىڭ (قاۋلىنىڭ) قارار بولىگىن جاريالاپ, دالەلدى ۇكىمدى (قاۋلىنى) بەس تاۋلىك ىشىندە جازاتىن بولسا, وندا سوت پروتسەسىن باسى ارتىق رەگلامەنتتەۋدەن ارىلتۋعا سەپتىگى تيەر ەدى دەپ ەسەپتەيمىز. سەبەبى, بۇلاي ەتۋ, سونىمەن قاتار, پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ دا, سوتتىڭ دا ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانۋلارىنا ىقپال ەتەدى.
وسى ماسەلەنى وڭتايلى شەشىپ, ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىنا ءتيىستى وزگەرتۋلەر ەنگىزىلسە, وندا سۋديانىڭ كومەكشىسى لاۋازىمىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى. سول كەزدە سۋديا كومەكشىسىنىڭ اتقاراتىن جۇمىسىنىڭ اۋقىمى دا ايقىندالا تۇسەر ەدى, ياعني سۋديانى تەحنيكالىق جۇمىستار اتقارۋدان بوساتىپ, ونىڭ جۇمىسىن زاڭدى دۇرىس قولدانۋ ماقساتىنداعى شىعارماشىلىق ارەكەتتەرگە باعىتتاعان بولار ەدى. ال, ءتيىستى سوت اكتىسىنىڭ جوباسىن جاساپ, سۋدياعا ۇسىنۋدى كومەكشى اتقاراتىن بولادى. مىنە, سوت وتىرىسىنىڭ حاتشىسى مەن سۋديا كومەكشىسىنىڭ ايىرماشىلىعى دا وسىندا جاتىر, ياعني, سوت وتىرىسىنىڭ حاتشىسى ىسكە قاتىسۋشىلاردى سوت وتىرىسىنا شاقىرتۋ, حابارلامالار جولداۋ جانە سوت وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىن ازىرلەۋمەن اينالىسادى. سۋديا كومەكشىسى لاۋازىمىن ىشكى رەزەرۆ ارقىلى جاساقتاۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. سوندىقتان ول ەكونوميكالىق جاعىنان قوسالقى شىعىنداردى كوپ قاجەت ەتپەيدى.
ءبىزدىڭ وسى ۇسىنىسىمىز قولداۋ تاپسا, وندا سوت جۇمىسىن باسى ارتىق راسىمدەردەن ارىلتىپ, جەڭىلدەتكەن بولار ەدى
قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 7-بابىنا سايكەس, سۋديا سوت بيلىگىنىڭ يەسى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان سۋديانىڭ مارتەبەسى دە ونىڭ لاۋازىمىنا لايىق بولۋعا ءتيىس. وسى رەتتە تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك نارسە, سۋديانىڭ ارنايى توسبەلگىسىن بەلگىلەگەن دۇرىس سياقتى, سۋديا ونى دەپۋتاتتار سياقتى كۇندەلىكتى تاعىپ جۇرەتىن بولسا, ونىڭ بەدەلى ايقىندالا تۇسەتىن بولادى. وسى ماسەلەلەر سۋديالاردىڭ VI سەزىندە تالقىلانىپ وڭ شەشىمىن تاپسا, سوت جۇمىسى جەتىلدىرىلە تۇسەر ەدى.
ورالبەك باقتىگەرەەۆ,
شالقار اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى.
اقتوبە وبلىسى.
