بىلتىر يسپانيادا وتكەن جالپى سايلاۋ كەزىندە ازاتتىق اڭساۋشىلار كاتالونياداعى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ عيماراتتارىنا ساياسي تۇتقىنداردى بوساتىپ, ەگەمەندىك جونىندەگى رەفەرەندۋم جاساۋعا شاقىرعان باننەرلەر مەن سارى جالاۋ ىلگەن-ءدى. جوعارعى سوت مۇنى ەلدىڭ ىشىنە ىرىتكى سالۋعا بالاپ, ءوڭىر باسشىلىعىنا ولاردى الىپ تاستاۋعا بۇيىردى. بىراق تاۋەلسىزدىك الۋدى كوكسەيتىندەردىڭ ءبىرى سانالاتىن كيم توررا بۇعان باعىنعان جوق.
ءسويتىپ, بىلتىر يسپانيا جوعارعى سوتى توررانىڭ وزىنە قاتىستى ءىس قوزعاعان. بىراق كاتالونيا پرەزيدەنتى وزىنە تاعىلعان ايىپپەن كەلىسپەيتىنىن مالىمدەدى. ك.توررانىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ەگەمەندىككە شاقىرعان باننەر مەن estelada جالاۋىن الىپ تاستاۋ ءسوز بوستاندىعىن شەكتەيدى.
ەندى جوعارعى سوتتىڭ شەشىمىنە سايكەس كاتالونيادا تاعى دا ساياسي دۇربەلەڭ باستالماق. ءوڭىر پارلامەنتى تاياۋ ۋاقىتتا ك.توررانىڭ ورنىنا جاڭا ۇمىتكەر ۇسىنۋى ءتيىس. الدا-جالدا پالاتا كەلىسىمگە كەلە الماسا, كوپ ۇزاماي كاتالونيادا سايلاۋعا دايىندىق باستالادى.
ك.توررانىڭ پايىمداۋىنشا, جوعارعى سوتتىڭ شەشىمى نەگىزسىز ءارى مادريد بيلىگى كاتالونيا ۇكىمەتىن قىزمەتىنەن كەتىرۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق ول وڭىرلىك سايلاۋدىڭ وتەتىنىنە سەنىمدى.
ء«بىز ازاتتىقتى اڭسايمىز. ەگەمەندىگىمىزدى العىمىز كەلەدى. بارىنەن بۇرىن, ەلىمىزدە دەموكراتيانىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزسەك دەيمىز. الداعى ايلاردا وتەتىن سايلاۋدا وسى باعىتتا ودان ءارى جۇمىسىمىزدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل – وزگەرىستىڭ باستاماسى بولۋى ءتيىس», دەدى ول.
جوعارعى سوت ك.توررانىڭ قۇزىرەتىن توقتاتقانىنا قاراماستان, ونىڭ ساياسي كوزقاراسىن ءبىلدىرۋدى شەكتەگەن جوق. ياعني ول الداعى ۋاقىتتا كاتالونيانىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەستى جالعاستىرا بەرمەك. سونداي-اق كاتالونيا پارلامەنتى جاڭا باسشىنى تاڭداعانعا دەيىن پرەزيدەنتتىك لاۋازىمدى اتقارۋ ۆيتسە-پرەزيدەنت پەرە اراگونەسكە جۇكتەلەدى.
جالپى, كاتالونيانىڭ تاۋەلسىزدىككە تالپىنىسى تالايدان بەرى اڭگىمە بولىپ ءجۇر. ماسەلەن, 2014 جىلى ايماقتا تاۋەلسىزدىك الۋ جونىندە حالىقتىق رەفەرەندۋم وتكەن. وندا ەلەكتوراتتىڭ باسىم بولىگى يسپانيادان بولىنۋگە داۋىس بەردى. «جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسۋدى» ءجون كوردى مە, ءبىر جىلدان كەيىن تاعى ءبىر مارتە رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرىلىپ, قاتىسۋشىلاردىڭ كوبى تاۋەلسىزدىك جاريالاۋعا كەلىسىمىن بەردى. بىلتىر كاتالونيا ۇكىمەتى ەگەمەندىك جونىندە پارتياارالىق داۋىس بەرۋ وتكىزگەن. كاتالونيا پارلامەنتىنىڭ 50 پايىزدان استامى ازاتتىق الۋدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى.
