– وڭىردە «باستاۋ» جوباسىمەن 4 مىڭنان استام جۇمىسسىز بەن ءوزىن ءوزى كاسىپپەن قامتىعان اتىراۋلىق كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە ارنالعان كۋرستان ءوتتى. ونىڭ 1058-ءنىڭ جوباسىن قارجىلاندىرۋعا 2,8 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. ونىڭ ىشىندە 522 قاتىسۋشى 100 جانە 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە مەملەكەتتىك گرانتتار الدى. ىسكە اسىرىلعان بيزنەس-جوبالاردىڭ باسىم بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى, قىزمەت كورسەتۋ, ساۋدا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارىنا تيەسىلى بولىپ وتىر, – دەيدى «اتامەكەن» ۇكپ اتىراۋ وڭىرلىك فيليالى بيزنەستى قارجىلاي ەمەس قولداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى جانارگۇل جولامانوۆا. – سونىمەن قاتار بىلتىر وبلىستا 29 جاسقا دەيىنگى جۇمىسسىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان جاستاردى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋدى كوزدەيتىن «جاس كاسىپكەر» جوباسى ىسكە اسىرىلدى. وسى جوبا اياسىندا وقىتىلعان 600 ادامنىڭ 308-ىنە جالپى سوماسى 155 ملن تەڭگەنىڭ گرانتتارى بەرىلدى.
الايدا كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ قانات جايۋىنا قولبايلاۋ بولىپ, تۇنشىقتىرۋعا دەيىن اپاراتىن ورەسكەل قادامدار ءالى دە كەزدەسەدى. ءتىپتى مۇنداي جايت كوپ دەسەك تە بولادى. ايتپەسە «اتامەكەن» ۇكپ اتىراۋ وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سارسەنباي جولدىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جەتى جىلدا 3500-دەن اسا كاسىپكەر كومەك سۇراماس ەدى. ولاردىڭ 1622-ءسى ءوز بيزنەسىن قورعاۋعا قاتىستى ءوتىنىشىن بەرگەن. فيليال ساراپشىلارىنىڭ ارالاسۋىمەن ءوتىنىشتىڭ 871-ءى كاسىپكەرلەردىڭ پايداسىنا شەشىلىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وكىلدەرى تاريف بەلگىلەۋگە, تابيعي مونوپوليالار مەن جەر قاتىناستارىنا, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-ارەكەتىنە, ءتىپتى ولاردىڭ ارەكەتسىزدىگىنە شاعىمدانادى ەكەن.
– كەيدە كاسىپكەرلەرگە قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن سوتقا جۇگىنۋىنە تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, 2018 جىلى «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسە «اسەل» جشس-نە تيەسىلى جەر ۋچاسكەسىنە جەكەمەنشىك قۇقىعىن قورعادىق. ويتكەنى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان تاراپىنان 2003 جىلدان بەرى سەرىكتەستىككە تيەسىلى جەر ۋچاسكەسىنىڭ جەكەمەنشىك قۇقىعىنا قاتىستى داۋ تۋىنداعان ەدى. ال اتالعان سەرىكتەستىك قوسالقى شارۋاشىلىقتى اشۋ ءۇشىن 200 ملن تەڭگەدەن اسا قارجى جۇمساعان. بۇل قارجىنىڭ 50 پايىزدان استامى – بانكتىك كرەديتتەر. پالاتانىڭ وڭىرلىك فيليالىنىڭ ارالاسۋىمەن كاسىپكەردىڭ جەر ۋچاسكەسىنە قاتىستى زاڭدى قۇقىعى قالپىنا كەلتىرىلدى, – دەيدى س.جولدىباەۆ. – سونداي-اق كاسىپكەرلەر «قازترانسگازايماق» اق وندىرىستىك فيليالى تاراپىنان گاز ءۇشىن نەگىزسىز قارجى ەسەپتەلۋىنە قاتىستى جاپپاي جۇگىندى. ناتيجەسىندە, بىلتىر ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ №241 بۇيرىعىمەن گازدى ارتىق تاپسىرعانى جانە جەتىسپەگەنى ءۇشىن ايىپپۇلدار, كاسىپكەرلەر ءۇشىن الدىن الا تولەم الىنىپ تاستالدى. بۇدان ەكونوميكالىق تيىمدىلىك 45 ملن تەڭگەنى قۇرادى. بۇعان قوسا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىمەن, باس پروكۋراتۋرامەن, سونداي-اق جوعارعى سوتپەن جاسالعان مەموراندۋمدار شەڭبەرىندە بيزنەسكە كەدەرگىلەردى انىقتاۋ, جويۋ باعىتىندا ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىندە وڭىرلىك فيليالدىڭ باستاماسىمەن اتىراۋدا 10 لاۋازىمدى تۇلعا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە, 12 تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا «مىرزا-حان» جشس باسشىسى وبلىستىق تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ارەكەتىنە شاعىم تۇسىرگەن ەكەن. بۇعان سەبەپ – اتالعان دەپارتامەنتتىڭ سەرىكتەستىككە قاتىستى نەگىزسىز قاۋلى شىعارۋى.
