امەريكادا دا ناۋقاستار سانى ارتىپ وتىر
وسىعان دەيىن ماماندار كۇننىڭ سۋىتۋىمەن بايلانىستى ىندەتتىڭ قايتا ءورشۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان-دى. ءبىرىنشى تولقىننان كەيىن ءبىراز ۋاقىت «كۇتۋ رەجىمىندە» بولعان ۆيرۋس باتىس ەلدەرى مەن امەريكانى قايتا جاۋلاي باستادى. وسى اپتانىڭ وزىندە ون شاقتى ەلدە COVID-19 جۇقتىرعانداردىڭ سانى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن.
بۇعان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن مەملەكەت باسشىلارى دا الاڭداپ وتىر. دەگەنمەن زەرتتەۋشىلەر اراسىندا جاعدايدى ءوز ەركىمەن جىبەرۋ كەرەك دەگەن دە پىكىر كەزدەسەدى. بىرنەشە كۇن بۇرىن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ددۇ باسشىسى تەدروس گەبرەيسۋس امەريكا مەن ەۋروپادا ىندەتتىڭ قايتا بەلەڭ العانىن ايتىپ, مەملەكەت باسشىلارىن كۇرەستە جەڭىسكە جەتكەن ەلدەردەن ۇلگى الۋعا شاقىردى. ىندەتپەن كۇرەستە باستى قارۋ ازىرگە كەشەندى شارالار عانا ەكەنىن تاعى دا ەسكەرتتى. 2020 جىلى ادامزاتتىڭ تىرشىلىگىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەن بۇل جاعدايدىڭ ءالى دە تولىق زەرتتەلىپ بىتپەگەنى بەلگىلى. ددۇ باسشىسىنىڭ مالىمدەمەسى دە ناقتى عىلىمي ناتيجەلەر جوق بولعاندىقتان تاجىريبە جۇرگىزىپ جاپا شەككەنشە, تەكسەرىلگەن شارالارمەن قورعانا تۇرۋعا تۋرا كەلەدى دەگەنگە سايادى.
كەيبىر زەرتتەۋشىلەر جاقىندا «ۇجىمدىق يممۋنيتەت» تاقىرىبىن قايتا قوزعاي باستادى. ول بويىنشا وقۋ ورىندارى, بيزنەس جانە وزگە دە ءوندىرىس ورىندارى تولىعىمەن اشىلىپ, ۆيرۋستىڭ ەركىن جايىلۋىنا جاعداي جاسالادى. ەگدە جاستاعى تۇرعىندار مەن دەنساۋلىعى ناشار ادامدار عانا قورعالىپ, قالعاندارى ىندەت جۇقتىرىپ, تەز جازىلىپ كەتۋى كەرەك. بۇل تۇجىرىمدى قولدايتىن ماماندار وسىلايشا ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاسادى دەگەن پىكىردە.
الايدا مامانداردىڭ كوپشىلىگى بۇل قادام ودان دا كوپ ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرىپ, ءولىم سانىنىڭ كۇرت وسۋىنە الىپ كەلەتىنىن العا تارتادى. ددۇ باسشىسى دا بۇل پىكىرگە قارسى شىعىپ, ونى ءتىپتى ەتيكاعا جاتپايدى دەپ سىنادى. ۇجىمدىق يممۋنيتەت ۇعىمى ۆاكتسينا سالىنعاننان كەيىن پايدا بولاتىنىن ايتادى. ماسەلەن, قوعامدا قىزىلشاعا قارسى يممۋنيتەت پايدا بولۋى ءۇشىن حالىقتىڭ 95 پايىزى ۆاكتسينا الۋى كەرەك, سوندا قالعان 5 پايىزىنا ىندەت جۇقپايدى. سول سەبەپتى ۇجىمدىق يممۋنيتەتكە ۆيرۋستى ەركىنە جىبەرۋ ەمەس, تەك ۆاكتسينا سالۋ ارقىلى جەتۋگە بولادى.
