نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى 7 قازاندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالاعان «اباي اماناتى» دەپ اتالاتىن كولەمدى ماقالاسىندا دالا دانىشپانى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ۇلىلىعىن, ونىڭ رۋحاني مۇرالارىنىڭ ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى قۇندىلىعىن جاڭا قىرىنان تانىتتى. « ۇلى اقىن, دانا ويشىل اباي ءحىح جانە حح عاسىرلار توعىسىنداعى اعارتۋشىلىق نەمەسە ويانۋ ءداۋىرىنىڭ كوشباسشىسىنا, ەلدىڭ بولاشاق باعدارىن ايقىنداپ بەرگەن رۋحاني تەمىرقازىعىنا اينالدى, دەپ جازادى وسى ماقالاسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – ۇلكەن ءبىلىمپاز ق.جۇبانوۆ: «ەۋروپا رۋحانياتىمەن سالىستىرا ايتقاندا, اباي – ءوز ورتاسىنىڭ دانتە سياقتى ادامى» دەدى, ياعني حالىقتىڭ ءداستۇرلى ءسوز ونەرىن, تانىم جۇيەسىن, مىنەز ءبىتىمىن تۇبىرىمەن جاڭاشا تۇلەتكەن ساناتكەر. ورىستار ءۇشىن – الەكساندر پۋشكين, اعىلشىندار ءۇشىن ۋيليام شەكسپير, نەمىستەر ءۇشىن – يوگانن گەتە, امەريكالىقتار ءۇشىن – ۋولت ۋيتمەن قانداي بولسا, قازاقستاندىقتار ءۇشىن اباي دا – سونداي ۇلى تۇلعا». ەلباسىنىڭ بۇل سوزدەرى, شىنىندا دا, ابايدىڭ ۇلىلىعىن بۇرىنعىدان دا اسقاقتاتا تۇسكەن سياقتى.
وتكەن عاسىردا 70 جىلدان استام كەڭەس يمپەرياسىنىڭ قولاستىندا تۇنشىعىپ كەلگەن قازاق ەلىنىڭ رۋحاني كوسەمى – اباي, باعدارشامى ونىڭ دانالىق سوزدەرى بولعانى بارشامىزعا ايان. ءبىز ءبارىمىز دە ۇلى اقىننىڭ ولەڭدەرىن جاتتاپ, قارا سوزدەرىندەگى تەرەڭ ويلارمەن سۋسىنداپ وسكەن ۇرپاقپىز. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تا ءوزىنىڭ بۇكىل ومىرىنە اباي وسيەتتەرىن التىن ارقاۋ ەتكەنىن ايتادى. جاس نۇرسۇلتان دانا ابايدىڭ «تالاپتى ەرگە نۇر جاۋار» دەگەن قاعيداسىن باسشىلىققا الىپ, 1958 جىلى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن بويدا تاۋەكەلگە بەل بايلاپ, ارقا تورىنە – بۇكىلوداقتىق ەكپىندى قۇرىلىس – قازاقستان ماگنيتكاسىنا اتتانادى, ودان ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسى... ەڭبەك جولىن وسىلايشا جۇمىسشىدان باستاعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تالاپ پەن تالانتىنىڭ ارقاسىندا بيىكتەرگە ورلەپ, قازاقستان پرەزيدەنتى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلسە – بۇل, بىرىنشىدەن, ءوز ەڭبەگىنىڭ جەمىسى, ەكىنشىدەن, ونىڭ بويىنا رۋح بەرىپ, بيىكتەرگە قۇلشىندىرعان ابايدىڭ قازاق جاستارىنا ارناعان وسيەت-اماناتى بولاتىن.
دالا دانىشپانىنىڭ ولەڭدەرى مەن قاراسوزدەرىندە بيلىك, مەملەكەتتىك قۇرىلىس, ەل بىرلىگى مەن ىنتىماعى تۋرالى دانالىق ويلار جەتىپ ارتىلادى. «كوپ شۋىلداق نە تابار, بيلەمەسە ءبىر كەمەل», «ەدينيتسا بولماسا, نە بولادى وڭكەي ءنول» دەگەن اباي بيلىك جۇيەسىنىڭ ءمان-مازمۇنىن وسى ءبىر كونتسەپتۋالدىق پايىمعا سىيعىزادى.
عاسىرلار بويى بوداندىقتا بولعان قازاق ەلىنىڭ دە, ونىڭ ءبىر پەرزەنتى ابايدىڭ دا مۇڭ شاعار, تابان تىرەر استاناسىنىڭ بولماۋى كەزىندە ۇلكەن قاسىرەت ەدى. «ابايدىڭ وسى ارمانىنىڭ ورىندالۋىنا, ەسىلدىڭ جاعاسىندا ەڭسەلى بايتاق قالانىڭ ىرگە تەۋىپ بوي كوتەرۋىنە مۇرىندىق بولعانىما مىڭ دا ءبىر شۇكىرشىلىك ەتەمىن», – دەيدى ەلباسى.
ۇلى اباي تۋعان قاسيەتتى سەمەي توپىراعىن 40 جىل بويى يادرولىق سىناقتار تالقانداپ, ۋلاپ كەلسە, بۇل پوليگوندى جابۋعا پارمەن بەرگەن ءوز ەڭبەگىنە ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى اۆتور.
«ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ»... ابايدىڭ ماڭگى جاسايتىن وسى قاعيداسىن جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالاتقان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاندى 30 جىل باسقارعان ۋاقىتىندا وسىناۋ كەڭ بايتاق ۇلى دالانى مەكەندەگەن جۇزدەن اسا ۇلت وكىلدەرىن بولمەي-جارماي, الالاماي بارىنە بىردەي قارادى. ونىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءالى كۇنگە حالىقتار دوستىعىن نىعايتۋعا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ن.نازارباەۆ وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن اتالىپ وتىلگەن ابايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىن ەسكە الادى. سول سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىندە ول: ء«بىز دە بۇگىن ۇلتىشىلىك تاتۋلاستىققا دا, ۇلتارالىق تاتۋلاستىققا دا, الەمدەگى بارلىق ەل, بارلىق حالىقتارمەن ىنتىماقتاستىققا دا, مادينەتتەر اراسىنداعى ساباقتاستىققا دا ابايشا قاراپ, ابايشا قاستەرلەۋگە ءمان بەرەمىز», دەگەن ەكەن. بۇل قاعيدا, ارينە, ەلباسىنىڭ ەشقاشان اينىمايتىن ومىرلىك ۇستانىمىنا اينالعانى اقيقات.
ەلباسى ايتقانداي, اباي قانشاما تاس قاپاس زاماندا ءومىر سۇرسە دە, بولاشاققا ۇمىتپەن كوز تىكتى. ول جاس ۇرپاقتى وقۋ وقىپ, ءبىلىم الۋعا, عىلىممەن اينالىسۋعا شاقىردى. ويتكەنى قاي زاماندا بولماسىن دۇنيەنىڭ كىلتى ءبىلىم مەن عىلىمدا ەكەنىن ول جاقسى ءتۇسىندى. اباي اماناتىن, اباي ارمانىن ورىنداۋعا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭ قولىمىز تولىق جەتتى دەسەم ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. قازىر ەلىمىزدە 8 مىڭداي جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ, 140-تان استام جوعارى وقۋ ورنى, 5 مىڭنان اسا بالالار مەكەمەلەرى, جۇزدەگەن كاسىبي مەكتەپتەر جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋدە. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن 25 جىلدا 15 مىڭنان استام قازاق جاستارى الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىپ, بۇگىندە حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ءار سالاسىندا ابىرويمەن ەڭبەك ەتۋدە. 85 جىلدان بەرى ۇلى اباي ەسىمىن ار تۋىنداي بيىك ۇستاپ كەلە جاتقان ەلىمىزدەگى تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنى – قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دە بۇگىندە جاس ۇرپاقتى ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمى نەگىزىندە وقىتىپ, تاربيەلەۋ ۇستىندە. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» كافەدراسى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە وقۋ ۇدەرىسىنە «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەتنوسارالىق كەلىسىمىنىڭ قازاقستاندىق مودەلى» ءپانى ەنگىزىپ, ول بارلىق كۋرستاردا وقىتىلۋدا. قىتاي, ۆەتنام, تۇركيا, رەسەي, پولشا مەملەكەتتەرىندە اباي ورتالىقتارىن اشۋ ارقىلى ۇلى ويشىلدىڭ رۋحاني مۇرالارىن شەتەلدەردە كەڭىنەن تانىتۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ وتىرمىز.
الەمدى كوروناۆيرۋس ىندەتى جايلاعان قازىرگى تاڭدا ونىڭ زاردابى بىردە-ءبىر مەملەكەتتى اينالىپ وتپەگەنى ءمالىم. قانشاما «تار جول, تايعاق كەشۋلەردەن», قاتەرلى وتكەلدەردەن, قيىن زامانداردان امان وتكەن قازاق ەلى بۇل سىندى دا سۇرىنبەي ەڭسەرەتىنىنە سەنىم بىلدىرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى ارادا تاعى دا اباي وسيەتىنە جۇگىنەدى: «جاماندىقتى كىم كورمەيدى؟ ءۇمىت ۇزبەك – قايراتسىزدىق. دۇنيەدە ەشنارسەنىڭ بايانى جوق ەكەنى راس, جاماندىق تا قايدان بايانداپ قالادى دەيسىڭ؟! قارى قالىڭ, قاتتى قىستىڭ ارتىنان كوگى قالىڭ, كولى مول, جاقسى جاز كەلمەۋشى مە ەدى!؟» – دەگەن اباي ءسوزى داتكە – قۋات, «جاقسى ءسوز جارىم ىرىس». وسىلاي تولعانعان ەلباسى اباي مۇرالارى ءبىزدىڭ كۇنبە-كۇنگى تىرشىلىگىمىزگە, وركەندى ومىرىمىزگە كىرپىش بولىپ قالانىپ, بۇگىنگى وركەنيەت پەن الداعى ىستەرىمىزگە باعىت بەرەتىنىن ەسكە سالادى. جالپى, بۇل ماقالا قاي جاعىنان دا جۇرەككە جىلى ۇيالاعان قۇندى ەڭبەك بولىپ وتىرعانى ءبىزدى سۇيسىندىرەدى.
تاكير بالىقباەۆ,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور
