سۇحبات • 05 قازان, 2020

سوفيا مولداعاليەۆا: «جۇبان قازاقتى جىرلاسا, حالقى بۇگىندە جۇباندى جىرلايدى»

853 رەت
كورسەتىلدى
19 مين
وقۋ ءۇشىن

«مەن – قازاقپىن مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىل­گەن.
جورگەگىمدە تانىستىم مۇڭ تىلىمەن
جىلاعاندا جۇرەگىم, كۇن تۇتىلىپ,
قۋانعاندا كۇلكىمنەن ءتۇن تۇرىلگەن» دەگەن ولەڭ جولدارىن وقىماعان قازاق كەمدە-كەم. جۇبانداي ءور اقىننىڭ ءور­شىل دە, ۇلتجاندى ولەڭى قاي-قايسىمىز­دىڭ بولماسىن جۇرەگىمىزدە نامىس وتىن جاعىپ, ەل مەن جەرگە دەگەن سۇيىس­پەنشىلىگىمىزدى ارتتىرا تۇسەتىنى حاق. اشارشىلىق پەن جوقشىلىقتىڭ ازابىن تارتقان, جەتىمدىكتى كورىپ, سۇراپىل سوعىستى باسىنان وتكەرگەن مايدانگەر-قالامگەر ءوزى ءومىر سۇرگەن كەزەڭنىڭ ادىلەتسىزدىگىن شىعارماسىنا ارقاۋ ەتتى. بۇگىندە جامبىل كوشەسىندەگى 147-ءۇي, 9-شى پاتەر اقىن مۇراسىنىڭ ۇياسىنا اينال­عان. ءوزى كوزى تىرىسىندە جيناعان كىتاپ قورىنىڭ ءبىر پاراسى ساقتالعان شاڭىراقتا اقىننىڭ جارى سوفيا مولداعاليەۆا قالامگەر اماناتتاپ كەتكەن اسىل مۇراسىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كەلەر ۇرپاققا ەستەلىكتەرىمەن ءبولىسىپ وتىرۋدى ءومىرىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالدىرعان. جاقىندا جۇبان مولدا­عاليەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي ورال وڭىرىندە وتكەن كەزدەسۋدەن ورا­ل­عان سوفيا مالىكقىزىمەن اقىن شىعارماشىلىعى جايىندا اڭگى­مەلەسكەن ەدىك.

سوفيا مولداعاليەۆا: «جۇبان قازاقتى جىرلاسا, حالقى بۇگىندە جۇباندى جىرلايدى»

– سوفيا اپاي, وسى جىلى جۇبان مولداعاليەۆتىڭ تۋعانىنا ءجۇز جىل تولۋىنا وراي ورال وڭىرىندە بىر­قاتار شارالار جالعاسىن تابۋدا. بۇل جىل سايىن تۋعان جەرىندە اقىندى ەس­كە الۋعا بايلانىستى وتەتىن ءداستۇرلى شا­را­لار دەۋگە نەگىز بار. بيىلعى كەزدەسۋ­لەر نەسىمەن ەرەكشەلەندى؟