اقش ۇكىمەتى وسى ۇجىمدىق يممۋنيتەت تەورياسىن قولداپ, اق ءۇي ۆيرۋستى باقىلاۋسىز قالدىردى دەگەن پىكىر ايتىلۋدا. ەلدە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 8 ميلليونعا جۋىقتادى, ال وتكەن اپتانىڭ وزىندە 6 مىڭعا جۋىق ادام قايتىس بولعان. بىرنەشە اپتا قاتارىنان ناۋقاستار سانى ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى. ارينە جاعداي شىلدە-تامىز ايلارىنداعىداي ۋشىعا قويماعانىمەن, ۆيرۋس جۇقتىرعان 40 مىڭنان استام ادام كۇندەلىكتى انىقتالۋدا. ماماندار بۇل قۇبىلىستىڭ ناقتى سەبەبىن ايتا الماي وتىر. دەگەنمەن اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىقتارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ 2 تامىز بەن 5 قىركۇيەك ارالىعىندا تىركەلگەن جاعدايلار بويىنشا 18-22 جاس ارالىعىنداعى ناۋقاستاردىڭ 55 پايىزعا ارتقانىن انىقتاعان. بۇل ىندەتتىڭ تارالۋىنا وقۋ ورىندارىنىڭ اشىلۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك. ودان بولەك اۋا رايىنىڭ سالقىنداۋى دا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
جاقىندا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ پەن ونىڭ جۇبايىنىڭ جانە وزگە دە شەنەۋنىكتەردىڭ ىندەت جۇقتىرعانى بەلگىلى. كەمىندە 11 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرۋىنا سەبەپ بولعان باسقوسۋدى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن اق ءۇيدىڭ باسى داۋعا قالعان-دى. ەلدە اتىشۋلى جيىنمەن بايلانىستى ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى ءالى دە ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن اۋرۋحانادان شىققان ترامپ سايلاۋالدى ناۋقانىنا بەلسەنە كىرىسىپ كەتتى. پرەزيدەنتتىڭ ىندەتتەن تولىق ايىعىپ-ايىقپاعانى كوپشىلىكتى ءالى دە الاڭداتاتىنى ءسوزسىز. ۆيرۋستىڭ قاۋىپسىزدىك شارالارىنا قۇلاق اسپاي ەركىنسىپ كەتكەن اقش پرەزيدەنتىنە جۇققانى تالايدى ويلاندىرىپ تاستادى.
اقش-تىڭ سولتۇستىكتەگى كورشىسى كانادادا ىندەت كەي وڭىرلەردە عانا ءورشىپ تۇر. ەل ۇكىمەتى جالپىۇلتتىق قاتاڭ شارالاردى ەنگىزبەيتىنىن مالىمدەگەن. تەك ۆيرۋستىڭ وشاعىنا اينالعان «قىزىل ايماقتاعى» مەكەندەر عانا باستى نازاردا بولادى. دەگەنمەن رەسمي تۇلعالار ماسكا تاعۋدان باس تارتقان تۇرعىندارعا قاۋىپتىڭ جاقىن ەكەنىن ايتىپ, قاۋىپسىزدىك شارالارىن ۇستانۋعا شاقىرىپ كەلەدى. ەل حالقىن الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى دا قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسىپ جاتىر. كانادادا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 189 مىڭ ادامنان استى, ال قايتىس بولعاندار سانى 8 مىڭعا جۋىق. قاتاڭ شارالار تەك باقىلاۋعا الىنعان ىندەت وشاقتارىنا عانا قاتىستى بولادى.
