بىرلەسكەن تەرگەۋ توپتارى قۇرىلادى
زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىندا كومەك تۋرالى سۇراۋ سالۋ بەرىلگەن ساتتە سۇراۋ سالۋشى تاراپتىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ يۋريسديكتسياسىنا جاتاتىن قىلمىستار تۋرالى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا بارىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ءۇشىن شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ. بۇل قۇجاتقا 2018 جىلعى 29 قازاندا قول قويىلعان.
– جالپى, قازىر ەكى ەل اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك 1993 جىلعى مينسك كونۆەنتسياسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. الايدا اتالعان كونۆەنتسياعا قول قويىلعان ۋاقىتتان بەرى زاڭناما مەن سوت-تەرگەۋ تاجىريبەسى وزگەردى. ۋكراينادا دا كوپتەگەن وزگەرىس بار. كونۆەنتسيا مەن ۇسىنىلىپ وتىرعان شارت اراسىندا ەشقانداي قايشىلىق جوق. كەرىسىنشە ولار ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرادى, ءبىراز نورمانى ناقتىلايدى, – دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ.
ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, شارت كۇدىكتى مەن ايىپتىنىڭ كىناسىن دالەلدەۋگە باعىتتالعان كەشەندى پروتسەسسۋالدىق ارەكەتتەردى جۇرگىزۋدى قاراستىرادى. قۇجاتتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جانە ساياسي تۇرعىدا كەرى اسەرى جوق. ونى ىسكە اسىرۋ بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجى تالاپ ەتپەيدى.
– قۇجات ەكى ەلدىڭ قۇزىرلى ورگاندارىنا كۇدىكتى مەن ايىپتالۋشىنىڭ كىناسىن دالەلدەۋ بويىنشا كەشەندى تەرگەۋ جاساۋعا قۇقىق بەرەدى. مۇنداي ەكىجاقتى شارت 27 ەلمەن بار. بۇل كەلىسىمنىڭ بىرقاتار ەرەكشەلىگىن ايتار بولساق, قۇجات قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ۋكراينالىق ارىپتەستەرىمەن تىكەلەي بايلانىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ەكى تاراپ ءۇشىن دە ماڭىزدى نورما جانە قىلمىسپەن كۇرەس باعىتىندا ءوزارا سەنىمدى بىلدىرەدى. ودان باسقا تەرگەۋ جۇمىسىنىڭ جەدەلدىگىن ارتتىرادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىك, شارت بويىنشا قاجەت جاعدايدا بىرلەسكەن تەرگەۋ توپتارىن قۇرۋعا بولادى, – دەدى م.احمەتجانوۆ.
وسى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ۋكراينا تاراپىمەن قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالاداعى ەكىجاقتى شارتتاردىڭ تولىق توپتاماسىن جاساقتاۋدى اياقتادى. قۇجاتقا قاتىستى سەنات توراعاسى دا ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
– ۋكراينا – قازاقستاننىڭ ماڭىزدى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءوزارا ىنتىماقتاستىققا جانە دوستىققا نەگىزدەلگەن. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىسى دا دايەكتى تۇردە دامىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا ءوزارا قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋعا ەكى مەملەكەت تە مۇددەلى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بۇگىن قابىلدانىپ وتىرعان زاڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى سەنات توراعاسى.
شارتتا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك راسىمدەرى, سۇراۋ سالۋدىڭ نىسانى مەن مازمۇنى, بەرۋ شارتتارى, كومەك كورسەتۋدەن باس تارتۋ ءۇشىن نەگىزدەر جازىلعان.
«شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ كۇدىكتىلەر مەن ايىپتالۋشىلاردىڭ قىلمىس جاساۋداعى كىناسىن دالەلدەۋگە باعىتتالعان ءىس-ارەكەتتەردى كەشەندى جۇرگىزۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى, سونداي-اق قازاقستان مەن ۋكراينانىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ تىكەلەي ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا وكىلەتتىك بەرەدى, – دەدى سەناتور نۇرلان بەكنازاروۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ كەرەك
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار سەنات وتىرىسىندا بىرقاتار ساۋال جاريالادى. ءالي بەكتاەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى ولقىلىقتار مەن وسى باعىتتاعى وزەكتى پروبلەمالارعا نازار اۋداردى.
