قازاق پەن قىرعىزدىڭ اراسىندا التىن كوپىردەي بولعان شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 85 جىلدىعى ەلورداداعى تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە اتالىپ ءوتىلدى. تەلقوڭىرداي ايتماتوۆ مەرەكەسىنە ارنالعان عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاكىر ىبىراەۆ اشىپ, عالامشارلىق قالامگەردىڭ مۇرالارىنا توقتالدى. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين ادامزات جىرشىسىنىڭ سان قىرلى تالانتىن تاراتا ايتىپ, ونىڭ قازاق پەن قىرعىزدىڭ بۇكىل بولمىسىن تۋىندىلارىنا تىرەك ەتكەنىنە دالەل-دايەكتەر كەلتىردى. «ءبىز كوپ جاعدايدا وتكەن ءداۋىرىمىزدى جامانداۋعا بەيىم تۇرامىز. بىراق, مۇحتار اۋەزوۆتەي الىپتى, شىڭعىس ايتماتوۆتاي كورنەكتى تۇلعانى حح عاسىر سىيلاعانىن ۇمىتا بەرەتىنىمىز وكىنىشتى», دەدى. قىرعىز جۇرتىنىڭ كورنەكتى عالىمى, اكادەميك ابدىلداجان اكماتاليەۆ ءوزىنىڭ ءومىر بويى ايتماتوۆتىڭ جانىندا جۇرگەنىن, ونىڭ قاي شىعارماسىن الساڭ دا ۇلتتىڭ رۋحى كورىنىپ تۇراتىنىن ايتتى.
قازاق پەن قىرعىزدىڭ اراسىندا التىن كوپىردەي بولعان شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 85 جىلدىعى ەلورداداعى تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە اتالىپ ءوتىلدى. تەلقوڭىرداي ايتماتوۆ مەرەكەسىنە ارنالعان عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاكىر ىبىراەۆ اشىپ, عالامشارلىق قالامگەردىڭ مۇرالارىنا توقتالدى. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين ادامزات جىرشىسىنىڭ سان قىرلى تالانتىن تاراتا ايتىپ, ونىڭ قازاق پەن قىرعىزدىڭ بۇكىل بولمىسىن تۋىندىلارىنا تىرەك ەتكەنىنە دالەل-دايەكتەر كەلتىردى. «ءبىز كوپ جاعدايدا وتكەن ءداۋىرىمىزدى جامانداۋعا بەيىم تۇرامىز. بىراق, مۇحتار اۋەزوۆتەي الىپتى, شىڭعىس ايتماتوۆتاي كورنەكتى تۇلعانى حح عاسىر سىيلاعانىن ۇمىتا بەرەتىنىمىز وكىنىشتى», دەدى. قىرعىز جۇرتىنىڭ كورنەكتى عالىمى, اكادەميك ابدىلداجان اكماتاليەۆ ءوزىنىڭ ءومىر بويى ايتماتوۆتىڭ جانىندا جۇرگەنىن, ونىڭ قاي شىعارماسىن الساڭ دا ۇلتتىڭ رۋحى كورىنىپ تۇراتىنىن ايتتى.
