ءبىز كەزىندە ءوسىمتال ەل بولعان ەدىك. 1911 جىلعى ساناق بويىنشا قازاقتىڭ سانى 8,5 ملن بولىپتى. ونىڭ الدىندا ۇلت كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى احاڭ (احمەت بايتۇرسىنوۆ) ء«الحامدۋليللا, التى ميلليون قازاقپىز» دەگەن ەكەن. سول سان كۇرت تومەندەپ, 1939 جىلعى ساناق بويىنشا 2,4 ميلليونعا قۇلدىراپتى. بۇل قازاق حالقىنا اشىقتان اشىق جاسالعان قاستاندىقتىڭ سالدارى ەدى.
جالپى قازاق حح عاسىردا جەتى زۇلمات پەن زوبالاڭدى باستان كەشىردى. الدىمەن قازاق 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەن جانە 1918-19 جىلعى ازامات سوعىسىنداعى اق پەن قىزىل جاساقتارىنىڭ سويقاندارىنان, سول تۇستاعى اشارشىلىقتان قىرىلدى. وعان 1921-22 جىلعى اشارشىلىقتى قوسىڭىز. وسى كەزەڭدە 1,5 ميلليون قازاق شەيىت بولعان. بۇل كەزدە تۇرار رىسقۇلوۆ پەن مۇحتار اۋەزوۆ شىرىلداپ ءجۇرىپ, جەر-جەرگە بارىپ, ءبىراز قازاقتى اشتىقتان الىپ قالعان. سودان كەيىنگى 1932-33 جىلعى الاپات اشارشىلىق. مۇنىڭ كەسىرىنەن 2,5 ميلليون قانداسىمىز وپات بولدى, 130 رۋدىڭ شەجىرەسى قۇردىمعا كەتتى. ءسويتىپ ءۇش اشارشىلىقتان حالقىمىز 70 پايىزىنان ايىرىلدى. ەندى 1937-38 جىلعى قۋدالاۋ, ناقاقتان «حالىق جاۋى» دەپ سوتتاۋدان ۇلتتىڭ 25 مىڭ بەتكە ۇستار قايماعى اتىلىپ, 110 مىڭى بوسىپ كەتتى. ودان كەيىن 1941-45 جىلدار قانقۇيلى سوعىستا قازاق تاعى دا قىرىلدى. وسى سوعىستان كەيىن تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرەمىز دەگەن جەلەۋمەن سولتۇستىكتەن نەشەمە باسقا ۇلت وكىلدەرىن توگىپ, جەرگىلىكتى حالىق ءوز جەرىندە ازشىلىققا تاپ بولدى. سوڭعى زۇلمات – 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى. مۇندا دا حالقىمىزدىڭ ءبىرازى تەنتىرەپ, قاتتى كۇيزەلىسكە ۇشىرادى. ءسويتىپ 1959 جىلعى ساناقتا قازاق جۇرتى 29 پايىز بولسا, 1989 جىلى 39 پايىزعا اۋپىرىمدەپ جەتتى. سوندا, 1911 جىلعى 8,5 ميلليون حالىق ءوسۋدىڭ ورنىنا 80 جىلدان سوڭ سول كولەمدە قالعان!
1991 جىلى تاۋەلسىزدىك الدىق. سودان بەرگى 2009 جىلعى ساناق كورسەتكەندەي, 20 جىل ىشىندە قازاق 63 پايىزعا جەتتى. ەندى قاراڭىز. قازىر شىن مانىندە قازاق 75 پايىزعا جەتتى دەگەن دەرەكتەر ايتىلىپ ءجۇر. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ وزىندە 79 پايىز بولىپپىز, ءالحامدۋلليللا! بۇل دەگەن ءسوز, ءبىز تولىق ماندە باسىم حالىقپىز. ەگەردە, سول زۇلماتتار بولماعاندا زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمداۋىنشا, ءبىز قازىر 60-70 ميلليون بولار ما ەدىك. ايبىندى, قازىر الەمدىك دەرجاۆا دارەجەسىنە جەتكەن باۋىرلاستۇركيا حالقىنىڭ سانى 80 ميلليوننان اسادى.
اللا قۋات بەرىپ, مىنا پاندەميادان تەزىرەك ارىلىپ, ەكونوميكامىز العا باسسا, ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسا, 2060 جىلى 60 ميلليوندىق مەجەگە جەتۋىمىز ابدەن مۇمكىن. اللا تاعالا سوعان جەتكىزسىن. حالقىمىز اۋرۋ-سىرقاۋدان امان بولىپ, جەتكىنشەكتەرىمىز ساپالى ءبىلىم السا ەكەن دەپ تىلەيمىز. ەلىمىزگە اللا جار بولسىن!
باقىتجان توباياقوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى,
ءا.بوكەيحان اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
