ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرلەسە بىلگەن ەل ءبارىن جەڭەتىنى جونىندە حالىققا ۇندەۋ جولداپ, قاتەرلى دەرتپەن كۇرەستىڭ العاشقى سىن ساتتەرىندە-اق قالىڭ بۇقاراعا دەم بەردى, بارشا كاسىپكەرلىك قاۋىمداستىق وكىلدەرىن Nur Otan پارتياسىنىڭ اياسىندا توپتاسىپ, جۇرتقا جۇمىلا كومەك كورسەتۋگە شاقىردى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرقاتار شارالار قابىلداپ, توتەنشە جاعداي مەن كارانتين كەزىندە تابىسىنان ايىرىلعان ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتارعا باعىتتالعان جاردەماقىلارعا بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىپ, ناقتى قولداۋ تەتىكتەرىن بەلگىلەدى. بۇل وڭىردەگى جانە الەمدەگى قازىرگى احۋالمەن سالىستىرعاندا وڭتايلى ناتيجەسىن بەردى.
ءيا, جاھاندىق سىناق مەملەكەتتەردى شىڭداپ كەلەدى. «الەم بۇرىنعىداي بولمايدى» دەگەن تۇجىرىممەن بارلىق ەلدەر ەتەك-جەڭىن جيناپ, جيناقىلانا ءتۇستى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى حالىققا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا كۇردەلى كەزەڭنىڭ قيىندىقتارىن ەڭسەرە وتىرىپ, الداعى باعىت-باعدارلاردى انىقتاپ, ناقتى مىندەتتەر جۇكتەپ وتىر. سونىڭ ىشىندە جولداۋدىڭ جاڭا ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنەن باستالۋى پرەزيدەنت ايتقانداي, ەڭ اۋەلى مەملەكەتتىك باسقارۋعا, كادر ساياساتىنا, شەشىم قابىلداۋ جۇيەسىنە جانە ونى ورىنداۋ جاۋاپكەرشىلىگىنە دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋدەن باستاۋ الماق. بۇل رەتتە جاڭا مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ قۇرىلۋى جوسپارلاۋ جۇيەسىن نەگىزدەۋدەن تۋعان قادام دەۋگە بولادى. ياعني بۇرىنعىداي بارلىق مىندەتتى تەك مەملەكەتتىك اپپارات قانا اتقارماي, وعان ازاماتتىق قوعام دا قاتىساتىن بولدى. بۇل رەتتە «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ جۇكتەلىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورسەتكىشتەرگە ەمەس, ناتيجەگە جۇمىس ىستەۋ تۋرالى تالابى وتە ورىندى. بۇل وسىعان دەيىنگى تاجىريبە كورسەتكەندەي, بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ ەسەپتىك كەزەڭدە جالاڭ تسيفرلاردى تىزبەكتەپ, قالعان ۋاقىتتا جەكە, وقشاۋ قالۋىن ەمەس, كەرىسىنشە حالىقپەن بىرگە قويان-قولتىق ارالاسا ءجۇرىپ, بۇقارا مەن قوعامنىڭ ماسەلەسىن, مۇڭ-مۇقتاجىن ءوز ورتاسىنان, ياكي ىشىنەن بىلۋىنە جول اشادى. «حالىق ايتسا قالت ايتپايدى» دەگەن ءتامسىل بار. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋدىڭ العاشقى قادامى دا وسى – حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق ءتۇرۋ.
ماسەلەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكس, سوت-ساراپتاما قىزمەتى, ستاندارتتاۋ, ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتار, ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭدار سەكىلدى جاڭا قابىلدانعان ىرگەلى زاڭ جوبالارىمەن بىرگە اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتار تۋرالى, قىلمىستىق, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ جانە ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكستەرىنە, بيزنەس ورتانى جاقسارتۋ, مەملەكەتتىڭ فۋنكتسيالارىن باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ تۋرالى, تاعى دا جۇزدەگەن زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە تىكەلەي اتسالىسۋ بارىسىندا ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, قوعامدىق كەڭەستەر مۇشەلەرىمەن, كاسىبي زاڭگەرلەرمەن, پروكۋراتۋرا, سوت جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىمەن جۇيەلى تۇردە كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, اۋماقتاردىڭ ناقتى پروبلەمالارى مەن ونى زاڭناما تۇرعىسىنان قالاي شەشۋگە بولاتىنىن تالقىلادىق.
ەلىمىزدىڭ ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىلارى Google دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, قازاقستاندا جۇمىس ورنىنا بارۋدىڭ 25 پايىزعا ازايعانىن ەسەپتەپ شىعاردى. وسى دەرەككە دەن قويار بولساق, پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىن ەكى جىلدا 25 پايىزعا قىسقارتۋ تۋرالى تاپسىرماسى قازىرگى احۋالمەن دە ۇيلەسەتىنىن اڭعارۋعا بولادى. مۇنىڭ قوعامدا وڭ اسەرى انىق بايقالماق. بىرىنشىدەن, اتالعان قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتى وڭتايلانادى. باسى ارتىق, ءبىر-ءبىرىن قايتالايتىن جۇمىس ورنى بولمايدى. ەكىنشىدەن, قىزمەتكەرلەردى قىسقارتۋ ناتيجەسىندە جۇمىس ورنىن ساقتاپ قالعان تۇلعالاردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بۇل ارينە, الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتۋعا كومەكتەسەدى. ۇشىنشىدەن, از جالاقى ءاردايىم جەمقورلىققا جول اشاتىنىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدەگى بۇل باعىتتاعى ءىستىڭ ىلكىمدىمدىلىكپەن ىلگەرى باسۋىن تەزدەتەدى. تورتىنشىدەن, بۇگىنگى ەپيدەميالىق كەزەڭدە قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ قاعيدالارىن ورنىقتىرىپ, قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىن ارتتىرا تۇسەدى.
پرەزيدەنت ەلىمىزدەگى جاۋاپتى حاتشىلار ينستيتۋتىن جويۋدى دا تاپسىرىپ, ولاردىڭ مىندەتتەرىن ۆەدومستۆولاردىڭ اپپارات باسشىلارىنا جۇكتەگەن ءجون ەكەنىن ايتتى. بۇل دا جوعارىدا ايتقانىمىزداي, مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءدۋبلدىڭ بولماۋىن بەكىتە تۇسەتىن شەشىم.
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ قىزمەتىنە قاتىستى تاپسىرمالارى ارىپتەستەرىمىزدىڭ – پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ كوڭىلىن تاپ باسقانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى جوعارىدا ايتقان ۇسىنىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جىل سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى ايتا كەلىپ, نورما شىعارۋ ماسەلەسىن قايتا قاراۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. ياعني قۇقىقتىق جۇيەنىڭ قاساڭدىعى كارانتين كەزىندە قولبايلاۋ بولىپ, جۇمىستى تەجەدى. نەگىزگى پروبلەما اتقارۋشى بيلىكتىڭ ءار قادامىنىڭ زاڭمەن شەكتەلىپ قالۋىندا بولىپ وتىر. ياعني ۆەدومستۆو باسشىلارى مەن اكىمدەرگە قانداي جوعارى تالاپ قويىلسا دا ولار ونى زاڭدار مەن قاۋلىلاردىڭ بەلگىلى نورمالارىنىڭ اياسىندا عانا قاراستىرا الادى. پرەزيدەنت بۇل جاعدايدىڭ مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, پارلامەنتتىڭ دە جۇمىسىن قيىنداتاتىنىن ورىندى اتاپ ءوتتى. سوندىقتان پالاتالاردىڭ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە بەرۋگە بولاتىن نورمالاردى دا قاراستىرۋىنا تۋرا كەلەدى. پرەزيدەنت قۇقىقتىق رەگلامەنتتەۋ دەڭگەيلەرىنىڭ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋدى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىنىن اتاپ ايتتى.
قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ تەتىگى – ساۋاتتى زاڭ مەن كۇشتى مەملەكەت. ال زاڭنىڭ قورعاۋشىسى – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى. قازىر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باستى كورسەتكىشى اشىلعان قىلمىستار مەن سوتقا جولدانعان ىستەر سانىمەن شەكتەلەدى. ياعني ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ ورنىنا, ولار ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرگە جۇمىس ىستەيدى. ەلىمىزدەگى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسى ناقتى ىستەرىمەن ەمەس, قۇرعاق ساندار ارقىلى باعالاناتىنى وكىنىشتى, ارينە. «پوليتسيا ازاپتادى; قورلادى; قيناپ مويىنداتتى» دەگەن ايىپتار كەز كەلگەن قىلمىستىق ءىس بويىنشا شاعىمداردا كەزدەسەدى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى جەمقورلىقتى جويۋ مەن رەفورمالاۋ ارقىلى بۇل كەلەڭسىزدىكتەردەن ارىلۋعا بولادى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءتيىستى رەفورمالار جۇرگىزىلەتىنى قۋانتادى.
جالپى, قىلمىستىق احۋال – مەملەكەت پەن قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنا تەرىس اسەر ەتەدى. ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىنە دە نۇقسانىن تيگىزەدى. ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قوياتىن ەڭ باستى تالابى – ءوزىنىڭ جانە وتباسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە جەكە مۇلكىنىڭ قورعالۋى. كامەلەتكە تولماعاندار مەن ايەلدەردىڭ قورعالۋى. سول سەبەپتى قۇقىقتىق مەملەكەتتە حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساناسى مەن مادەنيەتىن قازىرگى قوعام تالابىنا ساي ىزگىلىك جولىمەن قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرىن قولعا الۋ قاجەت. بالالار مەن جاستاردىڭ زاڭعا باعىناتىن مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋ جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى ءتيىس. ءىىم-نە قاراستى وقۋ ورىندارىنىڭ باعدارلامالارىنا دا تىڭ وزگەرىس قاجەت. بۇل وقۋ ورىندارىن تامامداعان ءاربىر جاس كەلەشەكتە ەلىنە ادال قىزمەت ەتەتىن «وفيتسەرگە» اينالۋى ءتيىس. مىنە, وسى ىسپەتتى «ادىلەتتى مەملەكەت» قۇرۋ جولىنداعى قادامدارعا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرگە قوعام دا جۇمىلدىرىلۋى قاجەت.
بالايىم كەسەباەۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