ال لاتىن امەريكاسى ىندەتتىڭ قۇرساۋىندا قالعانى بەلگىلى. قۇرلىقتاعى ەلدەر كوروناۆيرۋس ەڭ كوپ تاراعان مەملەكەتتەردىڭ وندىعىنا ەنگەن. ماسەلەن, برازيليانىڭ وزىندە 5 ملن-نان استام ناۋقاس انىقتالعان. ايماقتاعى كەدەيلىك سەكىلدى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر كۇننەن-كۇنگە ۋشىعىپ بارادى. چيلي زەرتتەۋشىلەرى بولسا ەل ايماقتارىنىڭ بىرىندە ۆيرۋستىڭ مۋتاتسيالانعان ءتۇرى تاراپ جاتۋى مۇمكىن دەپ دابىل قاعۋدا. ەل حالقىنىڭ 1 پايىزى عانا ءومىر سۇرەتىن وڭتۇستىك ايماقتا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى ەلدە تىركەلگەن جاعدايدىڭ 20 پايىزىن قۇراپ وتىر. ال ارگەنتينادا ەلدەگى قيىن جاعدايعا قاراماستان ۇكىمەتكە قارسى شەرۋگە مىڭداعان ادام شىعىپ جاتىر. حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان ماسەلەلەر شاش ەتەكتەن. كوپشىلىگى ۇكىمەتتىڭ داعدارىستى ەڭسەرۋ بويىنشا ارەكەتىن قۇپتامايدى. ال ەلدە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 1 ميلليونعا جاقىنداپ كەلەدى. لاتىن امەريكاسىنداعى جاعدايدى ىندەتتەن بولەك, بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە قيىنداتىپ تۇر.
ۆاكتسيناعا كەلەتىن بولساق, سىناقتىڭ 3-كەزەڭىنە وتكەن حالىقارالىق ءىرى جوبالاردىڭ ەكەۋى ۋاقىتشا تاجىريبەنى توقتاتتى. وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى مەن AstraZeneca فارماتسەۆتيكالىق كومپانياسىنىڭ سىناقتى توقتاتا تۇرۋ تۋرالى حابارىنان ءبىر ايدان كەيىن وسى دۇيسەنبىدە Johnson&Johnson كومپانياسى دا ۆاكتسينا سىناعىن ۋاقىتشا توقتاتۋ تۋرالى شەشىمىن جاريالادى. ەكى جاعدايدا دا ۆولونتەرلەردىڭ بىرىندە پايدا بولعان «كۇتپەگەن بەلگىسىز اۋرۋ» سەبەپ بولعان. زەرتتەۋشىلەر ءمان-جايدى انىقتاپ جاتىر دەگەننەن باسقا اقپارات بەرىلمەي وتىر. بۇل ىندەتتى زەرتتەۋدى ءارى قاراي جالعاستىرۋ كەرەك ەكەنىن جانە وزگە ۆاكتسينالاردىڭ مۇقيات تەكسەرىلۋى كەرەكتىگىن كورسەتىپ وتىر.
قارت قۇرلىق كارانتين رەجىمىن كۇشەيتەدى
كوروناۆيرۋس ىندەتى قايتا ورشىگەن ەلدەر قاتارىن ەۋروپا قۇرلىعىنداعى مەملەكەتتەر دە كۇن ساناپ تولىقتىرىپ كەلەدى. كەشە ءبىر كۇننىڭ ۇشىندە قارت قۇرلىقتىڭ 100 تۇرعىنى ۆيرۋس جۇقتىرعان. بۇل جاعداي ەۋروپالىقتاردى اجەپتاۋىر الاڭداتىپ وتىر.
قالىپتى ومىرگە ورالا باستاعان ەلدەر قايتادان كارانتين رەجىمىن كۇشەيتۋگە كىرىستى. ماسەلەن, لاتۆيا ۇكىمەتى قازاننىڭ ورتاسىنا جوسپارلانعان ريگا مارافونىن وتكىزبەۋدى دۇرىس دەپ ۇيعاردى. پرەمەر-مينيستر كريشيانيس كارينش «ازاماتتارىمىزدى قاۋىپسىزدىككە شاقىرىپ وتىرىپ, وسىنداي ۇلكەن شارا وتكىزۋ – باسسىزدىق. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن جيىندار مەن جينالىستار وتكىزۋدى توقتاتا تۇرۋىمىز كەرەك», دەدى. ال اتالعان مارافون وسى ەلدە 1991 جىلدان بەرى ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ەلەۋلى شارا بولاتىن.