– جۇبان اقىندى ەل-جۇرتى جىلدا ەس­كە الىپ, قال-قادەرىنشە وتباسىنا دا قۇرمەت كورسەتىپ كەلەدى. بيىل دا وڭىردە اقىنىن دارىپتەپ, ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاپ, كەلەر ۇرپاقتىڭ جادىندا قالۋى جولىندا اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەر مول. بۇل جىل سايىن جالعاسىن تاۋىپ, ۇزدىكسىز وتكىزىلىپ تۇراتىن شارالار. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ اقىن مەرەيتويىنا بايلانىستى قۇتتىقتاۋ حات جىبەرىپتى. وبلىس اكىمى سالتاناتتى جاعدايدا وسى قۇتتىقتاۋ حاتتى وقىدى. وسى ءجۇز جىلدىق اياسىندا ورال قالاسىنداعى جۇبان ساياباعىندا ەڭسەسى بيىك ەسكەرتكىش قويىلدى. «مەن – قازاقپىن» بايقاۋى ءوتىپ, كىتاپحانا, مادەني ورتالىقتاردا بارىنشا ەسكە الۋ شارالارى وتۋدە. اۋدان ورتالىعىندا جۇبان ورتالىعىنىڭ اشىلۋى, باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگى تاراپىنان ەنتسيكلوپەديا, ەستەلىكتەر, تاريحي-عۇمىرنامالىق انىقتامالىقتىڭ جارىق كورۋى بۇل ولكەنىڭ ءوز ازاماتىنا دەگەن ۇلكەن قۇرمەتى دەپ بىلەمىن. وسى وراي­دا وبلىس اكىمى عالي ەسقاليەۆكە, اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى قاليار ايتمۇحامبەتوۆكە العىسىم شەكسىز. جۇبان ءوز زامانىندا قازاقتى جىرلاسا, حالقى بۇگىندە جۇباندى جىرلاۋدا. وسى جىلى دا اقىننىڭ ۇرپاقتارىنا دەگەن تۋعان ولكەنىڭ قۇرمەتى ەرەكشە بولدى. ءوزىم باستاپ, بالالار, كەلىندەر, نەمەرە, شوبەرەلەرىمىزبەن توعىز جان جۇباننىڭ بالالىق شاعى ءوتىپ, وسكەن ولكەسىنە بارىپ ماۋقىمىزدى باسىپ, ارۋاعىنا قۇران باعىشتاپ قايتتىق.

– اقىننىڭ كوزى تىرىسىندە شىعار­ما­لارى اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز, پولياك, تاعى دا باسقا كوپتەگەن تىل­گە اۋدارىلىپ, جەتپىسكە تارتا كىتا­بى جا­رىق كورگەن ەكەن. اقىننىڭ مۇرا­عا­­تىندا ءوزى جازىپ قال­دىرعان بارلىق مۇ­رالارى جارىققا شىقتى ما؟

