قازاق ەلى تاريحىندا سونداي تۇلعا – اباي قۇنانباي ۇلى. تاۋەلسىزدىك باستاۋىندا ەلباسى: «اباي – قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قازىناسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان عۇلاما عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ول قازاق حالقىنىڭ ەل بولۋى جولىندا ۇلان-عايىر ەڭبەك ەتكەن داناگەر. اباي – الەمدىك دەڭگەيدەگى ويشىلداردىڭ قاتارىنداعى عاجايىپ تۇلعا» دەپ اقىننىڭ جاھاندىق اياداعى قۇبىلىسىنا ناقتى باعاسىن دا بەرگەن بولاتىن.
ەلباسى «اباي اماناتى» اتتى تاعىلىم مەن تولعانىسقا تولى ماقالاسىندا اقىن مۇراسىن حالىق پەن مەملەكەت ءۇشىن ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرعان تەمىرقازىق قۇندىلىق ساناتىندا ايرىقشا ايتىلۋى زاڭدى دۇنيە.
قازىرگى تاڭدا وركەنيەتتەر گەنەزيسىندە, مادەنيەتارالىق ديالوگتا وي بايگەسىنىڭ ورنى ايرىقشا. حالىققا جول سىلتەر كەمەل وي ايتقان, زامانىنان وزىپ پاراسات پەن كوركەمدىك بيىگىنە كوتەرىلگەن, شىعارماشىلىق مۇراسى قاي ۋاقىتتا دا ومىرشەڭدىگىن جوعالتپايتىن الىپتار – ۇلتتىڭ ماقتانىشى مەن تىرەگى. ۇلى اقىنىمىز اباي دا وسىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى اسقار بيىككە اينالىپ وتىر. ولەڭدەرىنىڭ اۋىزدان, كىتاپتارىنىڭ قولدان تۇسپەي كەلە جاتقانىنا دا ءبىر عاسىردىڭ ءجۇزى بولىپتى.
اباي وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇلتىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر رۋحاني ۇستازىنا اينالدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماقالاسىندا وتە ماڭىزدى دۇنيەلەردى زەردەلەپ ايتقان. «اباي مەكتەبىنەن» ءوتۋ, «اقىن شىعارمالارىنا بويلاۋ» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى باعىت-باعدار ارقىلى قوعامدا, اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاق بويىندا جاسامپاز يدەيالارعا ۇمتىلدىراتىن قاسيەتتى قالىپتاستىرۋ جولىن دا كورسەتىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ «اباي اماناتى» ماقالاسىندا «شىن مانىندە, ابايدىڭ يەك ارتىپ, ءتاۋ ەتىپ باراتىن استاناسى دا جوق ەدى. ەلدىكتى اڭساعان, بىرلىكتى كوكسەگەن دانىشپان ءۇشىن مۇنان ارتىق قاسىرەت تابىلماس» دەپ سالماقتى وي سالاتىن ءسوزى بار.
ۇلى ويشىلدىڭ وزەگىن جارعان ەلدىك يدەياسى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى «تاۋەلسىز ەلمىز» دەگەن قاسيەتتى ۇعىممەن ۇلاستى, ال XXI عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە ەلباسى قالىپتاستىرعان, جاھاندىق كەڭىستىكتە ءوز ورنى مەن بەدەلى بار «تولىق مەملەكەتكە» اينالدىق. ەلىمىزدە جالپىحالىقتىق مىزعىماس بىرلىك پەن تاتۋلىق مودەلىن قالىپتاستىرۋدى تۋ ەتكەن ۇستانىمىن: «تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرلى بولۋى جولىندا مەن ءاربىر سويلەگەن سوزىمدە ەل بىرلىگى, ۇلت تاتۋلىعى ماسەلەسىن ۇدايى ەسكە سالىپ وتىراتىنىم سوندىقتان», دەپ ەلباسىنىڭ تۇجىرىمداۋى مەملەكەتىمىزدىڭ باياندى بولۋ فاكتورىن كورسەتۋدە.
ۇلى اقىن, دانا ويشىل اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ شارىقتاۋ تورىندە عيبراتتى وي-تولعاۋلارىمەن ورىلگەن ەلباسى ۇستانىمىنىڭ وزەگى – اباي قاعيداسى.
اقىننىڭ زامانىنىڭ وي بيىگىنەن ايتقان قاعيداتتارىن ءوز ومىرىمەن جانە حالقىمەن ۇشتاستىرا ۇيلەستىرگەن ەلباسىنىڭ مەملەكەتىمىزدى بۇگىنگى ادامزات دامۋىنىڭ كوشىنە قوسقان ەرەن قايراتكەرلىك قىزمەتىن بۇكىل ماقالانىڭ ءون بويىنان, ءاربىر جولىنان ايقىن اڭعاردىق. اباي ارمانداعان كەمەلدىككە تەرەڭ اقىل مەن تەگەۋرىندى قايرات قانا اپاراتىن اقيقاتتى ەلباسى بەرىك ۇستانىمىمەن جۇزەگە اسىرعان تۇلعا رەتىندە حالقىمىزعا ونەگەلى جول سالدى.
ەرلان سايلاۋباي,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