قارت قۇرلىقتىڭ وڭتۇستىگىندە دە جاعداي ءماز ەمەس. پاندەميا باستالعاندا دۇرلىگىپ, اسا قاۋىپتى ايماق سانالعان يتاليا ناۋقاستارىنىڭ سانى 5 مىڭنان اسقانىن مالىمدەدى. كەشەگى كورسەتكىش – 5 372. يتاليا ۇكىمەتى ناۋقاستار مەن ءولىم سانىنىڭ قازان ايى باستالعالى بەرى كۇرت وسكەنىن دە جاسىرمادى. ال يسپانيادا بۇگىنگە دەيىن 896 مىڭنان استام ادام ۆيرۋس جۇقتىرعان. كەشە ناۋقاستار سانى 7 118 بولدى.
كارانتين شارالارىن كۇشەيتىپ جاتقان ەلدەردىڭ تاعى ءبىرى – گەرمانيا. ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ىنتىماقتاستىق قورى بىرقاتار مەملەكەتكە پاندەميا جانە ونىڭ سالدارىمەن كۇرەس ءۇشىن قارجىلاي كومەك كورسەتەتىن بولدى. گەرمانيامەن قاتار يرلانديا, گرەكيا, يسپانيا, حورۆاتيا, ماجارستان مەن پورتۋگاليا دا 132,7 ملن ەۋرو كولەمىندە كومەك الماق. گەرمانيا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەلدە 337 مىڭنان كوپ ادام ۆيرۋس جۇقتىرعان, 10 مىڭعا جۋىق ادام قايتىس بولعان. 2021 جىلدىڭ قازانىندا ەلدە پارلامەنت سايلاۋى ءوتۋى كەرەك. گەرمانيا ۇكىمەتى پاندەميا جاعدايىندا سايلاۋ وتكىزۋدىڭ مەحانيزمىن ويلاستىرىپ قويعان. سايلاۋ ءداستۇرلى فورماتتا وتپەگەن جاعدايدا ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋ رەتى وزگەرمەك. گەرمانيا ىشكى ىستەر ءمينيسترى حورست زەەحوفەر ارنايى قۇقىقتىق ەرەجە دايىنداپ, ەلەكتروندى نەمەسە پوشتا قىزمەتىنە جۇگىنۋ جاعىن قاراستىرۋدا.
ۆيرۋس ءورشىپ تۇرعان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوش باسىندا چەحيا تۇر. بوگەميا ەلىندە ءۇشىنشى كۇن قاتارىنان جاعداي اۋىر. 9 قازاننان بەرى ۆيرۋس جۇقتىرعاندار 5 مىڭنان اسىپ, جالپى سانى 100 مىڭنان اسىپ ءتۇستى. پولشا دا دابىل قاققانداردىڭ ءبىرى. ۆارشاۆا مەملەكەتتە 135 مىڭنان استام ادامنان ۆيرۋس انىقتاعانىن مالىمدەدى.
سكانديناۆيا ەلدەرى ازىرگە تىنىش. نورۆەگيادا كەشە جالپى 15 793 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى حابارلاندى. دانيادا 33 مىڭنان استام ادامدا ۆيرۋس انىقتالعان, ال فينليانديادا ناۋقاستار سانى 12,5 مىڭعا جۋىقتاعان. پاندەميا باستالعالى كارانتين ەنگىزبەي, توتەنشە جاعداي جاريالاماعان شۆەتسيادا 2 203 ناۋقاس تىركەلدى. ساراپشىلار شۆەتسيا مودەلى كەرىسىنشە قاۋىپتى ەكەنىن العا تارتادى. ولاردىڭ باقىلاۋىنشا, شۆەتسيادا ۆيرۋستان كوز جۇمعاندار سانى كورشى دانيا, نورۆەگيا, فينليانديادان كوپ. پاندەميا باستالعالى شۆەتسيادا شامامەن 6 مىڭ ادام كوز جۇمعان.