– جۇبان ناعىز پارتيانىڭ ادامى بولدى. دەگەنمەن, شىعارماشىلىق جوس­­پار­لارىنا قاتىستى حاباردار ەتپەسە دە, جازعان دۇنيەلەرىن وقىپ بەرىپ, مەنىڭ دە پىكىرىمدى ءبىلىپ وتىراتىن. بىراق جۇمىسباستىلىعى ۇيدە شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. دەسەم دە جۇبان­نىڭ ماحامبەت ومىرىنەن جازعان «كەك», «ايتتىم سالەم», «بايقوڭىر باسپال­داقتارى», «سەل», «قىران دالا», قۇر­مانعازى تۋرالى «كىسەن اشقان» پوە­مالارى قازاق ادەبيەتىندەگى شوقتىعى بيىك شىعارمالار. «كىسەن اشقان» پوەماسى ءۇشىن 1970 جىلى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىققا, «سەل» پوەماسى 1978 جىلى كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا يە بول­عانى بەلگىلى. ول ۋاقىتقا قاتال قاراعان قالامگەر رەتىندە يۋرمالا, ماسكەۋ ما­ڭىندا, ماليەۆكادا جازۋشىلاردىڭ شى­­عارماشىلىق ۇيىنە جىلىنا نەمەسە ەكى جىلدا ءبىر مارتە بارىپ ءونىمدى جۇ­مىس ىستەپ قايتاتىن. بۇل ءىسساپارلار كوپ جاعدايدا قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا باسشىلىق قىزمەتىمەن, كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار جونىندەگى كوللەگياسىنىڭ مۇشەسى بولۋىمەن دە تىعىز بايلانىستى بولدى. ءوز باسىم ماسكەۋگە, چە­حوسلوۆاكياعا بىرگە باردىم. سول جىلداردا كەڭەس تۇسىنداعى شىعارماشىل قاۋىمنىڭ كوپشىلىگىمەن ەتەنە جاقىن ارالاستىق. جۇبان قازاق قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن ورىس تىلىنە اۋدارۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. قىرعىزستاننان – شىڭعىس ايتماتوۆ, باشقۇرتستاننان – مۇستاي كارىم, ۋكراينادان – ماكسيم تانك, رەسەيدەن – گەورگي ماركوۆ, كونس­تانتين ۆانشەنكين, روبەرت روج­دەستۆەنسكي, اندرەي ۆوزنەسەنسكي, ەۆگەني ەۆتۋشەنكو, ريمما كازاكوۆا, ۆلاديمير ساۆەلەۆ سياقتى قالامگەرلەر جۇبانعا جاقىن بولدى. «مەن قازاقپىن» شىعارماسىن اۋدارعان ريمما كازاكوۆا­مەن ەتەنە جاقىن ارالاستىق. ول ەستە­لىگىندە وسى شىعارماعا بار ىنتاسىمەن كىرىسكەنىن ايتقان بولاتىن. بىردە اقىن, جۋرناليست سەرگەي وستروۆوي «سوفيا حانىم, كوپتەگەن قالامگەر الماتىدا بولىپ, ءسىزدىڭ داستارقاننان ءدام تاتقاندارىن ماقتانىشپەن ايتىپ وتىرادى» دەگەنى بار. مەن دە قازاقتىڭ قوناقجاي حالىق ەكەنىن, داستارقانىمىز قاشاندا جايۋلى ەكەنىن ايتقان ەدىم. ماسكەۋدە ل.حاميدي اعامىزدىڭ ۇيىندەگى ايشا اپايدىڭ شاڭىراعىندا بولىپ, اسىمىزدى ازىرلەپ, قازاقى داستارقاننان ءدام تاتقىسى كەلگەن تالاي قالامگەردى قوناق ەتىپ, سول كەزەڭدەگى ادەبيەتتىڭ جەتىستىگى مەن جاڭالىقتارىن بىرگە ءبولىسىپ وتىرۋشى ەدىك.

– اقىن ءومىرى قيىن-قىستاۋ كەزەڭ­دەر­مەن تۇسپا-تۇس كەلدى. اشارشىلىق, سۇرا­پىل سوعىس جىلدارى. ءوز ەستە­لى­گىندە «انامنىڭ جانىنان قالماي ءجۇ­رىپ, جاديتشە حات تانىپ كەتتىم» دەيدى. ءسىز اقىننىڭ اناسىمەن ءبىر شاڭىراق اس­تىندا تۇردىڭىز. سول جىلداردا جۇ­بان اقىننىڭ بالا­لىق شاعىنا قاتىستى اڭگىمەلەر قانشا­لىقتى ءجيى ايتىلۋشى ەدى؟

