بالتىرى سىزداپ, بەلى اۋىرا قالسا شالعايعا بارىپ ەم ىزدەيتىن تۇركىستان قالاسىنا قاراستى قۇمتيىن جانە شىپان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى ەندى الىسقا سابىلمايتىن بولدى. وسى ماسەلەنى نازارعا العان وبلىس باسشىلىعى جىل باسىندا بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجى قاراپ, ناتيجەسىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ العىسىن الدى.
بالتىرى سىزداپ, بەلى اۋىرا قالسا شالعايعا بارىپ ەم ىزدەيتىن تۇركىستان قالاسىنا قاراستى قۇمتيىن جانە شىپان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى ەندى الىسقا سابىلمايتىن بولدى. وسى ماسەلەنى نازارعا العان وبلىس باسشىلىعى جىل باسىندا بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجى قاراپ, ناتيجەسىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ العىسىن الدى.
بۇعان دەيىن تۇركىستاندا ءبىر فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك بەكەت پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. ال, جىل سوڭىنا دەيىن اۋىسىمىنا 500 ادام قابىلدايتىن سوڭعى ۇلگىدەگى قالالىق ەمحانا اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. وسىلايشا كيەلى شاھاردا حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ءىسى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
بۇل جونىندە قالا اكىمى ب.ءاشىربەكوۆ «دەنى ساۋ ۇلت – ەل بولاشاعى» دەگەن قاعيداعا ساي وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى 2 ملرد. 728 ملن. تەڭگەگە قارجىلاندىرىلىپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا, وسى سالانى قارجىلاندىرۋ كولەمى 13,8 پايىزعا ارتقانىن جەتكىزدى. وسى سەكىلدى ەسكى يقان جانە قالالىق ورتالىق اۋرۋحانالاردىڭ عيماراتتارىنا كۇردەلى ءجوندەۋ جۇمىستارىنا قارجى قارالىپ, جۇمىستار ءجۇرگىزىلسە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان.
سونداي-اق, بۇل كۇنى تۇركىستان قالاسىنداعى ن.نەكراسوۆ اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازياسى جانىنان 300 ورىندىق جاڭا وقۋ عيماراتى وقۋشىلارعا ەسىك اشتى. بۇل تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ىشىندەگى قاسيەتتى قالادا جاڭادان ىسكە قوسىلعان 25-ءشى مەكتەپ عيماراتى بولىپ وتىر. جالپى, ەگەمەندىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ, ەل ەرتەڭىن ءبىلىمدى ۇرپاقپەن ەلەستەتكەن ەلباسى مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. سونىڭ جەمىسى بولسا كەرەك, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرى, سول سەكىلدى مەملەكەتتىڭ ءبىلىم سالاسىنا جاساعان قامقورلىعىنىڭ شاراپاتىن كورگەن كوپتەگەن بىلىكتى ماماندار وسى كۇندە وڭىرلەردىڭ وركەندەۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ ءجۇر. ال, تۇركىستانداعى يگىلىكتى ءىس – وسىنداي ناقتى قادامداردىڭ جالعاسى بولىپ وتىر.
اتاپ ايتقاندا, وسى ۋاقىتقا دەيىن سىيىمدىلىعى مىڭ ورىندى قۇرايتىن عيماراتتا ەكى مىڭنان استام شاكىرت ەكى اۋىسىمدا ءبىلىم الىپ كەلگەن بولاتىن. ەندى سول قاراكوز ءبۇلدىرشىندەرىمىزگە بارلىق تالاپتارعا ساي ءبىلىم بەرۋگە ءمۇمكىندىك تۋدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان جاڭا عيماراتتىڭ سمەتالىق قۇنى 386 770 000 تەڭگە. وسى جىلدىڭ ساۋىرىندە باستالعان قۇرىلىس جۇمىستارى كەستەگە ساي قازان ايىندا تولىعىمەن اياقتالدى. وسى ورايدا, تۇركىستان قالاسىنداعى ءبىلىم سالاسىنىڭ تىنىسىنا از-كەم توقتالىپ وتسەك. الداعى كۇندەردە قالا تورىندە تاعى ءبىر مەكتەپ پەن بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونداي-اق, قالا اكىمى ب.اشىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلەر جىلى 4 مەكتەپ, 1 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى وبلىس اۋماعىندا جەر ەمگەن شارۋالاردىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتىپ جۇرگەن اعىن سۋ ماسەلەسىن شەشۋ بارىسىندا تۇركىستاندا تاعى ءبىر يگىلىكتى ءىس باستالدى. ول وسىنداعى بابايقورعان اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ۇلگىلى ەلدى مەكەنىندەگى سەرت جانە ساسىقبۇلاق سۋ قويمالارىنىڭ جايى بولاتىن. العاشقىسى سوناۋ 1927 جىلى, ەكىنشىسى 1942 جىلى ويپات جەردەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كۇشىمەن سالىنعان قويمالار بۇگىندەرى ءتۇبى تەسىلگەن قاپتاي بولىپ, جينالعان سۋ ساقتالماي اعىپ كەتىپ جاتقان. ماسەلەن, 2013 جىلى تاۋدان اققان قار ەرىندىسىنىڭ ساسىقبۇلاق سۋ قويماسىنا 3,04 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جينالىپ, شارۋالار سونىڭ 1,20 مىڭ تەكشە مەترىنە قول جەتكىزگەن. بۇل قولدا بار سۋدىڭ جەرگە ءسىڭىپ جاتقانىن بىلدىرەدى. مىنە, وسى ماسەلەنى قولعا العان قالا باسشىلىعى كۇرمەۋلى جاعدايدىڭ ءتۇيىنىن اعىتاتىن جول تاپتى.
بۇل جونىندە قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىسۋعا بارعان قالا اكىمى ب.اشىربەكوۆ ءوز سوزىندە «اگرارلى وڭىرلەردىڭ قاتارىنان سانالاتىن قالامىزداعى اعىن سۋ ماسەلەسى سوڭعى جىلدارى كۇردەلەنىپ كەلە جاتقانى راس. وسى ماقساتتا بيىل ساسىقبۇلاق جانە سەرت سۋ قويمالارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قول جەتكىزدىك. بۇگىنگى تاڭدا جۇمىستار باستالدى. ەندىگى ءمىندەتىمىز باستالعان جۇمىستاردى اياعىنا دەيىن اۋىل تۇرعىندارىنان باستاپ بارلىق ءتيىستى سالالار باقىلاۋدا ۇستاپ, ءوز دۇنيەمىزدىڭ ساپالى بولۋىنا اتسالىسۋىمىز كەرەك» دەدى.
ءيا, شىندىعىندا سولاي. تاۋدان اققان ءبىر تامشى سۋدان نەسىبە ىزدەگەن شارۋالار ءۇشىن بۇل سۋ قويمالارىنىڭ قاجەتتىلىگى وتە زور. الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 700 ملن. تەڭگەدەن استام قارجىعا جاسالىپ جاتقان وسى قويمالار ىسكە قوسىلسا ەتەگىندەگى 1500 گەكتاردان ارتىق القاپ سۋارمالى جەرگە اينالادى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋەتىن جەرمەن تەلىگەن جۇزدەگەن شارۋالاردىڭ ەڭبەگى جانىپ, قازىنانىڭ مولايۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى.
مالىك داۋلەتوۆ.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
تۇركىستان قالاسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
م. مىرزاباەۆ.
