مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ مىندەتى نەگە ناقتىلانباعان؟

كىتاپحانا كىتاپحاناشىنىڭ قولىندا

انەۋگۇنى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ۆەدومستۆونىڭ اپپارات جينالىسىندا مەكتەپتەردەگى كىتاپ­حانا­لار­دىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

«وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا بىزدە ءبىراز پروبلەما بار. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بالالاردى كوركەم ادەبيەت وقۋعا باۋلۋ قاجەت. ال وسى رەتتە مەكتەپ كىتاپحانالارىنىڭ جاع­دايى, ونداعى قور, كىتاپحاناشىلاردىڭ الەۋەتى تۋرالى تۇيتكىلدەر الدىمىزدان شى­عادى. سول سەبەپتى وسى باعىت ۇلكەن وزگەرىس­تەردى تالاپ ەتىپ وتىر. بۇگىندە ەلى­مىز­دەگى وقۋشىلاردىڭ 70 پايىزى قازاق تىلىن­­دە ءبىلىم الادى. ال سول وقۋشىلارعا قازاق تىلىندەگى ادەبيەتتەر جەتكىلىكتى مە؟ قا­زاق ادە­بيەتىنىڭ كلاسسيكاسىمەن تولىقتىرعان كۇننىڭ وزىندە الەمدىك ادەبيەت جاۋ­ھارلارى قازاق تىلىندە قولجەتىمدى مە؟ مىنە, ءبىز الدىمەن وسى ماسەلەنى شەشۋگە ءتيىسپىز», دەدى مينيستر.

ءيا, قازىر مەكتەپ كىتاپحانا­لارى­نىڭ جاع­­دايى, ونداعى كىتاپتاردىڭ قورى سىن كوتەرمەيدى. رەسپۋبليكالىق «وقۋلىق» ورتا­­لىعىنىڭ ديرەكتورى عاني بەكتاي­ ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, 2000 جىلدارى PISA كورسەتكىشتەرىندە وقۋ ساۋاتتىلىعى بو­يىن­شا سوڭعى ورىندا تۇرعان گەرمانيا جاپپاي مەكتەپ كىتاپحانالارىنىڭ جاعدايىنا كوڭىل ءبولىپتى. بۇگىندە گەرمانيادا جىلىنا 4500 بالالار ادەبيەتى شىعارىلادى جانە جىل سايىن مەكتەپ كىتاپحانالارى بالالارعا ارنالعان كوركەم كىتاپتارمەن تولىقتىرىلادى.

كىتاپحانانى مىڭ سان كىتاپپەن تو­لىقتىرساق تا كىتاپحانانىڭ «تاع­دىرى» كىتاپحاناشىنىڭ قو­لىندا. ستۋدەنت كەزىمىزدە وقۋ ور­نى­مىزداعى كىتاپحانامىزدان بولەك ورتالىق «كىتاپتار ءۇيىن» جاعا­لايتىنبىز. سونداعى كىتاپحاناشى ءبىر كىتاپتان سوڭ ەكىنشىسىن قىزىق­تىرا ۇسىنعاندا كىتاپحانادا قا­لاي ساعاتتاپ وتىرعانىمىزدى, 2 كى­تاپ الۋعا بارىپ, قالاي 5-6 كى­تاپ قۇشاقتاپ قايتقانىمىزدى باي­قاماي قالاتىنبىز. كەيىن كىتاپ وقۋ ادەتكە اينالدى. كوردىڭىز بە, كىتاپ­حاناشىنىڭ قاراپايىم وقۋشىدان تۇراقتى وقىرمان قالىپتاستىرۋعا دەيىن ىقپالى زور. الايدا ولار ءالى كۇنگە دەيىن وزدەرىنىڭ قانداي توپقا جاتاتىنىن بىلمەي, شارق ۇرىپ ءجۇر. بۇل تۋرالى ع.بەكتاي ۇلى:

«مەكتەپتەگى كىتاپحانالاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن ما­مان­داردىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتەگى كى­تاپ­حا­ناشىنىڭ ايلىعى 70 مىڭ تەڭ­گەنىڭ كولەمىندە ەكەنى ەشكىمگە دە جاسىرىن ەمەس. ولاردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسى انىقتالماعان. مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى نە پەداگوگ قىز­مەتكەرلەردىڭ قاتارىنا, نە ما­دە­ني قىزمەتكەرلەردىڭ قاتارىنا كىر­مەيدى. مادەنيەت سالاسىنداعى كىتاپ­حاناشىلاردىڭ جالاقىسىنا ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن ۇستەمەاقى قوسىلدى. مۇعالىمدەردىڭ دە ايلىعى جىل سايىن كوتەرىلىپ كەلەدى. ال مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى الەۋمەتتىك مارتەبەسىنىڭ انىقتالماعانى كەسى­رىنەن قولداۋدىڭ قاي-قايسىنان دا قاعىلىپ وتىر», دەيدى.