اقىرى 2017 جىلى وڭىردە جالپى حالىقتىق رەفەرەندۋم ءوتىپ, داۋىس بەرگەندەردىڭ 90 پايىزى ەگەمەندىك الۋدى قولدادى. رەفەرەندۋمعا 5,3 ملن ەلەكتوراتتىڭ 42,3 پايىزى قاتىسىپ, 2,26 ملن كاتالونيالىق ازاتتىق الۋدى جاقتاپ داۋىس بەردى.
وسىلايشا, سول كەزدەگى كاتالونيا پرەزيدەنتى كارلەس پۋچدەمون تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. بىراق يسپانيا بۇل شەشىمگە قارسى كەلىپ, رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرعانداردى قۋدالاعان-دى. ءسويتىپ, ولاردىڭ باسىم بولىگى تەمىر تورعا قامالسا, ك.پۋچدەمون شەتەلگە قاشىپ, باس ساۋعالادى.
كاتالونيانىڭ تاۋەلسىزدىككە سونشا ۇمتىلۋىنىڭ, وعان رەسمي بيلىكتىڭ قارسى بولۋىنىڭ سىرى نەدە؟ بۇعان ەكونوميكالىق, ساياسي جانە تاريحي وقيعالار اسەر ەتىپ وتىر. سولتۇستىگىندە فرانتسيامەن شەكتەسىپ, شىعىسىن جەرورتا تەڭىزىنىڭ سۋى شايىپ جاتقان مۋنيتسيپاليتەت ازاتتىقتى كۇنى كەشە مايشاممەن ىزدەي باستاعان جوق, ونىڭ تاريحي تامىرى تەرەڭگە كەتكەن.
كاتالونيا – يسپانيانىڭ سولتۇستىك شىعىسىندا ورنالاسقان اۆتونوميالىق ايماق. حالقىنىڭ سانى 6,5 ملن-نان اسادى. تالاي قانقۇيلى باسشىنىڭ تەپكىسىنە توزگەن تەرريتوريا XV عاسىردا جەكە پاتشالىق رەتىندە جاريالاندى. جەرىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ ورتاسىندا قالعان كاتالونيا پاتشالىعى 1714 جىلى تاريح ساحناسىنان كەتىپ, يسپانيانىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالدى. سودان بەرى ازاتتىقتىڭ ءتاتتى ءدامىن تاتقان كاتالونيالىقتار تاۋەلسىزدىككە تالپىنىسىن توقتاتقان جوق. گەنەرال فرانكو بيلىكتەن كەتكەن سوڭ, يسپانيا جاڭا دامۋ باعىتىن ۇستانعان-تۇعىن. كاتالونيا وسى ءساتتى ۇتىمدى پايدالانىپ, 1977 جىلى اۆتونوميا مارتەبەسىنە قول جەتكىزدى. ايماق 2006 جىلى اۆتونوميا اتاعىن تاعى دا بەكىتىپ الدى. بىراق 2010 جىلى يسپانيا بيلىگى كاتالونيانىڭ بىرقاتار اۆتونوميالىق قۇقىعىن شەكتەپ, بار «باقىتىنان» ايىردى.
تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلۋدىڭ كەلەسى ءبىر قادامى – ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايمەن تىكەلەي بايلانىستى. كاتالونيا – يسپانياداعى ەڭ اۋقاتتى جانە يندۋسترياسى دامىعان ايماق سانالادى. سونىمەن قاتار بارسەلونا – تۋريستەر اعىلاتىن سۇيىكتى مەكەنگە اينالعالى قاشان. شاھارعا بيزنەس وكىلدەرى كوپتەپ كەلىپ, مۇندا مەملەكەتتەگى ۇلكەن بانكتەر ورنالاسا باستادى. Euronews ارناسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, كاتالونيانىڭ ءبىر ءوزى ەلدەگى ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 20 پايىزعا جۋىعىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. يسپانيادا ەش ايماق مۇنداي جەتىستىگىمەن ماقتانا المايدى. ايتسە دە, ۇكىمەتتەن ايماققا بولىنەتىن قاراجات ۇلەسى ءىجو كولەمىنە ساي ەمەس.
