ارحەولوگيالىق توپتىڭ قۇرامىندا بولعان ارحەولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مارات قاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قورعاننىڭ بىرىندەگى تونالماعان قابىردەن تەمىر ساۋىتتى جاۋىنگەر سۇيەگى تابىلدى. ول ءۇش مەتر تەرەڭدىككە جەرلەنىپتى.
– باسىنان اياعىنا دەيىن وتە ەرەكشە ۇلگىدەگى تەمىر ساۋىتپەن جابدىقتالعان ادام قاڭقاسىنىڭ ۇزىندىعى – 175 سم. ال تابىلعان قابىردىڭ ۇزىندىعى – 2 مەتر 40 سم, ەنى – 80 سم. سونداي-اق سۇيەكپەن بىرگە ۇزىندىعى 1 مەتر بولاتىن سەمسەرى, جەبە ۇشتارى مەن قورامساعى, قالقانى, ات ابزەلدەرى, وجاۋ سەكىلدى كوپتەگەن جادىگەر تابىلىپ وتىر. انتروپولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى حالىقارالىق دارەجەدەگى قالپىنا كەلتىرۋشى, «قىرىم ارالى» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى قىرىم التىنبەكوۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلەدى, – دەيدى مارات قاسەنوۆ.
ارحەولوگتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي تاريحي جادىگەر وتە سيرەك كەزدەسەدى. وسى جادىگەردى زەرتتەۋ ارقىلى اتا-بابامىزدىڭ 2000 جىل بۇرىنعى مادەنيەتى, تاريحى, ەتنوگرافياسى تۋرالى مالىمەت الۋعا بولادى. بۇل جادىگەر «تەمىر ادام» دەپ اتالىپ وتىر. ويتكەنى ادام مۇردەسى تەمىر ساۋىتپەن جەرلەنگەنى انىقتالدى.
– وسى كەزگە دەيىن قازاقستاندا ءدال مۇنداي جادىگەر تابىلماعان ەدى. ەرەكشە ۇلگىدە جەرلەنگەنىنە قاراعاندا, جاۋىنگەر بولۋى ابدەن مۇمكىن. ءبىزدى تاڭعالدىرعانى – تەمىر ساۋىتتىڭ ۇرلانباي ساقتالعانى. مۇنداي دۇنيەلەردىڭ مىڭداعان جىلدار بويى ساقتالۋى – وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي, – دەدى بەلگىلى قالىپقا كەلتىرۋشى قىرىم التىنبەكوۆ.
ونىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, تەمىر ساۋىتتى ادامدى زەرتتەۋ جۇمىستارى بىرنەشە جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى رەنتگەن جانە مەتالل ىزدەگىش قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە التىن, كۇمىس, تەمىر, سۇيەكتەن جاسالعان بۇيىمداردىڭ بار ەكەنى بايقالدى. ەندى انتروپولوگيالىق, دنك زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسىمەن مۇردەنىڭ باس سۇيەگى مەن ساۋىتىن قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– سۇيەكتى ءالى تازالايمىز. مۇنداعى جادىگەرلەردىڭ ارقايسىسىنا تالداۋ جاسالادى. ارينە بۇل ءۇشىن كوبىرەك ەڭبەكتەنۋگە تۋرا كەلەدى. بۇعان دەيىن قازاقستاندا تەمىر ساۋىتپەن ادام شىقپاعاندىعىن ەسكەرسەك, مۇردە تولىقتاي قالپىنا كەلتىرىلگەندە, تەك اتىراۋدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ ماقتانىشى بولار جادىگەرگە اينالارى ءسوزسىز, – دەيدى قىرىم التىنبەكوۆ.
وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, ەل تاريحىندا تەڭدەسى جوق تەمىر ساۋىتتى ادامنىڭ سۇيەگىنە تولىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە قولداۋ كورسەتىلەدى. ويتكەنى وسىنداي تاريحي قۇندىلىقتاردى زەرتتەۋ ارقىلى شەجىرەلى تاريحىمىزعا جاڭا دەرەكتەر قوسىلۋى مۇمكىن.
اتىراۋ وبلىسى