جۇكشى مە, كىتاپحاناشى ما؟

مىنە, ماسەلەنىڭ ءبارى وسىدان شى­عىپ وتىر. ءبىلىم سالاسىنا قا­تىس­تى قانداي دا ءبىر ساۋالداما جۇر­گىزسەك, بولماسا ءمينيستردىڭ قا­تى­سۋىمەن وتكەن تىكەلەي ەفيردەگى جي­نالىستاردىڭ بارىندە مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ سۇراۋلى ءارى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىن پىكىرلەرىنەن كوز تۇنادى. سونىڭ ىشىندە ەڭ اۋىر تيگەنى Youtube قولدانۋشىسى جا­مي­گۇل بايجىگىتوۆانىڭ: «قۇرمەتتى مينيستر! مەن 35 جىل­دان اسا ۋاقىت مەكتەپ كىتاپ­حاناشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. جوعارى پەداگوگيكالىق بىلىمىممەن ورتا ءبىلىمى بار شا­رۋا­شىلىق قىز­مەت­كەرلەرىمەن تەڭدەي 78 مىڭ تەڭگە جالاقى الا­مىن. مۇ­عالىم­دەردىڭ ايلىعى كوتەرىل­گەندە, بىز­دىكى وز­گەرىسسىز قالدى. مەك­تەپكە وقۋ­­لىق­تار اكەلىنگەندە, جۇك ماشي­نالارىن ءوزىمىز جالداپ, اۋىر كىتاپتاردى تاسيمىز. قازىر 58 جاس­تامىن, مە­نىڭ دەنساۋلىعىم مۇنداي اۋىر جۇمىستى كوتەرە المايدى. وسى ما­سەلەنى شەشۋدى قاتتى ءوتىنىپ سۇ­رايمىن. ەڭبەگىمىزدى باعالاڭىز», دەگەن پىكىرى بولدى.

اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ كادر مامانى, زاڭگەر ايگۇل مۇقاشەۆا مەكتەپ كىتاپ­حانا­شى­لارىنىڭ زاڭ بويىنشا شارۋا­شىلىق قىزمەتكەرلەرى قاتارىنا جاتقىزىلماۋى ءتيىس ەكەنىن ايتادى.

«مەكتەپتەگى مۇعالىمدەر پەداگو­گيكالىق قىزمەتكەرلەر قۇرامىنا كىرەدى, ال كىتاپحاناشىلار, ادىسكەر­لەر, ت.ب. قىزمەتكەرلەر وقۋ-كومەكشى قىز­مەتكەرلەرى بولىپ سانالادى. سىزدەر ايتىپ وتىرعان شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرگە ەدەن جۋشىلار جاتادى. ديرەكتور, باسشىنىڭ ورىنباسارلارى – اكىمشىلىك-باسقارۋ­شى قىزمەتكەرلەر. ماسەلەن, ءوزىم ەڭبەك ەتەتىن وقۋ ورنىندا دا كىتاپ­حا­ناشىلار بار. ولار وقۋ-كومەكشى قىزمەتكەر رەتىندە شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرىنەن جوعارى جالاقى الادى. نەگىزىنەن وسى ءتارتىپ مەكتەپتەردە دە ساقتالۋى ءتيىس», دەيدى زاڭگەر.

شىنىندا دا كىتاپحاناشىلار ادىسكەرلەردىڭ, بولماسا قوسىم­شا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى پەدا­گوگتەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلسا, الەۋ­مەتتىك مار­تەبەسى دە انىقتالىپ, ەڭ­بەك ءوتىلى مەن بىلىكتىلىگىنە قاراي جالاقىسىنا قوسىمشا ۇستەمەاقى الۋىنا مۇمكىن­دىك بولار ەدى.