«اتامەكەن» ۇكپ وڭىرلىك فيليالىنىڭ ساراپشىلارى ءوتىنىشتىڭ ءمان-جايىنا تالداۋ جۇرگىزىپ, وبلىستىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىنە حات جولدادى. ال دەپارتامەنتتىڭ جاۋاپ حاتىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ ورشۋىنە بايلانىستى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, وڭىرگە نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالالارىنان ەپيدەميولوگتار مەن ۆيرۋسولوگتار جىبەرىلگەنى ايتىلدى. ەكى اپتالىق جۇمىس ساپارى بارىسىندا كەلگەن ماماندار جەرگىلىكتى دەپارتامەنتپەن بىرلەسىپ, «سovid-19» ينفەكتسياسىنا تەستىلەۋ بويىنشا زەرتحانالار مەن مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ جۇمىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپتى. تەكسەرۋ قورىتىندىسىمەن «مىرزا-حان» جشس قاتىستى سەرىكتەستىك تاراپىنان مەديتسينالىق تالداۋلاردى ءتۇسىندىرۋدىڭ دۇرىس ەمەستىگىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, №56 قاۋلى شىعارىپتى.
الايدا كاسىپكەرلىك كودەكسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىن تەكسەرۋ قورىتىندىلارى بويىنشا قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلى اكت جاساقتاۋى كەرەك. ال بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا ونى جويۋ تۋرالى نۇسقاما شىعارۋى ءتيىس. وسىعان بايلانىستى وڭىرلىك فيليال سەرىكتەستىككە قاتىستى قاۋلى شىعارۋدى زاڭسىز دەپ سانايدى.
جالپى, ءوڭىر كاسىپكەرلەرىن نەندەي ماسەلە تولعاندىرادى؟ ولارعا قانداي كەدەرگى جاسالادى؟ ماسەلەن, وڭىرلىك كەڭەستىڭ مۇشەسى عيبرات سارسەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا 15 قاتىسۋشى تىركەلىپ وتىر. بىراق مۇندا «پوليمەر پروداكشن» جشس تەك 1 جوبانى عانا قولعا الدى. ەندى 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋ ساتىسىندا تۇر. بۇل – «KPI Inc.», «Karabatan Utility Solutions», «KLPE» جانە «قازحيمپروداكشن» سەرىكتەستىكتەرىنىڭ جوبالارى.
– ال قالعان قاتىسۋشىلار KPI, KLPE, KUS, بۋتاديەن جوبالارىنا تىكەلەي تاۋەلدى بولىپ وتىر. بۇدان بۇرىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرامىنا قىزمەتتىڭ باسقا تۇرلەرىمەن اينالىساتىن كومپانيالاردى (ماشينا جاساۋ, سەرۆيستىك) قوسۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن بولاتىن. الايدا بۇل ماسەلە ءتيىستى مينيسترلىكتەر تاراپىنان قولداۋ تاپپادى. ەندى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, جاڭا وندىرىستەردى ۇيىمداستىرۋ جولىمەن يمپورتتى الماستىرۋدى دامىتۋ ماقساتىندا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا قىزمەتتىڭ باسىم تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ قاجەت, – دەيدى ع.سارسەنوۆ.
وڭىرلىك كەڭەس مۇشەسى مارات جالدەكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتىراۋدا قۇرىلىس يندۋسترياسىن دامىتاتىن كاسىپورىندار ءۇشىن ينەرتتى سۋسىمالى قۇرىلىس ماتەريالدارىن تاسىمالداۋعا جەڭىلدەتىلگەن تەمىر جول ءتاريفىن ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ قاجەت. ويتكەنى وڭىردە وندىرىلەتىن قۇرىلىس ماتەريالدارى وتە تاپشى. قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ دەنى وزگە وڭىرلەردەن اكەلىنەدى.