ءا.بەكتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوباعا ەنگىزىلگەن تىرەكتى جانە سپۋتنيكتىك ەلدى مەكەندەردى ىرىكتەۋ قاعيدالارى تۇسىنىكسىز. بۇگىندە بۇل تىزىمگە 3561 ەلدى مەكەن ەنگىزىلگەن. ولار نەگىزىنەن اۋدان ورتالىقتارى مەن ولاردىڭ اينالاسىنداعى اۋىلدار. ال شالعايداعى ەلدى مەكەندەردىڭ قامتىلۋى ناشار.
– ەڭ سوراقىسى, «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن دايىنداۋ بارىسىندا تۇرعىنداردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى ەسكەرىلمەگەن. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن «قازاگرو» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارى وسى جوبادان تىس قالعان. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا 2019 جىلى 448 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ 1,6 ميلليارد تەڭگەسى عانا اۋىلداردا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ارنالعان 22 جوباعا جۇمسالعان. ال 2020 جىلى اۋىلدىق جەرلەردە اشىلاتىن 20 مىڭ جۇمىس ورنىنىڭ تەك 800-ءى تۇراقتى بولماق. بۇل ورتا ەسەپپەن ءار ءتورت ەلدى مەكەندە ءبىر عانا تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەگەن ءسوز, – دەگەن ءا.بەكتاەۆ وسى باعىتتاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ الەۋمەتتىك تيىمدىلىگى تومەن ەكەنىن جەتكىزدى.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل جۇمىستار «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر», «ەڭبەك», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» سەكىلدى مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن ۇيلەستىرىلمەگەن. سونداي-اق اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق پروبلەمالارىن تۇبەگەيلى شەشۋگە ارنالعان باستامالار جۇيەلى جوسپارلانباعان. وسىعان وراي سەناتور ءوزىن تولعاندىرعان بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەگە توقتالدى.
– جوبانى دايىنداپ, ىسكە اسىرار الدىندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىنە سايكەستىگىن زەرتتەيتىن, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن انىقتايتىن كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزىلدى مە؟ وسى جوباعا ەنگىزىلگەن الەۋەتى بار 1173 تىرەكتى, 2388 سپۋتنيكتىك ەلدى مەكەن قانداي كريتەريلەرمەن انىقتالدى؟ – دەدى ول.
سونىمەن قاتار دەپۋتات ۇكىمەت باسشىسىنان اتالعان جوبانى ۇلتتىق باعدارلاما رەتىندە قايتا قابىلداۋعا جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ ساياساتىنا جاۋاپتى رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىن قايتا بەكىتۋگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىرۋىن سۇرادى.
سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ پالاتا وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, اگروونەركاسىپ كەشەنى بويىنشا ستاتيستيكانى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. دەپۋتات ەگىننەن جينالعان ءونىمنىڭ انىق كولەمى, تۇقىمنىڭ شىنايى ساپاسى, ەگىستىك جانە جيناۋ جۇمىستارىنىڭ ءدال مەرزىمى تۋرالى ناقتى اقپاراتتىڭ جوق ەكەنىن العا تارتتى. سونداي-اق مال شارۋاشىلىعىندا جانۋارلار تۋرالى مالىمەتتەردى تىركەۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزگى بولىگى ءالى دە قاعاز نۇسقادا جينالاتىنىنا, سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن قاتەلىك جىبەرىلەتىنىنە ەكپىن بەردى.
سەنات دەپۋتاتى جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋدى ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە تاۋەلدى ەتۋ اۋىلداعى جاعداي تۋرالى جالعان اقپارات بەرۋگە جول اشاتىنىن ايتتى. مال شارۋاشىلىعىندا جانۋارلار تۋرالى مالىمەتتەردى بۇرمالاۋ سۋبسيديالاردى زاڭسىز الۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىنىنا نازار اۋدارىپ, وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى بىرنەشە ۇسىنىسىن جەتكىزدى.