پەداگوگ قاتارىنا قوسا الاسىز با؟

مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ باسىم بولىگى وزدەرىن پەداگوگيكالىق قىز­مەتكەرلەر قاتارىنا ەنگىزۋدى سۇرايدى. بىراق بەلسەندى مۇعالىم ايمان ساعيدۋللا: «كىتاپحاناشى قالاي پەداگوگ قاتارىنا كىرەدى؟ كى­تاپ­حاناشى – كىتاپحانانىڭ قىز­مەتكەرى. ولار مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­لىگىنە قارايدى. ال پەداگوگ بالا تاربيەسىمەن اينالىسادى. ەكەۋى – ەكى باسقا ماماندىق», دەيدى. نەگىزى ا.ساعيدۋللانىڭ سوزىندە دە سالماق بار, كىتاپحاناشىنى مۇعالىم­مەن تەڭەستىرۋگە بولا ما؟ ءيا, البەتتە كىتاپ­حاناشىلاردىڭ كادىمگى مۇعا­لىمدەردەي پەداگو­گيكالىق وقۋ ورىن­دارىندا 4 جىل وقىپ, دايارلاناتىنىن, جوعارى ءبىلىمى بولاتىنىن, سونداي-اق بالالاردى كىتاپ وق­ۋعا باۋ­لىپ, ءاردايىم رۋحاني كەمەل­دەنىپ وتىرۋعا تار­بيەلەيتىنىن ەسكەرسەك, قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن مامان­دار رەتىندە پەدا­گوگيكالىق قىزمەت­كەرلەر قا­­­تارىنا جاتقىزۋعا دا بولار. ويتكەنى دۇرىس كىتاپحاناشى بالانى كىتاپ وقۋعا تاربيەلەيدى, تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتەدى. دەگەنمەن ءبارى سولاي ما؟ وسى سۇراققا جاۋاپ بەرەردە بەلسەندى مۇعالىمنىڭ ءسوزى ۇلكەن ءرول وينايدى.

دەسەك تە كىتاپحاناشىلاردىڭ جاۋا­بىنا قاراساق, ولار مەكتەپ­تە مۇعالىمدەرمەن بىردەي تار­بيە جۇمىستارىنا ارالاسادى. قىزىل­وردا قالاسىنداعى ە.اۋەل­بەكوۆ اتىن­­داعى دارىندى بالالارعا ار­نالعان №4 وبلىستىق مەكتەپ-ينتەرناتىندا كىتاپحانا مەڭگەرۋشىسى گۇلميرا قايىربەكقىزى:

«مەنىڭ كىتاپحانا سالاسىنداعى ەڭبەك ءوتىلىم – 32 جىل. كىتاپحانا­شىلار دا مەكتەپتىڭ تاربيە ۇدە­رىسىنە ءوزىنىڭ زور ۇلەسىن قوسىپ وتىر. ءبىز دە ءتۇرلى ءىس-شارا وتكىزىپ, بالا تاربيەسىنە ءبىر كىسىدەي ارالاسامىز. مەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ كىتاپحانا ماماندىعىن بىتىرگەنمىن. ءبىلىم سالاسىندا تاربيە بەرۋمەن اينالىسامىز. سوندىقتان ءبىز­دىڭ پەداگوگ-قىزمەتكەردەن ەش ايىرما­شى­لىعىمىز جوق», دەيدى.

ال ارىپتەسىنىڭ بۇل پىكىرىن شىم­كەنت قالاسىنداعى №131 مەك­­تەپتىڭ كىتاپحانا مەڭگەرۋشىسى مار­جان ما­نۋارقىزى:

«جالپى مەكتەپ كىتاپحاناشىسى ءبىلىم سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ جۇر­گەن مامان بولعاندىقتان, ولار ءار­دايىم بالامەن جۇمىس ىس­­تەي­دى. مۇعالىمدەر ءار پاننەن اپ­تالىق وتكىزگەندە جۇگىنىڭ ءبىر شەتىن كوتە­رىسەمىز. كىتاپحانا – ونەگ­ە ورداسى. ءتۇرلى ءىس-شارالاردى ۇيىمداس­تىرۋ ار­قىلى بالاعا ءتالىم-تاربيە بەرۋدە ۇلكەن جۇمىس اتقارىپ وتىرعان مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى قانداي مارتەبەگە بولسا دا لايىق. مەكتەپ وقۋشىلارىن ءتۇرلى ءىس-شاراعا تارتۋ, كىتاپ وقۋعا دەگەن ىنتاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تىنىمسىز ەڭبەك اتقارامىز. بىراق ەڭبەگىمىز ەلەۋسىز قالادى. كىتاپحاناشى قىزمەتىنە پەدا­گوگيكالىق ءبىلىمى بار ادامدى الادى, وندا نەگە ءبىلىم سالاسىندا جۇرگەن كىتاپحاناشىلارعا كىتاپ­حاناشى-پەدوگوگ مارتەبەسىن بەرمەسكە؟! مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى دە, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دە قاجەت ەتپەي, ديپ­لومى بار ەدەن جۋشى ەتىپ قويا سالعاندارىنا ءىشىمىز اشيدى. ءبىر جىلدان بەرى شىرىلداپ ايتىپ تا, جازىپ تا ءجۇرمىز», دەپ تولىقتىرا تۇسەدى.