ازەربايجاننىڭ ميللي ءماجىلىس دەپۋتاتى, نيزامي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى يسا گابيبەيلي, شىڭعىس ايتماتوۆ تۇرىك جۇرتىنا ورتاق جازۋشى ەكەنىن كسرو زامانىندا-اق دايەكتەگەنىن العا تارتسا, تۇركيانىڭ حاجەتتەپە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مىرزاوگلۋ گۋلاي شىڭعىس شىعارماسىندا بۇكىل تۇرىك بولمىسى سۋرەتتەلەتىنىن, وتانداستارىنىڭ 50 پايىزى ونىڭ تۋىندىلارىندا ادامعا دەگەن قۇرمەت ەرەكشە دەپ باعالاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ۇلىقبەك اتىنداعى وزبەكستان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, ناسيمحون راحمونوۆ تۇركى جۇرتى دوس-باۋىر ەكەنىن, ۇلى تۇلعالار وسىلاي ۇلت پەن ۇلتتى جاقىنداستىراتىنىن تىلگە تيەك ەتسە, قازان فەدەرالدى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى حاتيپ ميننەگۋلوۆ ايتماتوۆتىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى قالامگەر ەكەنىن قازاق باۋىرلار ەلورداسىنداعى سالتاناتتى سارايدا وتكىزگەن وسى جيىنىنان-اق كورۋگە بولاتىنىن, شىقاڭ شىعارمالارى تاتار ەلىندە الدەنەشە رەت جارىق كورگەنىن, 85 جىلدىعى بيىك دارەجەدە ءوتىپ جاتقانىن ايتا كەلە: «جالپى تۇرىك حالىقتارىنا ورتاق ۇلى تۇلعالاردى وسىلاي بىرلىكتە اسپەتتەپ وتىرساق, ونى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنا اينالدىرساق, باۋىرلاستىعىمىز ارتا تۇسەر ەدى. تاتار ەلى بيىل قازاق تۋىستار 120 جىلدىعىن اتاپ وتكەن ۇلى اقىن ماعجان جۇماباەۆتىڭ جىر جيناعىن ءوز تىلىندە وقىرماندارىنا ۇسىندى», دەپ اسەم بەزەندىرىلگەن كىتاپتى جۇرتقا كورسەتتى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ءۋاليحان قاليجان ايتماتوۆ پەن شاحانوۆتىڭ دوستىعى قاي-قايسىمىزعا دە ۇلگى بولۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتىپ, شىڭعىس شىعارمالارىنداعى قازاق كەيىپكەرلەرىن جان-جاقتى سارالادى. قازاق عىلىمىنىڭ قازىرگى اقساقالدارىنىڭ ءبىرى تۇرسىنبەك كاكىشەۆ «ايتماتوۆ ۇلى قالامگەر, ول ادامدار بويىنداعى ماڭگۇرتيزمدى تاپ باسىپ كورسەتە ءبىلدى» دەسە, حالىق جازۋشىسى مۇحتار شاحانوۆ ايتماتوۆ شىعارمالارىنىڭ تورتكۇل دۇنيەنىڭ 177 تىلىنە اۋدارىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى, شىڭعىس ايتقان شىندىقتارعا تالداۋ جاسادى. ول ءومىر بويى قىزمەتتىڭ ق ۇلى ەمەس, ادەبيەتتىڭ ۇلى بولعانىن جەتكىزدى. اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ شىڭعىس شىعارمالارىنداعى بيلىك پسيحولوگياسى مەن كىشكەنتاي ادامداردىڭ ومىرىنە تەرەڭدەپ بارىپ, قاي داۋىردە دە بيلىكتىڭ كىشكەنتاي ادامداردى قورلايتىنىن داتتەپ, وعان «اق كەمەدەگى» كەيىپكەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنەن مىسالدار كەلتىرىپ دايەكتەدى.
اكادەميك عاريفوللا ەسىم شىقاڭا ويشىل رەتىندە قاراپ, تۋىندىلارىن دا سول تۇرعىدان زەرتتەپ, زەردەلەيتىنىن, ءاسىرەسە, ادىلەتتىلىكتى ءسوز ەتىپ, ادىلەتسىزدىكتىڭ ادامدى قاسىرەتكە ۇرىندىراتىنىن, قۇلدىق پسيحولوگياعا جەتكىزەتىنىن تۋىندىلار ارقىلى تاراتىپ, «جازۋ, ءتىل, ول تەحنولوگيا, ال شىڭعىستىڭ العا شىعاراتىن ويشىلدىعى بۇل بولەك اڭگىمە. كەيبىر ازاماتتار «اق كەمەدەگى» بالانى سوڭىندا ءولدى دەپ ءجۇر. بۇل قاتە پىكىر. بالا ولگەن جوق. بالىق كەيىپتە كەمە كومانديرى, اكەسىنە ورازقۇلدىڭ ادىلەتسىزدىگىن جەتكىزۋگە تالپىنۋدا. قاشاندا ۇرپاق اكەنى ادىلەتتىلىكتىڭ سيمۆولى دەپ بىلگەن» دەدى.
جالپى, شىڭعىس شىعارمالارىنداعى ءميفتىڭ استارىندا اقيقات جاتقانىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار جان-جاقتى قوزعاپ, ول ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس, الداعى ەلەۋلى ەڭبەكتەرگە ارقاۋ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».