– بىرىنشىدەن, ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى وبەكتيۆتى دەرەكتەر الۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋ كەرەك. مەنىڭ ويىمشا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىمەن ەسەپ كوميتەتى مۇقيات اينالىسۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, مال شارۋاشىلىعىندا ادام فاكتورى ىقپالىن تولىقتاي جويا وتىرىپ, جانۋارلاردى ەسەپكە الۋ مەن ۆەتەرينارلىق قۇجاتتامانى جۇرگىزۋدىڭ بۇكىل جۇيەسىن تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ اسا ماڭىزدى, – دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
جامبىلدىق ديقاندار سۋعا مۇقتاج
سەناتور دينار نوكەتاەۆا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ەلىمىزدە دارىلەردى تىركەۋ مەحانيزمى كۇردەلى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
دەپۋتات كوپتەگەن شەكتەۋلەردىڭ, سونداي-اق پرەپاراتتاردى تىركەۋ كەزىندەگى قيىندىقتاردىڭ سالدارىنان ءدارى-دارمەكتەردىڭ كوتەرمە جانە بولشەك ساۋداسىمەن اينالىساتىن بيزنەس نىساندارى شىعىنعا باتىپ وتىرعانىن ايتتى. د.نوكەتاەۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, ولاردىڭ كەيبىرى بانكروت بولۋدىڭ الدىندا تۇر. بۇل جاعداي حالىق تاراپىنان سۇرانىسقا يە پرەپاراتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا, قانت ديابەتىنە, جوعارى قان قىسىمىنا جانە باسقا دا سيرەك كەزدەسەتىن دەرتتەرگە قاجەت ءدارى-دارمەكتەردىڭ تاپشىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن. سەناتور قازىرگى قولدانىستاعى زاڭنامادا مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتپەگەن ءدارى-دارمەكتەردى ساتۋعا تىيىم سالىناتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستاندا ءدارىنى تىركەۋ مەرزىمى وتە ۇزاق ۋاقىت الادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, تىركەلمەگەن دارىلىك زاتتاردى ەلىمىزگە اكەلگەن جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندايتىن تارتىپپەن بەرىلەتىن قورىتىندىنىڭ, ياعني رۇقسات بەرۋ قۇجاتىنىڭ نەگىزىندە تىركەۋ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەت, – دەدى دەپۋتات.
سەنات دەپۋتاتى ءابدالى نۇراليەۆ پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا سەناتور جامبىل وبلىسىنىڭ ديقاندارى كوتەرگەن سۋارمالى اعىن سۋ تۋرالى ماسەلەنى ارقاۋ ەتتى.
جامبىل وبلىسىندا پايدالاناتىن اعىن سۋدىڭ 80 پايىزى كورشىلەس قىرعىزستان اۋماعىنان باستاۋ الىپ, شۋ, تالاس ترانسشەكارالىق وزەندەرى ارقىلى بەرىلەدى. سەناتور وبلىستا سۋارمالى جەردىڭ كولەمى 229 700 گەكتار ەكەنىن ايتا كەلىپ, جۇزەگە اسىپ جاتقان اۋقىمدى شارالارعا قاراماستان, سۋمەن كامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى وتە وزەكتى ءارى شەكارالاس مەملەكەتتىڭ سۋ ساياساتىنا تاۋەلدى ەكەنىن مالىمدەدى.
«قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى جامبىل فيليالىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2020 جىلى جالپى اۋدانى 122 مىڭ گا بولاتىن 1025,0 ملن تەكشە مەتر سۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىمەن سۋ جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم جاساعان. بىراق بيىلعى ءساۋىر ايىنان قىركۇيەك ايىنا دەيىن 79,6 مىڭ گەكتار القاپ 550,3 ملن تەكشە مەتر سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. جوسپاردى ورىنداماۋدىڭ باستى سەبەبى – ترانسشەكارالىق وزەندەردەن كەلەتىن سۋدىڭ جەتىسپەۋى, – دەدى ءا.نۇراليەۆ.
قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ماماندارىنىڭ ەسەبى بويىنشا 2020 جىلدىڭ ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭىندە سۋ كولەمىنىڭ تومەن بولۋ سالدارىنان وبلىستا بارلىعى جالپى قۇنى 1 ملرد 300 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 36,4 مىڭ توننادان استام ءونىم الىنىپ, شارۋالاردىڭ كۇنكورىس دەڭگەيى تومەندەگەن.
سەناتور وسى ايتىلعان ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت باسشىسىنا وڭىردەگى ترانسشەكارالارىق شۋ, تالاس وزەندەرىنىڭ سۋ قورلارىن ەكى مەملەكەت اراسىندا بولۋگە بايلانىستى بىرقاتار ۇسىنىس جاسادى:
– قىرعىز رەسپۋبليكاسى اۋماعىنداعى سۋ قويمالارىنا ەلىمىزدىڭ سۋ تۇتىنۋشىلارىنىڭ تاۋەلدىلىگىن ازايتۋ ماقساتىندا جامبىل وبلىسى اۋماعىندا شۋ, تالاس وزەندەرىنىڭ بويىندا جوسپارلانعان 3 جاڭا سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىنا 2021 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى كەلىسىم نەگىزىندە رەتتەلەتىن مەملەكەتارالىق سۋ كانالدارى ارقىلى سۋ بەرۋدىڭ كەلىسىلگەن كەستەلەرىن ورىنداۋ بويىنشا تەتىكتەر قۇرۋ, كەلىسىمدەردى پىسىقتاۋ, شەكارالاس مەملەكەتتەردەن كەلەتىن سۋ رەسۋرستارىنىڭ كولەمىن مونيتورينگتەۋ, سۋدى كەشەندى پايدالانۋ مەن قورعاۋدىڭ باسسەيندىك سحەمالارىن ناقتىلاۋ, جاڭارتۋ بويىنشا تسيفرلاندىرۋ شارالارىن قابىلداۋ كەرەك دەپ سانايمىز, – دەدى ءا.نۇراليەۆ.