ايتپاقشى, بۇل دا اۋادان الىن­عان ۇسىنىس ەمەس ەكەن. سەبەبى نازار­باەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە كى­تاپ­حاناشىلارعا «پەداگوگ-كىتاپ­حا­ناشى» مارتەبەسى بەرىلگەن.

قىزمەتىنە – مىندەتى

بارىنەن دە ماڭىزدى ماسەلە – مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ فۋنك­تسيونالدىق مىندەتتەرىنىڭ ناقتى انىقتالماعانى. ماقالا جازۋ بارىسىندا ەكى الەۋمەتتىك جەلىدە جۇر­گىزىلگەن ساۋالدامامىزعا جا­ۋاپ بەرگەن كىتاپحاناشىلاردىڭ 90 پايى­­زى جۇكشى بولىپ كەتەتىنىنە شاعىمدانادى.

مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ اتقا­راتىن فۋنكتسيالارى ناقتىلان­باعاننان كەيىن دە كوبىنە ولار مەكتەپ باسشىلارىنىڭ قولجاۋلىعىنا اينا­لىپ كەتەدى. سونىڭ ءبىر دالە­لىن «مۇعالىم مارتەبەسى» قوعام­دىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى مەيىر­جان تەمىربەك كاريكاتۋرامەن كورسە­تىپتى. سۋرەتتەن «مۇعالىم گازەت-جۋر­­­نالد­ارعا جازىلماي قويعاندا كىتاپحاناشى مەكتەپ باسشىلارىن ايداپ سالادى» دەگەندى وقۋعا بولادى. كەيبىر مۇعالىمدەر كىتاپ­حا­ناشىلاردىڭ مۇعالىمدەردى تەك گازەتكە جازۋمەن اينالىساتى­نىن ايتادى. بيۋروكراتيادان ءالى ارىلماعان ءبىلىم سالاسىندا مۇن­داي ولقىلىقتىڭ بار ەكەنى راس. دەگەنمەن ءوزىنىڭ قۇ­قىقتارى مەن مارتەبەسى ءۇشىن ارنايى زاڭ شىعارىلعان مۇعالىم ءوز قۇ­قىعىن قورعاي السا, جازىلۋ-جازىلماۋدى ياكي قانداي باسىلىمدى وقيتىنىن ءوزى شەشەدى.

كىتاپحاناشىنىڭ مارتەبەسىن ايقىنداپ, ونىڭ لايىقتى وسۋىنە جاعداي جاساۋدى كوزدەسەك, قىز­مەتىنە قاراي مىندەتىن ناقتىلاۋ قا­جەت. زاڭدى كۇشى بار قۇجاتتا مەك­تەپ كىتاپ­حاناشىلارىنىڭ ات­قاراتىن فۋنك­تسيالارى انىق كور­سەتىلۋى كەرەك. سوندا عانا كىتاپ­حاناشى مىن­دەتىنە جاتپايتىن جۇ­مىس­تاردان قورعالادى.

P.S. سونىمەن, كىتاپحاناشى نەگە كەرەك؟ كىتاپحاناعا. كىتاپحانا كىمگە كەرەك؟ وقۋشىعا. وقۋشىنىڭ رۋحاني باي, ساۋاتتى بولعانى كىمگە كەرەك؟ بارىمىزگە. سونىڭ ىشىندە الدىمەن مۇعالىمگە, مەكتەپكە, ءبىلىم سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بارشا جانعا وقۋشىنىڭ وزات بولعانى كەرەك. مىنە, سول سەبەپتى كىتاپحاناشى ءبىر مارتەبەنى يەلەنگەنى ءجون. بىراق ماسەلەنىڭ قاشان شەشىلەرى بەلگىسىز. «ەستيتىن ۇكىمەتتەن» ءۇمىت قانا بار. وعان دەيىن مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى قاي سالانىڭ قىزمەتكەرىنە جاتاتىنىن وزدەرى دە بىلمەي, اۋىلىنان اداسقان بالاداي كۇي كەشىپ جۇرە بەرمەك.