– جۇباننىڭ اكەسىنەن ەرتە قالىپ, بالالىق شاعىنىڭ اۋىر جىلدارمەن باي­لانىستى بولعاندىعى ومىرباياندىق دەرەكتەرىندە كوپ ايتىلدى. اشارشىلىق جىلدارىندا رەسەيگە اۋعان ەلدىڭ ىشىندە جۇباننىڭ دا وتباسى بولعانى بەلگىلى. ەل باسىنا كۇن تۋعان ناۋبەت جىلداردا اكەسى مەن اعاسى تىرىسقاق اۋرۋىنان كوز جۇمدى. كەيىن ەلگە ورالعاننان كەيىن جۇبان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇسىپ, سول جەردەن اسكەرگە, ودان مايدانعا اتتاندى. ال انامىز زەرىپ شارۋاشىلىق ۇستاپ, ساۋىنشىلارمەن بىرگە سيىر ساۋىپ, سۇتىنەن ماي قايىرىپ, مايدانعا جونەلتكەندەرىن اڭگىمەلەپ وتىراتىن. جۇباننىڭ قالامعا قۇشتارلىعىنىڭ ءبىر سەبەبى, اناسىنىڭ دا ولەڭنەن قارا جاياۋ ەمەستىگىمەن باي­لانىستى. ول كىسى جۇبان ءوزى ەسكە العانىنداي, ۇيدە دە قولىنا دومبىراسىن الىپ, ىشىندەگى مۇڭىن ءان ايتۋ ارقىلى شىعارىپ وتىراتىن. ەنەمىز التى ايلىعىندا اكەسىنەن جەتىم قالعان جۇباننىڭ بالالىق شاعى تۋرالى دا ءجيى اڭگىمەلەيتىن. جۇبان دا اناسىن بارىنشا قادىرلەپ, قۇرمەتكە بولەدى. قازاق ايەلىنىڭ وتكەن زامانعى قاتال تاعدىرى مەن ونىڭ جاڭا ءومىر جولىنداعى كۇرەسىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ 1965 جىلى جازىلعان «جەسىر تاعدىرى» شىعارماسىن جازدى. زەرىپ انامىز مەنى كەلىن رەتىندە ءوزى تاڭداپ الدى. مەن دە انامىزدىڭ بەتىنە تۋرا كەلمەي, سىيلاپ وتۋگە تىرىستىم. بۇل شاڭىراققا كەلىن بولىپ ءتۇسۋىمنىڭ دە تاريحى قىزىق ەدى عوي. زەرىپ انامىز جۇباندى ۇيلەندىرمەك بولىپ, تانىستارىنا ايتىپ, كەلىن ىزدەي باستايدى. مەنىڭ ناعاشى اجەممەن جاقسى تانىس گۇلسىم اپايعا وسى ويىن ايتىپتى. ناعاشى اتام سەيىتقالي مەڭدەشەۆ 1937 جىلى «حالىق جاۋى» بولىپ اتىلىپ كەتكەن. ناعاشى اجەم ءرازيا, انام جۇپار بەس بالامەن ءبىر شاڭىراقتا تۇرامىز. اكەم سوعىستان قايتپاعان. مەن سوعىس جىلدارىندا ماسكەۋدەن كوشىرىلگەن ماقتا-ءجىپ ءيىرۋ فابريكاسىندا جۇمىس ىستەيمىن. سودان گۇلسىم اپاي مەنىڭ سۋرەتىمدى بىلدىرمەي اپارىپ, زەرىپ انامىزعا كورسەتكەن ەكەن... وسىلايشا مەن زەرىپ انامىزعا ۇناپ, جۇبانمەن وتاۋ قۇردىم. انامىز بالالاردى باۋىرىنا سالىپ, ومىردەن وتكەنگە دەيىن ءوز قامقورلىعىنا الدى. اجە مەيىرىمىنە بارىنشا بولەپ, مەنىڭ بالالارعا جاقىنداعانىمدى قالامادى. مەن دە انامىزدىڭ سەزىمىن, مىنەزىن سابىرمەن, اقىلمەن تۇسىنۋگە تىرىس­تىم. كەيبىر كەزدەردە جۇبان مەنىڭ ءسوزىمدى سويلەي قالعان جاعدايلاردا انامىز اجەپتاۋىر اشۋلانىپ قالۋشى ەدى. اقىندى تاربيەلەگەن انانى سىيلاپ, ول كىسىنىڭ تاربيەسىن العانىمنان جامان بولعان جوقپىن. بۇگىندە ءوزىم دە ەنە بولىپ, كەلىندەرىمە انامىزدان العان ونەگەدەن عيبرات ايتىپ وتىرامىن.