سەنات دەپۋتاتى قالىپتاسقان جاعدايدىڭ ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى ۇسىنىستاردىڭ ەسكەرىلۋىن جانە ۇكىمەت تاراپىنان ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى سۇرادى. دەپۋتاتتىق ساۋالعا سەنات دەپۋتاتتارى ءا.نۇراليەۆ, ق.قوجامجاروۆ, ءا.مامىتبەكوۆ, ب.ورىنبەكوۆ قول قويدى.
ەلەكتروندى كىتاپحانانىڭ كەمشىلىگى كوپ
سەنات دەپۋتاتى رىسقالي ابدىكەروۆ پرەمەر-مينيستر اسقار مامينگە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا سەناتور ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى 2007 جىلى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا اشقان قازاقستان ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى kazneb.kz پورتالىنداعى تسيفرلاندىرىلعان ەلەكتروندى كىتاپتاردىڭ ساپاسىن سىنعا العان. ونداعى ەلەكتروندى كىتاپتاردىڭ 3D نۇسقاسىن وقۋ قيىنعا سوعادى, ماتىندەرى انىق ەمەس, ب ۇلىڭعىر, كەيبىر اۋديو-كىتاپتار مۇلدەم اشىلمايدى.
قازىرگى ۋاقىتتا پورتالدىڭ سەگمەنتى ادەبيەتتىڭ 60 مىڭنان استام ەلەكتروندى كوشىرمەسىن قامتيدى. ونىڭ ىشىندە بالالارعا ارنالعان ەلەكتروندى كىتاپتار سانى 5 551 دانانى قۇراپ وتىر. دەگەنمەن, بۇگىندە قازاقستاندا شىعاتىن بارلىق باسىلىمداردىڭ ەلەكتروندى نىسانى kazneb.kz پورتالىندا جاريالانباي وتىر. ماسەلەن, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى شىعاراتىن وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارى تولىقتاي قامتىلماعان.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ كىتاپحانا قورىندا جالپى 112 ميلليوننان استام باسىلىم بار. سولاردىڭ 1,5 ميلليونعا جۋىعى عانا ەلەكتروندى نۇسقادا. بۇل – كىتاپحانا قورىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ نەبارى 1,3 پايىزىن قۇراپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا 3 940 كىتاپحانانىڭ 1 892-ءسى, ياعني 48 پايىزى عانا ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. بۇل ارينە جەتكىلىكسىز, اسىرەسە, قازىرگى قاشىقتان وقىتۋ جاعدايىندا.
– وسىعان وراي, «كىتاپحانا ءىسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى, بالالارعا ارنالعان قازاقستان ۇلتتىق ەلەكتروندى بالالار كىتاپحاناسى پورتالىن اشۋدى, قازاقستاندا باسىلىپ شىعارىلاتىن بارلىق جاريالانىمداردىڭ مىندەتتى داناسىنىڭ ەلەكتروندى نىسانىن kazneb.kz پورتالىنا جولداۋ بويىنشا ناقتى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى, كىتاپحانالاردى برايل قارپى, ۇلكەيتىلگەن قارىپ, سونداي-اق زاماناۋي تسيفرلى جانە دەيزي (DAISY) نىسانىنداعى كىتاپتارمەن جەتكىلىكتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىرۋىڭىزدى وتىنەمىز, – دەدى سەناتور.
سەنات دەپۋتاتى سۇيىندىك الداشەۆ «بەينەۋ-شالقار» باعىتىنداعى اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسىن 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا قوسۋدى ۇسىندى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا دەپۋتات قازىرگى تاڭدا «قۇرىق» تەڭىز پورتى قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. 2016 جىلى ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىمەن «قۇرىق» تەڭىز پاروم كەشەنى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. كەشەننىڭ تەمىرجولمەن جۇك تاسىمالداۋ قۋاتى جىلىنا – 4 ميلليون توننانى, ال اۆتوموبيل جولىمەن جۇك تاسىمالداۋ جىلىنا 2 ميلليون توننانى قۇرايدى.