The Telegraph باسىلىمىنىڭ ەسەپتەۋىنە سايكەس, الدا-جالدا كاتالونيا ەگەمەندىگىن السا, وندا «سۋ جاڭا ەلدىڭ» ءىجو مولشەرى 314 ملرد دوللارعا جەتىپ, الەم بويىنشا 34-ءشى ورىنعا تۇراقتايدى. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, كاتالونيانىڭ ءىجو كولەمى پورتۋگاليا جانە يزرايلدەن كوپ. جان باسىنا شاققانداعى ءىجو دە كوبەيىپ, 35 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. ياعني كاتالونيا ەكونوميكالىق تۇرعىدا ۇتپاسا, ۇتىلمايدى.
ءتىل ماسەلەسى دە كاتالونيالىقتاردىڭ ازاتتىققا ۇمتىلۋىنىڭ ءبىر سەبەبىنە اينالعان. يسپانيادا كاتالونشا رەسمي مارتەبەسى بار كاستيليا تىلىمەن قاتار قولدانىلادى. بىراق كاتالونيادان باسقا ايماقتا ول تىلدە سويلەيتىندەر شامالى. ياعني, قاعاز جۇزىندە قۇقىعى بولسا دا, انا ءتىلى كاتالونيا حالقىنان باسقا ەشكىمگە كەرەك ەمەس.
ەندى كيم توررانىڭ قىزمەتىنەن كەتۋىنە بايلانىستى كاتالونيادا تاۋەلسىزدىك الۋ ماسەلەسى قايتا كوتەرىلە باستادى. بۇعان سەبەپ جەتەرلىك. بىرىنشىدەن, جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, ءوڭىردىڭ تاريحي ماسەلەسى اسەر ەتىپ وتىر. ەكىنشىدەن, يسپانيا ساياسي يستەبليشمەنتىندەگى كەيىنگى كەزدەگى جاعىمسىز وقيعالار دا ءوز ۇلەسىن قوسپاق.
ماسەلەن, يسپانيا مونارحىنىڭ ابىرويى حالىق اراسىندا قۇلدىراپ بارادى. كورول حۋان كارلوس ءبىرىنشىنىڭ باسى داۋعا قالىپ, بيىل ەلدەن كەتكەن ەدى. وعان جەمقورلىققا قاتىسى بار دەگەن ايىپ تاعىلعان. ماسەلەن, ساۋد ارابياسىنان 65 ملن ەۋرو اقشا العان. سونداي-اق 2008-2012 جىلدارى شۆەيتسارياداعى بانكتەگى ەسەپشوتىنان اي سايىن 100 مىڭ ەۋرو شەشىپ وتىرعان. سونداي-اق حۋان كارلوستىڭ 2014 جىلى تاقتان باس تارتۋىنا دا وسى ماسەلەلەر اسەر ەتكەنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جازىلىپ ءجۇر. پيرەنەي تۇبەگىندەگى ەلدىڭ ءبىرىنشى ادامىنىڭ مۇنداي ارەكەتى كورولدىك وتباسىنىڭ دا, يسپانيا ۇكىمەتىنىڭ دە ابىرويىنا زور نۇقسان كەلتىردى.
وعان قوسا, تاياۋدا ەۋروپالىق كوميسسيا جاساعان زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, قارت قۇرلىقتاعى بىرقاتار مەملەكەتتىڭ سوتتارى ءوز قىزمەتىن ادال اتقارىپ وتىرعان جوق. سولاردىڭ اراسىندا يسپانيا دا بار.
قورىتا ايتقاندا, كاتالونيا تاعى دا ەگەمەندىك الۋ تۋرالى باستاما كوتەرەتىن كۇن الىس ەمەس. قازىرگى تاڭدا يسپانيانى اسىرەوڭشىل پوپۋليستىك پارتيا باسقاراتىنىن ەسكەرسەك, ەل بيلىگى بۇعان قارسى تۇرارى ءسوزسىز.