– جۇبان اقىندى بىلەتىندەر تىك مىنەزدى, شىنشىل بولعاندىعىن ايتادى. عابيت مۇسىرەپوۆ «اقىن جۇبان بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە جەدەل ءۇن قوسىپ وتىراتىن, سونىڭ وزىندە دە شىعارمالارىنان اسىعىستىق اقاۋى كەزدەسپەيتىن الىمدى تالانت» دەسە, سافۋان شايمەردەنوۆ «جۇبان – پوەزيادا وڭاي جول ىزدەمەيتىن, ءوز شىعارماشىلىعىنا بارىنشا قاتال, جالپى قازاق ادەبيەتى الدىنداعى جاۋاپ­كەرشىلىكتى اينىتپاي تۋ ەتىپ كوتەر­گەن قايراتكەر» دەگەنى بار.

– جۇبان قىلتىڭ-سىلتىڭدى بىل­مەيتىن, تىك مىنەزدى ادام بولدى. وسەك-اياڭ­عا قاس ەدى. بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي تۋرا ايتا سالادى. كەزىندە «جۇبان مول­داعاليەۆ بارلىق پاتەردى تەك ورال­دىقتارعا بەردى» دەگەن قاۋەسەت تارادى. سودان تەكسەرىس ءجۇرىپ, دالەل تابىلمادى. كەيىنگى جىلداردا دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, باۋىرىنان اۋىرىپ ءجۇردى. اۋرۋحاناعا ءوز اياعىمەن بارىپ, قايتىپ ۇيگە قايتپادى عوي... «حاتشىعا حات» ولەڭى شىققان كەزدە يدەولوگيا حاتشىسى يماشەۆ ولەڭدى كوبەيتىپ شىعارىپ, مينيسترلەرگە تاراتىپ بەرگەن ەكەن دەپ ەستيمىز. كەزىندە كىتابىن شىعارا الماي جۇرگەنىندە قوناەۆقا باردى. سوندا ول كىسى «اقىننىڭ جازعانىنان ساياسي استار ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق» دەپ ايتقاننان كەيىن جاعداي تىنىشتالعانى بەلگىلى. بۇگىندە جۇباننىڭ ەڭبەكتەرى مەملەكەتتىك باع­دار­­لامالار اياسىندا جارىققا شىعىپ, رەسپۋبليكا كىتاپحانالارىنا تاراتىلىپ ءجۇر. دەگەنمەن سوڭعى جىلدارى جارىققا شىعادى دەگەن بەس تومدىق شىعارمالار جيناعى جارىققا شىقپاي قالدى. ونىڭ سەبەبىن ىزدەپ ءجۇرۋ دە نەگىزسىز بولار دەپ ويلايمىن. ۇلىم ازامات «مەن – قازاقپىن!» پوەماسىن قازاق, ورىس تىلدەرىندە كىتاپشا ەتىپ شىعاردى. جۇبان ءبىر عانا «مەن – قازاقپىن» تولعاۋى ارقىلى ۇلتىنا, تۋعان ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ءبىلدىرىپ كەتتى عوي. تاريحي شىندىقتى ايتا وتىرىپ, حالقىمىزدىڭ ەپيكالىق ءومىرىن سۋرەتتەدى. انا ءتىلى, ۇلت تاعدىرى, انا, ايەل, بەيبىت زامان تاقىرىبىن شىعارماسىنا ارقاۋ ەتكەن قالامگەردىڭ ەڭبەگى قاي كەزەڭدە دە ەلەۋسىز قالمايدى دەپ ويلايمىن.

– جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە جاس­تارعا اراشا تۇسكەنى, سونىمەن بىر­گە قازاق جاستارىنىڭ وقۋ ورىندارىندا بەلگىلى ءبىر پايىزبەن عانا وقى­تىلۋى جايىندا ويىن اشىق ءبىل­دىرىپ, قازاق­ستان كپ وك-ءنىڭ 1-حاتشىسى كولبيننىڭ ال­دىندا ماسەلەنى توتە­سىنەن قويعانى بەلگىلى. بىلەتىندەر وسى جاع­دايلار اقىن ومىرىنە قاتتى اسەر ەت­كەنىن ايتادى...

