سۇلۋلىققا قۇشتار, اسەمدىككە قۇمار اقىن جۇرەگى بيىك ەستەتيكالىق تالعام, اسقاقتىق, ۇيلەسىمدىلىك نەگىزدەرىنە جۇگىنەدى. ءوزىن قورشاعان سان الۋان ادامداردىڭ بويىنان سول ىزگى قاسيەتتەردى ىزدەۋمەن بولادى. اباي جانىنىڭ ايناسىنداي بولعان ونىڭ كوركەم شىعارمالارىنىڭ بىردە اشىنا, بىردە تاڭىرقاي, بىردە تامسانا ءتىل قاتۋى دا سوندىقتان. زاماننىڭ قايشىلىعىنا, ادىلەتسىزدىگىنە شىداماعان ابايدىڭ ءابسوليۋتتى شىندىقتى, يدەالدى ارمان ەتۋى دە سونىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. اقىننىڭ ءومىر ءسۇرۋ شارتى – تانىم مەن سەنىمگە, سەزىم مەن پاراساتقا قاتار قۇرىلاتىندىقتان, اباي دا كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەن جوعارى تۇراتىن ءپالساپالى ماسەلەلەردى, بيىك ۇعىمداردى تاقىرىپ ەتەدى.
ۇلى فيلوسوف اقىننىڭ وي ءورىسىنىڭ بيىكتىگى, اسقاقتىعى, دۇنيەتانىم كەڭدىگى, پاراسات زاڭعارلىعى ءار تۇجىرىمدى راستاپ قانا قويماي, وعان وزىندىك قولتاڭباسىمەن وبرازدى كوركەمدىك سىيلاعان.
...جۇرەكتىڭ اقىل سۋاتى
ماحاببات قىلسا ءتاڭىرى ءۇشىن...
ابايدىڭ ەستەتيكالىق تالعامى وتە جوعارى, ونى اسىرەسە ادامنىڭ اسىل قاسيەتتەرىن سارالايتىن ولەڭ جولدارىنان, قاراسوزدەرىنەن انىقتاپ بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى اقىننىڭ ەستەتيكالىق جەكە باسىنىڭ قاعيداتتارى بۇكىل ادامزاتتىڭ شارتتى قاسيەتتەرىن تۇجىرىمدايدى.
اباي جاراتىلىسى مەن ونىڭ مىنەز-قۇلقى اراسىنداعى ساباقتاسقان تۇتاستىقتى جۇرگىزۋدى ماقسات ەتكەندەي, «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەن ولەڭ جولى بيىك ەستەتيكالىق-مورالدىق قاعيداتتاردىڭ جيىنتىعىن قۇراپ تۇرعان جوق پا؟! بار ايتىلىپ تا, جىرلانىپ تا جۇرگەن بيىك ەستەتيكالىق كاتەگوريالاردىڭ جەلىسى وسى جولعا سىيىپ كەتكەندەي, بۇكىل ادامگەرشىلىكتىڭ, قايىرىمدىلىقتىڭ, ىزگىلىكتىڭ, راقىمدىلىقتىڭ, كىشىپەيىلدىلىكتىڭ نەگىزى وسىندا شوعىرلانعانداي.
سوعان دالەل رەتىندە اباي كەلەسى ولەڭ جولدارىندا بىلاي دەيدى:
ماحابباتپەن جاراتقان ادامزاتتى,
سەن دە ءسۇي ول اللانى جاننان ءتاتتى.
ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ,
جانە حاق جولى وسى دەپ ادىلەتتى.
وسى ءۇش ءسۇيۋ بولادى يماني گۇل,
يماننىڭ اسىلى ءۇش دەپ سەن تاحقيق ءبىل...