ەۋروپاداعى ەڭ كىشكەنتاي مەملەكەت ۆاتيكاندا بۇگىنگە دەيىن 19 ناۋقاس تىركەلگەن. گرەكيادا 23 مىڭ ادامنىڭ ىندەت جۇقتىرعانى انىقتالعان. قازانعا دەيىن ەۋروپالىقتار جۇمىستارىنا ورالىپ ۇلگەرگەن-ءدى. ەندى ءار مەملەكەت كارانتين رەجىمىن كۇشەيتۋدى قاراستىرىپ جاتىر. وففلاين رەجىمدە جۇمىس ىستەپ جاتقان مەكتەپتەر تاعى دا قاشىقتان وقۋعا كوشۋدى ويلاستىرىپ جاتىر. بۇعان دەيىن ەستونياداعى مەكتەپتەردىڭ جاپپاي ونلاين وقۋعا كوشىپ جاتقانى حابارلانعان-دى. بۇگىندە ەۋروپا ەلدەرىندەگى تاماقتانۋ ورىندارى مەن قوعامدىق ورىندار كەشكى 19:00-گە دەيىن جۇمىس ىستەيدى, توپتاسىپ جينالۋعا ءالى دە رۇقسات ەتىلمەيدى.
ازياداعى احۋال دا ادامزاتتى الاڭداتادى
كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ازيا قۇرلىعىنا دا وڭايعا سوعىپ جاتقان جوق. كۇن سايىن شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 250 مىڭنان استام ناۋقاس تىركەلسە, سونىڭ 100 مىڭعا جۋىعى سارى قۇرلىققا تيەسىلى. اسىرەسە ۇندىستانداعى جاعداي وتە قيىن. بۇگىنگە دەيىن بوليۆۋدتىڭ وتانىندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 7 ميلليوننان اسىپ كەتتى.
وسىلايشا ءۇندىستان الەم بويىنشا كوروناۆيرۋستان ەڭ كوپ زارداپ شەككەن اقش-تاعى كورسەتكىشكە جاقىن قالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وتكەن تاۋلىكتە 70 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قاتەرلى دەرتتىڭ تىرناعىنا ىلىنگەن. 110 مىڭنان استام ادام بۇل دۇنيەمەن قوشتاستى. ءۇندىستان ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى جاعىنان بىرنەشە كۇن بويى الدىڭعى قاتاردان تۇسپەي تۇر. ياعني ەلدەگى احۋال ءالى دە كۇردەلى قالپىندا قالىپ وتىر.
بۇل رەتتە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانىنىڭ ءوسىمى تاۋلىگىنە قىركۇيەكتەگى 100 مىڭنان 70 مىڭ ادامعا دەيىن كەمىگەن. ىندەتتىڭ ءسال دە بولسا باسەڭدەگەنى اڭعارىلادى. ماسەلەن, قىركۇيەكتىڭ ورتاسىندا ءبىر كۇندە ءجۇز مىڭعا جۋىق ادام ناۋقاستانسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 60-70 مىڭنىڭ اينالاسىندا. ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى ازايعان جاعدايدا ۇندىستاندىقتاردىڭ جاڭا جىلى – ديۆالي مەرەكەسىن تويلاۋعا مۇمكىندىك تۋادى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر. بيىل اتالعان مەرەكە 14 قاراشادا اتاپ وتىلمەك.
COVID-19-دىڭ وتانى قىتايدا قاۋىپتى ىندەتپەن جاڭادان اۋىرعاندار سانى ءبىر تاۋلىكتە جيىرما شاقتى ادامدى قۇرايدى. ەلدىڭ مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, بۇگىنگە دەيىن ناۋقاستاردىڭ بارلىعى ۆيرۋستى شەتەلدەن جۇقتىرىپ كەلگەن. الايدا كۇنى كەشە تسينداو قالاسىندا ەكى ايدان كەيىن العاش رەت ۆيرۋستى قىتايدا جۇقتىرعان ادام تىركەلدى. وسىعان بايلانىستى دۇيسەنبىدەن باستاپ جاپپاي تەستىلەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ءوڭىردى 9 ميلليوننان استام تۇرعىن مەكەندەيدى. اتالعان ناۋقاس كوروناۆيرۋسپەن اۋىراتىنداردى ەمدەيتىن اۋرۋحانانىڭ قىزمەتكەرى كورىنەدى.