– ول ءبىر قيىن كەزدەر بولدى عوي. جازعاندارىندا ارتىقتاۋ كەتىپ قالعان تۇستارى بولسا ايتىپ وتىراتىن ەدىم. سوندا جۇبان «مەنىڭ قالامىمدى ەشكىم تارتىپ الا المايدى» دەۋشى ەدى. 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە شىققان جاستاردىڭ تاعدىرىنا قاتتى الاڭدادى. قىزىمىز گۇلميرا سول الاڭ جاقتا تۇراتىن. جاستاردىڭ كوپشىلىگى سول ۇيلەرگە قاشىپ بارىپ تىعىلسا كەرەك-ءتى. ءبىزدىڭ ەكى بالا قۋاندىق پەن ازامات الاڭعا جۇمىستارىنان ۇجىم مۇشەلەرىمەن بىرگە كەزەكشىلىككە باردى. جۇبان قاتتى ۋايىمداپ, ولارعا جاستارعا قارسى كۇش قولدانباۋدى قاتتى تاپسىرعان ەدى. سودان ول بارلىق جاعدايدى ءجىتى باقىلاۋدا ۇستاپ, حاباردار بولىپ وتىردى. جازۋشىلار وداعىنىڭ سول كەزدەگى باسشىسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ ۇيگە تەلەفون شالىپ, كولبيننىڭ كەلەتىنىن, ول جەردە جۇباننىڭ ءسوز سويلەۋى كەرەكتىگىن ايتتى. سوندا جۇبان «وزدەرىڭ نەگە سويلەمەيسىڭدەر؟» دەدى. «اقساقالىمىزسىز عوي, ءسىز سويلەڭىز», دەدى ولجاس. سودان جازۋ بولمەسىنە كىرىپ, ايتاتىن سوزدەرىن قاعازعا ءتۇسىردى. مەن جاعدايىن جاساپ, شايىن قويىپ بەرىپ, جانىندا بولدىم. ءبىر كەزدە ماعان جازعاندارىن وقىپ بەرۋگە كىرىستى. مەن بولسام «تىم قاتتىراق كەتىپ قالعان سياقتىسىڭ» دەدىم. سول كەزدە «ماعان نە بولار دەيسىڭ؟» دەپ جاۋاپ قاتتى. وسىلايشا كولبيننىڭ الدىندا ويىن اشىق ايتىپ شىقتى. جۇبان قازاق بالالارىن وقۋ ورىندارىندا پا­يىزبەن عانا وقىتۋ كەرەك دەگەنىنە دە نارازىلىق ءبىلدىرىپ, پىكىرىن ايتقان بولاتىن. كەيىننەن كەزدەسكەندە كولبين «ەندى ريزاسىز با» دەگەندەي وسى تالاپتارىنىڭ ورىندالعانىن جەتكىزسە كەرەك. اقىن قىزىمىز اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا اقىن رۋحىنا ارناعان ولەڭىندە جۇباننىڭ سول ءبىر كۇندەگى كوڭىل كۇيىن, كۇيىنىشىن ءدال سۋرەتتەگەندەي اسەر قالدىرادى. جۇباننىڭ رۋحىنا ارناعان ولەڭىندە:

جەلتوقسان – 86, ىزعارلى كۇن,

مۇز بەن قار جىلجىعانداي قۇزدان بۇگىن.

ءوتتىڭ دە استان-كەستەن, ويدا جوقتا,

ارتىڭا ۇمىتىلماس ءىز قالدىردىڭ.

ايتامىز ەرتەگى ەتىپ ول كۇندەردى,

باتىر دەپ ماداقتايمىز ءجون بىلگەندى.

حالىققا جاڭاجىلدىق سالەم جولداپ,

جازۋشىلار ۇيىنە كولبين كەلدى.

بىرەۋلەر باستىق كورسە, قۋاناتىن,

بىرەۋلەر جالپىلدايدى سۇراپ اتىن,

ءبىر كەزدە جازۋشىلار مىنبەسىنە

بارادى كوتەرىلىپ جۇبان اقىن...» دەگەن جولدار جۇباننىڭ رۋحىن اسقاقتاتىپ, مەرەيىن ۇستەم ەتە تۇسەتىندەي.

– اقىن كوپتەگەن قازاق قالامگەر­لە­رىمەن ەتەنە جاقىن ارالاسقانى بەل­گىلى. بۇل ورتادا اقىنمەن بىرگە ءسىز­دىڭ دە جاستىق شاعىڭىز ءوتتى. سول شىعارماشىل ورتانىڭ قانداي شاپا­عاتىن كوردىڭىز؟

– جۇبان مايدانداس جولداسى ساعىن­عالي سەيىتوۆپەن جاقىن ارالاستى. بىزدەر العاشىندا الماتىعا كەلگەندە پاتەر جالداپ تۇردىق. قازاق قالامگەرلەرىنىڭ بارلىعىنىڭ باسىنداعى جاعداي وسىنداي بولدى عوي. سودان 1954 جىلى پاتەرلى بولدىق. ۇزىننان-ۇزاق سالىنعان ۇيدە قاتارلاسا تۇرامىز. كورشىمىز – ءسابيت مۇقانوۆ. ءابۋ سارسەنباەۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ, ساعي جيەنباەۆ, قابدىكارىم ىدىرىسوۆ, عافۋ قايىربەكوۆ, قالي­جان بەكقوجيننىڭ ايەلدەرى, تاكەن الىم­قۇلوۆتىڭ قارىنداسى بولىپ ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جارى ءماريام اپايدىڭ جانىندا جۇرەمىز. ءماريام اپايدىڭ اڭگىمەسىنە قانىپ, قاتار جۇرگەن كەزدەردى بۇگىندە كەشەگى كۇننىڭ ەستەلىگىندەي ەتىپ بالالارعا اڭگىمە ەتىپ ايتىپ وتىرامىن.

– اقىن شىعارمالارىنا ۇل-قىز­دارى, نەمەرەلەرى قانشالىقتى جا­قىن؟ اتا جولىن قۋعانى, شىعار­ما­شىلىققا جاقىندارى بار ما؟

– بالالاردىڭ الدى زەرىپ اجەسىنىڭ تاربيەسىن كوردى عوي. ول كەزدە زامان باسقا. بالالار ورىس مەكتەبىنە باردى. بالالارىم بۇگىندە اكەلەرىن ماقتان ەتەدى. بىراق جۇباننىڭ بالالارىمىز دەپ وقۋىندا دا, جۇمىستارىندا دا جەڭىلدىكتەر پايدالانعان ەمەس. جۇبان دا بالالاردىڭ وقۋعا ءتۇسۋى, جۇمىسقا ورنالاسۋى دەگەن ىستەرگە مۇلدە ارالاسپاي, ء«وز كۇشىڭمەن, ءوز بىلىمىڭمەن ءتۇس. مەن ەشقاشان بىرەۋدىڭ الدىنا بارىپ, بالامدى وقۋعا ءتۇسىر دەپ ايتپايمىن» دەپ وتىراتىن. بالالار دا اكەسىنە سالماق سالماي جاقسى وقىدى, جۇمىستارىنا ورنالاستى. ەكى بالام قۋانىش پەن قۋاندىق ساۋلەت سالاسىندا ەڭبەك ەتتى. وسى تۇستا ورالدا جۇبانعا ارناپ قويىلعان ەسكەرتەكىشتىڭ اۆتورى قۋانىشپەن ينستيتۋتتا بىرگە وقىعان ساۋلەتشى سەرىك رۇستامبەكوۆ ەكەنىن جانە ەربول زيابەكوۆتىڭ ەڭبەگى زور دەپ ايتا كەتكىم كەلەدى. ال قىزىم گۇلميرا اعىلشىن ءتىلىنىڭ مامانى, ءتورتىنشى بالام ازامات – ەنەرگەتيك. گۇلميرا قىزىمنىڭ بۇرىندارى جازعاندارىن كورىپ كەزىندە جۇبان «ولەڭ جازۋ دەگەن وڭاي ەمەس. وتە قيىن. كەيىن ءوزى كەلىپ جاتسا, كورەرسىڭ» دەگەنى بار ەدى... نەمەرە, شوبەرەلەر اتاسىنىڭ ولەڭدەرىن جاتتاپ ءوسىپ كەلەدى. مەكتەپتەگى بايقاۋلارعا قاتىسىپ جاقىندا شوبەرەم دانەليا «مەن –  قازاقپىن» ولەڭىن جاتقا ايتىپ, جۇلدەلى ورىن الىپ كەلدى. ال جۇباننىڭ ۇرپاعىنا ارتىندا قالعان مۇراسىن جەتكىزىپ, ناسيحاتتاپ وتىرۋ مەنىڭ باستى پارىزىم دەپ بىلەمىن.

