مۇعالىمنىڭ جەكە تاجىريبەسىندەگى جان-جاقتى ىزدەنۋ, جۇمىسىن تۇرلەندىرۋ, ساباقتى قىزىقتى وتكىزۋىنىڭ ناتيجەسىندە وقۋشىلاردىڭ پانگە دەگەن ۇلگەرىمى جاقساراتىنى ءسوزسىز. ارينە بارلىعى مۇعالىمنىڭ شەبەرلىگى مەن وقۋشىنىڭ قىزىعۋشىلىعىنا بايلانىستى.
مەكتەپتەگى وقۋشى ۇلگەرىمىنىڭ تومەندىگى سەبەبىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن كورنەكتى پەداگوگتەر جانە پسيحولوگتەر ءوز كوزقاراستارىن بىلدىرگەن. سولاردىڭ ءبىرى پ.پ.بلونسكي «مەكتەپتەگى ۇلگەرمەۋشىلىك مەكتەپتىڭ تاربيەلىك جانە ديداكتيكالىق تالاپتارىنا ءتارتىپ پەن وقۋدىڭ ناتيجەلەرىنىڭ سايكەس كەلمەۋى» دەپ تۇسىندىرەدى. ال پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق سوزدىكتە وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرمەۋشىلىگى – بۇل جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە جىلدىق وقۋ باعارلاماسىن مەڭگەرمەگەن جانە ەكى نە ودان دا كوپ پاندەردەن اكادەميالىق ۇلگەرمەۋشىلىگى بار وقۋشىلارمەن ايقىندالاتىن پەداگوگيكالىق ادىستەردىڭ تەرىس قۇبىلىسى دەپ كورسەتىلەدى. ي.ۆ.دۋبروۆينا ۇلگەرمەۋشىلىكتى ءبىلىمدى يگەرۋگە, وقۋ داعدىسىن دامىتۋعا, شىعارماشىلىق ارەكەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا جانە تانىمدىق قاتىناسىنداعى تاربيەلىككە قويىلاتىن مەكتەپتىڭ مىندەتتى تالاپتارىنا وقۋشىلار دايىندىعىنىڭ سايكەس كەلمەۋى دەپ قاراستىرادى.
قازىرگى كەزدە حالىققا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ۇلگەرىمى تومەن وقۋشىلارعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. دەنساۋلىعى دۇرىس كەز كەلگەن وقۋشى مەكتەپ باعدارلاماسىن تولىق يگەرۋى كەرەك. ۇلگەرىمى تومەن وقۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وقۋ باعدارلاماسىن قيىندىقپەن, ءتىپتى كەيبىرىنىڭ نەگىزگى پاندەردەن ۇزاق ۋاقىت بويى ۇلگەرمەۋىنە بايلانىستى جۇرگىزىلەتىن جۇمىستار دا جولعا قويىلعان. سونىڭ ءبىرى – قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى بويىنشا ۇلگەرىمى تومەن وقۋشىلارمەن جۇمىس دەۋگە بولادى.
قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى بويىنشا ۇلگەرىمى تومەن بالامەن جۇمىستى بىرنەشە كەزەڭدى قامتىپ جانە بىرنەشە باعىتتا جۇرگىزۋگە بولادى. بۇل باعىتتار بويىنشا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستار ارقىلى وقۋشىنىڭ پانگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, قابىلەتىن اشۋ, ىزدەنىسكە ۇمتىلدىرۋ, بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىن شىڭداۋ باستى نازارعا الىنادى. اسىرەسە, جاعىمسىز مىنەز-ق ۇلىقتارىن جويۋ بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرمالار ساباققا بەلسەندىلىك, پانگە قىزىعۋشىلىق تانىتا قويمايتىن بالالارعا وتە قىزىقتى. ولاردىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعى شىعارماشىلىق تۇرعىدا قالىپتاسادى. جاڭا اسەر الۋ ءۇشىن باسقانى تىڭداي جانە قۇرمەتتەي بىلۋگە ۇمتىلۋ, بەرىلگەن تاپسىرماعا قىزىعۋشىلىق تۇرعىدان قاراۋ بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. بىلىمگە ۇمتىلىس سوعان سايكەس مىنەز-ق ۇلىق تۋدىرادى جانە بالانىڭ پسيحيكالىق دامۋىنىڭ ءوزىن ءوزى دامىتۋ پروتسەسىنە اينالۋىنا جاعداي جاسايدى, شىعارماشىلىق ىزدەنىسكە جەتەلەيدى, تالپىندىرادى.
وقۋشىعا دەگەن مۇعالىمنىڭ تابيعي, شىنايى جانە ادەپتى قارىم-قاتىناسى ونىڭ تاراپىنان دا وسىنداي ءىس-ارەكەتتەردىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەدى. بىرىنشىدەن, وقۋشى بويىندا كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلار قالىپتاستىرۋدا مۇعالىم ءوزىنىڭ كاسىبي ارەكەتى ارقىلى ۇلگى كورسەتە بىلسە, ەكىنشىدەن, كاسىبي شەبەرلىگى ارقىلى وسى داعدىلاردى سىڭىرە وتىرىپ, ساباق بەرۋ بارىسىندا وقۋشىنىڭ ءوز بەتىمەن ءبىلىمدى يگەرۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرادى.