وتكەن دۇيسەنبىدە انىقتالعان 13 ناۋقاستىڭ جەتەۋى شەتەلدەن جۇقتىرعان, ال التاۋى تسينداو قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ەكەن. سوڭعى رەت قىتاي كوروناۆيرۋستىڭ جەرگىلىكتى جەردە جۇعۋى تۋرالى مالىمەتتى 15 تامىزدا حابارلاعان ەدى. ول كەزدە انىقتالعان 4 ادام شىنجاڭ اۆتونوميالىق وبلىسىندا تۇراتىنى بەلگىلى بولدى. بۇگىنگە دەيىن قىتايدا ناۋقاستار سانى 85 مىڭنان اسىپ, 4 634 ادام قايتىس بولدى.
يرانداعى جاعداي دا ءماز ەمەس. بىرنەشە كۇننەن بەرى وسى ەلدە ىندەت سالدارىنان باقيعا اتتانعاندار سانى رەكوردتىق دەڭگەيدە تۇر. ماسەلەن, دۇيسەنبىدە 272 ادام بۇل دۇنيەمەن قوشتاسسا, 4 206 تۇرعىننىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. وسىلايشا يرانداعى ىندەتتىڭ تىرناعىنا ىلىنگەندەر 500 مىڭ ادامنان اسىپ كەتتى. سونىڭ 30 مىڭعا جۋىعى باقيعا اتتاندى.
وسى ورايدا ايتا كەتكەن ءجون. يران پاندەميانىڭ ءۇشىنشى تولقىنىن باستان وتكەرىپ جاتىر. ويتكەنى العاش رەت ناۋرىزدىڭ اياعى مەن ءساۋىردىڭ باسىندا ناۋقاستار سانى كۇرت كوبەيگەن-ءدى. بىراق مامىردا جاعداي ءسال دە بولسا تۇراقتالىپ, جاڭادان ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى باسەڭدەدى.
ال مامىردىڭ اياعىنان باستاپ ىندەت قايتا ءورشىدى. جاعداي تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن تىنىشتالعان جوق. ءسويتىپ, يران ەكىنشى تولقىندى ەڭسەرگەندەي كورىنگەن. ايتسە دە, قىركۇيەكتە احۋال تاعى قيىنداي ءتۇستى. قازىر ناۋقاستار سانى كۇننەن كۇنگە كوبەيىپ بارادى.
كوروناۆيرۋستىڭ قارقىنى يران ەكونوميكاسىنا كۇيرەتە سوققى بەردى. اسىرەسە ۇلتتىق ۆاليۋتاسى ريال قۇلدىراي باستادى. قازىر نارىقتا ءبىر دوللار 42 136 ريالعا ساتىلىپ جاتىر. بۇعان دەيىن يراننىڭ اقشاسى مۇنشالىقتى قۇنسىزدانباعان ەدى. بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ريال 138 پايىزعا قۇنىن جوعالتقان.
يوردانيا بيلىگى كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن دەمالىس كۇندەرى شەكتەۋ شارالارىن كۇشەيتتى. اپتا اياعىندا تۇرعىنداردىڭ سىرتقا شىعۋىنا تولىق تىيىم سالىندى. كوشەدە مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر مەن ەپيدەمييالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋشى توپتارعا عانا جۇرۋگە رۇقسات. پوليتسەيلەر كومەندانتتىق ساعاتتا ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ قاداعالايدى. وتكەن جۇمادان باستاپ مەكتەپتەردەگى ساباق توقتاتىلدى. ءبىلىم وشاعىنىڭ قايتادان قاشان ەسىگىن اشاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ستۋدەنتتەر قاشىقتان وقۋعا كوشىرىلدى. يوردانيادا كوروناۆيرۋستى جۇقتىرعاندار سانى 22 مىڭعا جۋىقتادى, 144 ناۋقاس كوز جۇمدى.
جاپونيادا كوروناۆيرۋس سالدارىنان سۋيتسيد سانى كۇرت ارتىپتى. اسىرەسە ەلگە تانىمال «جۇلدىزدارعا» وڭايعا سوقپاي تۇر. ماسەلەن, مامىردا بالۋان ءارى ءتۇرلى توك-شوۋدىڭ قاتىسۋشىسى حانا كيمۋرا, شىلدەدە اكتەر حارۋما ميۋرا, قىركۇيەكتە اكتەر سەي اشينا مەن يۋكو تاكەۋچي ءوز-وزىنە قول جۇمساعان.