– جۇبان اقىننىڭ ەلدەن كەلگەن جاستارعا كوپ قامقورلىق جاساعانى جايىندا ءجيى ايتىلادى. بۇگىندە جاق­سىنىڭ شاپاعاتىن كورگەن ازاماتتار اقىننىڭ وتباسىمەن قانشالىقتى ەتەنە جاقىن ارالاسىپ تۇرادى؟

– ءبىزدىڭ ۇيىمىزگە ءجيى كەلىپ تۇراتىن اۋىل جاستارى كوپ بولدى. جۇبان اۋىل­دان كەلگەن بالالاردىڭ بارلىعىنا دەرلىك قامقورلىق كورسەتتى. وقۋعا تۇ­سۋىنە كوپ ىقپال ەتتى. ەلدەن كەلگەن بىردە-ءبىر بالانىڭ كوڭىلىن جىقپاي, باسقا دا قوناقتاردىڭ كەلۋىنە قارسىلىق بىلدىرگەنىم جوق. بارىمدى بەرىپ, مەي­لىنشە جۇبانمەن بىرگە مەيىرىم بەرۋگە تىرىستىم. قولىمنان كەلگەنشە قىزمەت قىلدىم. ەلدەن جينالىسقا كەلگەندەر دە ءبىزدىڭ ۇيگە تۇسەتىن. ماعان ءازىر تۇر دەيدى. مەن داستارقانىمدى جايىپ, دايىن وتىرامىن. بۇگىنگە دەيىن امان-ەسەن وتىرعانىم دا سول ازاماتتاردىڭ العىسىنىڭ ارقاسى بولار. ەلگە بارعاندا دا قاي-قايسىسى بولسا دا قۇرمەت-ىزەتىن كورسەتىپ, جۇباننىڭ وتباسىنا ەرەكشە ءىلتيپاتتارىن ءبىلدىرىپ جاتادى. وعان ريزامىن. كىشى ۇلىم ازاماتتىڭ شاڭىراعى دا اقىن شىعارماشىلىعىن ىزدەۋشىلەردەن بوساعان ەمەس. كەلىنىم ايگۇل قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆا­توريانىڭ پروفەسسورى, فورتەپيانودان ساباق بەرەدى. ال ءوزىم بولسام, جۇبان قىزى­عىن كورمەي كەتكەن 8 نەمەرە, 11 شوبەرەنىڭ جاقسىلىعىنا مارقايىپ, اتالارىنىڭ مۇراسىن دارىپتەپ وتىرعان جايىم بار.

– امان بولىڭىز, اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

ەلۆيرا سەرىكقىزى,

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

استانا قالاسىنىڭ پروكۋرورى اۋىستى

تاعايىنداۋ • بۇگىن, 11:35