زەرتتەۋ ماقساتىن شەشۋ ءۇشىن قيسىندى جانە شىعارماشىلىق ويلاۋدىڭ داعدىلارى مەن ادەتتەرى قاجەت. ا.ي.ساۆەنكوۆ جانە باسقا دا اۆتورلار ارنايى ترەنينگتەردىڭ بالانىڭ بىلىمگە دەگەن قابىلەتىن دامىتۋعا اسەرى بار ەكەنىن ايتادى. ۇلگەرىمى تومەن وقۋشىمەن جۇمىس مۇعالىمنىڭ باقىلاۋىمەن تىكەلەي جۇزەگە اسۋى قاجەت. بۇل – ءار جۇمىس ءتۇرى تالدانىپ, ساراپتاما جاسالىپ وتىرۋ قاجەت دەگەن ءسوز. وسى ساراپتاما نەگىزىندە ۇلگەرىمى تومەن وقۋشىلاردى ءتۇرلى اشىق ساباقتارعا اتسالىستىرىپ, قابىلەتىن دالەلدەۋدە عانا بالانىڭ ءوز بىلىمىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا بولادى. ۇلگەرىمى تومەن ءار بالانىڭ ىنتاسىن وياتا وتىرىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جۇمىسقا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. جاس ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قابىلەتىنە قاراي بالانى جۇيەلەي دامىتۋ ارقىلى قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. مۇندا اكەلەر ۇلەسىنىڭ زور ەكەنىن ايقىنداي تۇسۋگە بولادى.
ۇلگەرىمى تومەن بالامەن جۇمىس ءوزىن ءوزى تانۋعا, ءوزىن ءوزى تاربيەلەۋگە, ۇنەمى ءوزىن دامىتۋعا, ۇستانىمعا بەرىك, ەشكىمدى قايتالامايتىن تۇلعانى تاربيەلەيدى. ەكىنشىدەن, ۇلگەرىمى تومەن بالانى كەلەشەكتەگى كاسىبي ماماندىعىن تاڭداۋى ءۇشىن شەشىم قابىلداۋعا يتەرمەلەيمىز. ۇشىنشىدەن, ۇلگەرىمى تومەن بالامەن جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا مەكتەپتەگى ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە يكەمدەيمىز. تورتىنشىدەن, ءوز بەتىمەن مۇمكىندىكتەرىن اشۋعا ۇمتىلدىرامىز. مۇنداي جۇمىس تۇرلەرى وقۋشىعا ۇلگەرىمىن جاقسارتۋعا كومەكتەسەدى. وقۋشىنى جاقسى, ورتا, تومەن دەپ بولمەي, ولاردى تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن پسيحولوگپەن, الەۋمەتتانۋشىمەن, مەدبيكەمەن ءتيىمدى جۇمىس ۇيىمداستىرىلۋى كەرەك.
مۇعالىمى رەتىندە وسى ءادىس-تاسىلدەردى, وسىنداي جۇمىس تۇرلەرىن ساباقتا جانە ساباقتان تىس ءىس-شارالاردا جانە ءتۇرلى زياتكەرلىك ويىندارعا قاتىستىرۋ ارقىلى وقۋشىنىڭ جوعارى ناتيجەلەر كورسەتۋىنە قول جەتكىزىپ, العان اقپاراتتارىن, يگەرگەن بىلىمدەرىن ومىردە پايدالانۋىنا مۇمكىندىك بەرەمىز.
ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە ۇلگەرىمى تومەن بالالارمەن جۇمىس بارىسىندا پاندىك ساباقتىڭ ءرولى ەرەكشە. وسى تۇرعىدا «وقۋشىلاردىڭ ساباققا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن قالاي ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋعا بولادى؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. بۇل ارينە مەكتەپتە ادىستەمەلىك كەڭەستە نەمەسە ديرەكتوردىڭ وقۋ-تاربيە ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارىنىڭ باسقارۋىمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىس. ءپان مۇعالىمدەرى ءۇشىن تانىمدىق باعدارلاما قۇرىلىپ بەكىتىلەدى. وقۋشىلاردى جۇمىستىڭ باعىتتارىمەن تانىستىرا وتىرىپ, قىزىعۋشىلىعىن قالاي تۋدىرۋعا بولاتىنى انىقتالادى. سودان كەيىن جۇمىس تاقىرىبىن انىقتاۋ ماسەلەسى تۋىندايدى. ول تاقىرىپ جاقسى جاڭالىققا نەگىزدەلگەن, بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىن دامىتاتىن بولۋى شارت.
ايناش تاڭىربەرگەنوۆا,
«№3 ورتا مەكتەبى» كمم قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى
قوستاناي وبلىسى,
ليساكوۆ قالاسى