بۇل ءۇش ءسۇيۋدى م.اۋەزوۆ «ادامگەرشىلىك تۋراسىنداعى ۇگىتى», «مورال فيلوسوفياسى» دەپ باعالايدى. سول سياقتى م.مىرزاحمەتوۆ «اباي جانە شىعىس» دەگەن ەڭبەگىنىڭ «اباي تانىمىنداعى ءۇش ءسۇيۋ» دەپ بەرىلگەن بولىمىندە بۇل ءۇش سۇيۋگە تومەندەگىدەي انىقتاما بەرەدى: «...جاراتۋشىسىن جارالعان پەندەسىنىڭ ماحابباتپەن ءسۇيۋى كەرەك دەيتىن ماعىناسىنداعى ءبىرىنشى ءسۇيۋدى كورەمىز. ەكىنشى ءسۇيۋ نەمەسە اقىن شىعارمالارىندا باستان-اياق ءۇزىلىسسىز تاراتىلاتىن باستى وي جەلىسى «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» ات قويىپ, ايدار تاعۋىندا جاتىر. ابايدىڭ «جانە حاق جولى وسى دەپ ادىلەتتى» – دەگەن وتىز سەگىزىنشى سوزىندەگى ناقىليا, عاقىليا دالەلدەرگە سۇيەنە وتىرىپ ۇسىناتىن عادالات ۇعىمىنا ىلىكتەسەتىن ءۇشىنشى ءسۇيۋدى كورەمىز. ال ع.ەسىموۆ «حاكىم اباي» ەڭبەگىندە «يماني گۇلدى», ياعني ء«ۇش ءسۇيۋدى» بىلاي تاراتادى: «اقىننىڭ ايتىپ وتىرعان ءبىرىنشى ءسۇيۋى: «سەن دە ءسۇي ول اللانى جاننان ءتاتتى». ياعني اڭگىمە اللا تاعالانى ءسۇيۋ تۋرالى. ەكىنشىدەن: «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ». ماسەلە بۇكىل ادام بالاسىن دىنىنە, تىلىنە, ءتۇر-تۇسىنە قاراماي ءسۇيۋ كەرەك, ۇشىنشىدەن: اللانى, ادامزاتتى ءسۇيۋ ءداستۇرىن حاق جولى, ادىلەتتىلىك دەپ, ادىلەتتىلىكتى ءسۇيۋ دەيدى».
ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, اباي ايتىپ وتىرعان «يماني گۇل» ماسەلەسىنە قاتىستى ۇستانىمىمىز وزگەشەلەۋ. «اباي تانىمىنداعى يماني گۇلدىڭ ءۇش ءسۇيۋى» دەپ, اقىننىڭ اتەيستىك كوزقاراستان اۋلاق تاربيەلەنگەنىن, كەرىسىنشە ونىڭ يسلامنىڭ ءدىني-تانىمدىق ءپالساپاسىنا قانىپ وسكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, تومەندەگىدەي انىقتاما بەرەر ەدىك: ءبىرىنشى ءسۇيۋ «ماحابباتپەن جاراتقان ادامزاتتى – اللاعا ءتان», دەپ تانيمىز, ماحابباتتىڭ ءسينونيمى سۇيىسپەنشىلىك, وسى رەتتە ولەڭنىڭ ەكىنشى جولىنداعى «سەن دە ءسۇي» دەپ وسى ءسۇيۋ ارەكەتىنىڭ سىزگە دەيىن دە جاسالعانىن مەڭزەپ وتىر, سونان سوڭ «...جاراتۋشىسىن جارالعان پەندەسىنىڭ ماحابباتپەن ءسۇيۋى» دەيتىن ماعىناسىنداعى ەكىنشى ءسۇيۋدى كورەمىز. ءۇشىنشى ءسۇيۋ نەمەسە اقىن شىعارمالارىندا باستان-اياق ءۇزىلىسسىز تاراتىلاتىن باستى وي جەلىسى «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ» «ادامدى ءسۇيۋ» دەيتىن يسلام يدەولوگياسىنان, فيلوسوفياسىنان الىنعان كونتسەپتسياسىن اڭعارامىز. ابايدىڭ «جانە حاق جولى وسى دەپ ادىلەتتى» – دەۋى ء«ۇش يماني گۇلگە» قاتىستى ء«ۇش ءسۇيۋدى» دە قامتيدى دەپ تانيمىز.
سوندىقتان ابايدىڭ ەستەتيكالىق قابىلداۋىنىڭ ەڭ بيىك كورسەتكىشى – ەستەتيكالىق يدەال. بارشا جاقسىلىق ارقىلى اقىن ءوز جانىنىڭ, ىشكى سانا مەن سەزىم تۇيسىگىنىڭ سۇرىپتاۋىنان وتكەن بۇكىل ەستەتيكالىق كاتەگوريالاردىڭ شوعىرلانعان شىڭىن بايقاتاتىن بەينەنى سۇرىپتادى.
قىدىربەك القوجاەۆ,
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنىڭ سۋدياسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت
