ەلىمىزدە ونەركاسىپتىك الەۋەتىمىزدى تولىق پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار. قازاقستان ءوزىنىڭ جەر قويناۋىنىڭ بايلىعىمەن ايگىلى. جولداۋدا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق قۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن تەز ارادا قايتا وڭدەۋ ءىسىنىڭ جاڭا سالالارىن دامىتۋ قاجەت ەكەنى, قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا, مۇناي حيمياسى, كولىك قۇراستىرۋ جانە ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالى مەن ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ جانە باسقا دا سالالاردى قامتۋ كەرەكتىگى ايتىلدى. مەملەكەت باسشىسى مۇناي ءداۋىرى اياقتالاتىندىعىن, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتپاي, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋ مۇمكىن ەمەسىن دە اتاپ ءوتتى.
باسەكەگە قابىلەتتىلىك – ۇلتتىق باعدارلامالاردا بەرىلگەن تۇسىنىكتەمەدە اقپاراتتىق فاكتوردىڭ وڭ ناتيجەسىنە باسا نازار اۋدارادى جانە شارۋاشىلىق جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنىڭ الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس بولۋىن كوزدەيدى. قازىرگى ەكونوميكالىق داعدارىس بۇل تيىمدىلىك نورماتيۆتەرىنىڭ تيىمسىزدىگىن كورسەتتى, ياعني مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ماقساتىن انىقتاۋدا باعىتتى وزگەرتۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. اقپاراتتىق فاكتوردىڭ تەرىس اسەرىن بارىنشا ازايتاتىن جانە ەلدىڭ ىشكى الەۋەتىنە اسەر ەتەتىن قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ قوزعالىسىنىڭ جاڭا تراەكتورياسىن انىقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىرعانى راس. بۇل مىندەت بۇگىندە ماڭىزدى جانە قازاقستاننىڭ ارى قاراي دامۋ مودۋسى مەن انىقتاۋشى ۆەكتورى سانالادى.
وسىعان وراي, «تۇراقتى دامۋ» – «sustainable development» ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قاجەتتى نەگىزگىسى بولىپ تابىلادى. تۇراقتى دامۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى: ادامدى ەڭ باستى قۇندىلىق رەتىندە جانە ونىڭ تابيعاتپەن ۇيلەسە وتىرىپ سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىن تانۋ; وتكەن جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرا وتىرىپ دامۋ, ياعني وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن قالپىنا كەلتىرىلمەيتىن شەكتەۋلى رەسۋرستاردى ساقتاي وتىرىپ, حالىقتى قاجەتتى يگىلىكتەرمەن قالىپتى قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە دامۋ. بۇل ءتاسىلدىڭ, اسىرەسە وراسان مول رەسۋرستارى بار جانە ونى ەكسپورتتىق الەۋەت رەتىندە شىعارۋعا ءماجبۇر قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى زور.
قازىرگى كۇنى قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ اسا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كاسىپكەرلىكتى ءتيىمدى دامىتۋ, نارىقتىق مەحانيزمدى يگەرۋ, نارىقتاعى باعا, سۇرانىس پەن ۇسىنىس, باسەكە, مەملەكەتتىك رەتتەۋ زاڭدىلىقتارىن مەڭگەرۋگە بايلانىستى بيزنەس نىساندارى نارىقتىڭ تالاپتارى مەن ونىڭ مەحانيزمىن يگەرۋگە يكەمدىلىگى جوعارى بولىپ ەسەپتەلەدى. سول سەبەپتەن دە قازىرگى جاعدايدا اگرارلىق سالاداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى نارىق مەحانيزمىن تولىققاندى يگەرۋگە مۇمكىندىك جاسايدى.
جولداۋدا اگرارلىق سەكتورعا ينۆەستيتسيا تارتۋ, كاسىبي مامانداردىڭ تاپشىلىعى, سونداي-اق اگرارلىق عىلىمنىڭ ويداعىداي دامىماۋى سياقتى سالاداعى قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ كەرەكتىگىن جانە وسى باعىتتا اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان ناقتى شارالار قابىلدانۋى كەرەكتىگى دە ايتىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدە اگرارلىق سەكتوردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى ماسەلەلەر.
ايماقتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك قۇرىلىمىنداعى ماڭىزدى ەلەمەنت جانە اۋماقتىڭ ءونىم وندىرە الۋ مەن ىشكى جانە شەتەلدىك نارىقتىڭ تالاپتارىنا ساي قىزمەتتەر كورسەتە ءبىلۋ قابىلەتىن جانە ءوز حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن ساقتاي ءبىلۋ مەن تىرشىلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە الۋ, قولايلى جاعداي جاساي ءبىلۋ قابىلەتىن بىلدىرەدى.
اگرارلىق سالانىڭ دامۋى بۇكىل ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ جاي-كۇيىن, مەملەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىكتىك قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى مەن قوعامداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالدى شەشۋشى دارەجەدە انىقتايدى. دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, ءوز كەزەگىندە قوعام وركەنيەتىنىڭ وسۋىنە اكەلەتىن اگروبيزنەستىڭ دامۋى ەكونوميكانى تيىمدىلىككە باستايدى. كاسىپكەرلىك ادامنىڭ قابىلەتتىلىكتەرىن, ىسكەرلىك باستامالارىن ارتتىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, ازاماتتار تابىسىنىڭ تۇراقتى كوزىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپالىن تيگىزەدى. وسىلايشا ەل تۇرعىندارىنىڭ الەۋەتىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن شەشەدى.
ايمان رايىمبەكوۆا,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
قىزىلوردا