بيىلعى شىلدە ايىندا سۋيتسيد كورسەتكىشى بىلتىرعى مەرزىممەن سالىستىرعاندا قاتتى ايىرماشىلىق بايقالماعان. بىراق تامىزدا 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 15 پايىزعا ارتقان. جاپونيا ۇكىمەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, مۇنىڭ باستى سەبەبى ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدى بولدىرماۋعا جۇمسالاتىن قاراجاتتى 40 پايىزعا ازايتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. جىل سايىن جاپونيا سۋيتسيدپەن كۇرەسۋ ءۇشىن 55 ميلليون دوللارعا جۋىق قاراجات جۇمسايدى.
كوروناۆيرۋس العاش الەمگە تاراي باستاعاندا, قاڭتار-مامىر ايلارىندا كۇنشىعىس ەلىندە سۋيتسيد كورسەتكىشى 10 پايىزعا تومەندەگەن ەدى. بىراق پاندەميانىڭ ەكونوميكاعا تيگىزگەن زاردابى سالدارىنان الەۋمەتتىك جاعداي قيىنداي ءتۇسىپ, كوپتەگەن جاپونيالىق ازامات كۇيزەلىسكە تۇسكەن كورىنەدى. جۇمىسسىزدار سانى دا كۇرت ارتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى كاسىبىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولعان.
ىندەت سالدارىنان سۋيتسيد كوبەيگەنىنە قاراماستان, COVID-19 جۇقتىرىپ قايتىس بولعاندار كوپ ەمەس. بۇگىنگە دەيىن جاپونيادا 90 مىڭعا جۋىق ادام ناۋقاستانىپ, 1600-دەن استام تۇرعىن اجال تىرناعىنا ءىلىندى.
اۋستراليا بيلىگى ەلدەگى جاعداي ءالى دە تۇراقتالماعانىنا قاراماستان كەي شتاتتارداعى كارانتيندىك شەكتەۋلەردى جەڭىلدەتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن وسى ەلدە 27 مىڭنان استام ادام ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالىپ, سونىڭ 900-ءى ءپاني جالعانمەن قوشتاستى. قازىرگى تاڭدا اۋستراليادا كۇندەلىكتى 30 شاقتى ادام ۆيرۋس جۇقتىرادى. دەگەنمەن بۇل تامىزدىڭ باسىنداعى كورسەتكىشتەن الدەقايدا از. سول كەزدە كۇنىنە 700-گە جۋىق ادام ناۋقاستانعان ەدى.
وسىعان بايلانىستى ەل بيلىگى جاڭا وڭتۇستىك ۋەلس شتاتىندا سىرتتا تاماق ىشۋگە رۇقسات بەردى. سونداي-اق مەيرامحانالار مەن دامحانالارداعى ۇستەلدەردىڭ اراقاشىقتىعى 4 مەتردەن كەم بولماۋى ءتيىس. اۋستراليا ۇكىمەتى وسىنداي قادامدار ارقىلى كارانتيندىك شەكتەۋلەردى بىرتە-بىرتە جەڭىلدەتپەك.
مالايزيا بيلىگى كەرىسىنشە ەل استاناسىنداعى ءجۇرىپ-تۇرۋدى شەكتەۋگە شەشىم قابىلداعانىن مالىمدەدى. كەيىنگى ەكى اپتادا بۇل مەملەكەتتەگى احۋال ناشارلاپ, ناۋقاستار كۇرت كوبەيدى. ماسەلەن, 6 قازاندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتىپ, ءبىر تاۋلىكتە 691 ادام قاۋىپتى دەرتتىڭ تىرناعىنا ءىلىندى.
وڭتۇستىك كورەيادا وتكەن تاۋلىكتە 97 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. بۇعان دەيىن كورەيالىقتار ىندەتتى ءساتتى اۋىزدىقتاپ كەلگەن ەدى. الايدا كەيىنگى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وڭتۇستىك كورەيادا كوروناۆيرۋس قايتا كۇشىنە ءمىنىپ كەلە جاتقانداي.
دايىنداعاندار
مەرۋەرت بۇركىتباي, سۆەتلانا عالىمجانقىزى, اباي اسانكەلدى ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