– پورتقا جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن جانە سوعان بايلانىستى شىعىنداردى قىسقارتۋ ءۇشىن 2016 جىلى «شالقار-بەينەۋ» تەمىرجولى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جولدىڭ ۇزىندىعى 471 شىقىرىم. بۇل «قۇرىق» پورتىنا باراتىن جولدى 500 شاقىرىمعا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. دەگەنمەن, ءالى كۇنگە دەيىن پورتقا اۆتوموبيل جولىمەن جۇك جەتكىزەتىن وڭتايلى باعداردى تاڭداۋ ماسەلەسى شەشىلمەي كەلەدى, – دەدى س.الداشەۆ.
سونداي-اق سەناتور بۇگىندە اۆتوجول ارقىلى اتالعان پورتقا جۇك جەتكىزۋ ءۇشىن «ىرعىز – اقتوبە – ماقات – بەينەۋ – قۇرىق» باعىتىن ءجۇرىپ ءوتىپ, قوسىمشا 1250 شاقىرىم ارتىق جول جۇرۋگە تۋرا كەلەتىنىنە نازار اۋداردى.
وسى رەتتە دەپۋتات «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ءىى كەزەڭى اياسىندا 2020-2025 جىلدارى 11 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولىن قايتا جوندەۋ جانە سالۋ بويىنشا 30 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعانىمەن, «بەينەۋ-شالقار» جوباسىن قارجىلاندىرۋ كوزى انىقتالماعانىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان «قۇرىق» پورتىنا جۇكتى جىلدام جەتكىزۋ ماسەلەسى اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار سەناتور «شالقار – بەينەۋ» تەمىرجولىن سالعان كەزدەگى جوبالىق جۇمىستاردىڭ ماتەريالدارىن جانە اتالعان تەمىرجولدىڭ ينفراقۇرىلىمىن پايدالانۋ ارقىلى بۇل جوبانى قىسقا مەرزىمدە ءارى از شىعىنمەن ىسكە اسىرۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى.
س.الداشەۆ اتالعان جول قۇرىلىسى ەل ازاماتتارىنا كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنا قىسقا باعىتپەن جەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ىشكى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا جاعداي تۋعىزاتىنىن دا ءسوز ەتتى.
سەناتور ءالىمجان قۇرتاەۆ بەيسەنبى كۇنى پلەنارلىق وتىرىستا اگرارلىق سالاداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرىن كوتەردى. سەناتور 10-15 كۇندە ەگىن جيناۋعا دايىن وتىرعان تۇركىستان وبلىسىنداعى ماقتا ەگۋشى ديقانداردىڭ قيىن جاعدايىن ۇكىمەت باسشىسىنا جەتكىزدى.
– ءتيىستى ورىندار ارقىلى ماقتا باعاسى رەتتەلىپ, ديقانداردىڭ شىعىنعا باتىپ قالماۋىن قاداعالاۋدى تاپسىرۋىڭىزدى سۇرايمىز, – دەدى دەپۋتات. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى ماقتا زاۋىتتارى مونوپوليستەر سياقتى. ياعني زاۋىت باسشىلىعى ماقتا باعاسىن وزدەرى بەكىتەدى, ال ديقانداردىڭ بۇعان كونبەۋگە امالى جوق. سەبەبى, ماقتانى زاۋىتتان باسقا ەشكىم قابىلدامايدى.
دەپۋتاتتىڭ ساۋالىندا ليۆەرپۋل ماقتا بيرجاسىنداعى باعاعا تاۋەلدىلىك تە شارۋالاردىڭ قالتاسىنا اسەر ەتەتىنى ايتىلعان. ديقاندار 40-50 گرادۋس اپتاپتىڭ استىندا ەرتە كوكتەمنەن قوڭىر كۇزگە دەيىن وسىرگەن وسى ءونىمىن ءشيتىن عانا ايىراتىن ماقتا زاۋىتتارى ارقىلى شەتەلدەرگە سۋ تەگىن ساتىپ كەلدى.
– بىلاي ايتقاندا, وزدەرى وسىرگەن اق ماقتادان دايىندالعان ءونىم قازاقستانعا 5-6 ەسە قىمبات باعاعا كەلەدى, – دەگەن سەناتور ءتيىستى ورىندارمەن ماقتا باعاسىنىڭ رەتتەلۋىن, ديقانداردىڭ شىعىنعا باتپاۋىن قاداعالاۋدى تاپسىرۋدى سۇرادى.