– تاۋارلى بەتون شىعارۋعا قاجەتتى تسەمەنت ماڭعىستاۋدان, ال قيىرشىق تاس پەن پگس كورشىلەس اقتوبە وبلىسىنان تاسىمالدانادى. اقتوبەدە قيىرشىق تاستىڭ ءبىر تونناسى 1800 تەڭگە, ال اتىراۋدا ونىڭ باعاسى 6 مىڭ تەڭگەگە باعالانىپ وتىر. «قازاقستان تەمىر جولى» اق قىزمەتى تونناسىنا 3600 تەڭگەنى قۇرايدى. پگس-ءتى تاسىمالداۋدا دا وسىنداي احۋال قاىپتاسقان. اقتوبەدە ماب تونناسى شامامەن 600 تەڭگە, ال بىزدەگى قۇنى – 4250 تەڭگە, تەمىرجولدىڭ قىزمەتى – 3300 تەڭگە. وسىدان كەيىن ءونىمنىڭ باعاسى شارىقتاپ شىعا كەلەدى. سول سەبەپتەن, كاسىپكەرلەردىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسىن دامىتۋعا قىزىعۋشىلىعى جوق. جەرگىلىكتى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ساپاسى يمپورتتالعان ونىمدەرمەن باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الار ەمەس. وڭىردەگى قۇم كەن ورىندارى قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋشىلەر ۇسىناتىن ستاندارتتار مەن نورمالارعا سايكەس كەلمەيدى, – دەيدى م.جالدەكەنوۆ.
ال قارشىعا جاۋىمباەۆتىڭ پىكىرىنشە, وڭىردەگى بالىق سالاسىنىڭ پروبلەمالارىن وڭ شەشۋدىڭ ءبىر عانا جولى بار. بۇل – وسى سالانى سۋبسيديالاۋ.
– ءبىزدىڭ وبلىستا 19 تابيعات پايدالانۋشى جۇمىس ىستەيدى. ولار جىل ىشىندە تابيعي مەكەندەۋ ورتاسىنان 8 مىڭ توننادان استام بالىق اۋلايدى. بىراق وكىنىشكە قاراي, جىلدان-جىلعا كۆوتانى يگەرۋ ءۇشىن بالىق اۋلاۋ مەن بالىقتى وڭدەۋ ماسەلەسىندە قيىندىق تۋىنداپ تۇر. بۇل بالىق اۋلاۋ قۇرالدارى مەن كەمەلەردىڭ ابدەن توزۋىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىعان وراي كەمە پاركىن, بالىق ونىمدەرىن وڭدەۋگە ارنالعان جابدىقتى جاڭارتۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى, – دەپ ەسەپتەيدى ق.جاۋىمباەۆ. – سەبەبى كەمەلەر دە, بالىق اۋلاۋ قۇرالدارى دا 70%-عا توزعان. وسى سالانى سۋبسيديالاۋ شەشىمىن تاپسا, بالىق اۋلاۋدىڭ تيىمدىلىگى 50%-عا ارتۋى مۇمكىن. ەڭ باستىسى, ءبىز وزەن مەن تەڭىزدە بالىق اۋلاۋ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماسەلەسىن شەشە الار ەدىك.
وڭىرلىك كەڭەستىڭ تاعى ءبىر مۇشەسى اسەل جولمۇقانوۆا جايىق وزەنىنىڭ ساعاسىندا ءتۇپ تەرەڭدەتۋدى جۇيەلى جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن قوزعاپ وتىر. ويتكەنى قازىر جايىق-كاسپي كانالى ارقىلى جۇك بارجالارى جۇرە المايدى.
– بۇل كانال ارقىلى جۇك بارجالارىنىڭ ءوتۋى ءۇشىن كەم دەگەندە 2 مەتر تەرەڭدىك كەرەك. كانال ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ يرانعا ءتىرى قويدى ەكسپورتتاۋعا, قاراباتانداعى گاز-حيميا مەن تەڭىز جوباسىنا قاجەتتى اۋىر جۇكتەردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر ىڭعايلى تەڭىز پورتى تەك اقتاۋدا ورنالاسقان. ال بۇل تاعى دا جەرۇستى كولىگى لوگيستيكاسىنىڭ باعاسىن كوتەرىپ جىبەرەدى. وسى جوبا بالىقتىڭ جايىق وزەنىنە ەركىن كەلۋىنە, سونداي-اق كەمە قاتىناسىنا وڭ اسەر ەتەر ەدى. جالپى, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى ءۇشىن سۋ كولىگىنىڭ الەۋەتى ارتا تۇسەدى. دەمەك, بۇل جوبا وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن سۋ كولىگىمەن ەكسپورتتاۋعا, كاسپي تەڭىزى ارقىلى باسقا ەلدەرگە جۇك تاسىمالداۋعا جول اشادى, – دەيدى ءا.جولمۇحانوۆا.
اتىراۋ وبلىسى
