سۋرەتتە: ۇسەنباي داتقانىڭ ءمورى جانە ءمورتابان بەدەرى
بۇل جادىگەر جايلى بىزگە مالىمەت بەرگەن قورىق-مۋزەيدىڭ قور ساقتاۋشىسى داۋلەتيار اديەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءموردى 2007 جىلى بيجىگىت قاسىمقۇلوۆ دەگەن ادامنىڭ نۇسقاۋىمەن قوجاكەلدى ۇزايروۆ مۋزەيگە اكەلىپ تاپسىرعان. ءموردىڭ تۇعىرى كۇمىستەن قۇيىلىپ, بەتىنە سوپاقشا ءپىشىندى مىس پلاستينا ورناتىلعان. وسى مىس پلاستيناعا اراب ارپىمەن سىدىرتا ويىلىپ «حۋسەينباي بين تولەگەن بي 1252» دەگەن جازۋ جازىلعان. ءموردىڭ ۇزىندىعى – 3,2, ەنى – 2,7 سم.
«جادىگەر يەسى ۇسەنباي داتقا تولەگەن ۇلى شامامەن 1777 جىلى تۇركىستان ماڭىنداعى شوقتاس اۋىلىندا تۋعان. ۇزىن بويلى, ءىرى دەنەلى, سوزگە شەشەن, ەلدىڭ ىنتىماق-بىرلىگىن ساقتاپ, ءادىل بيلىك جۇرگىزگەن ءارى جىلقىلى باي ادام بولعان ەكەن. ۇسەكەڭنىڭ ارعى اتاسى – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە جەرلەنگەن اتاقتى ءسۇيىلىش باتىر. ءسۇيىلىشتىڭ بەسىنشى ۇرپاعى بەكەت قالپەدەن – بەگەن, قارا, مالباي, جانباي, ايتەي, اقشاي, قاساي تۋعان. وسىلاردىڭ اراسىنداعى قارادان بارقى, تايسويماس تارايدى. بارقىدان اتىعاي, تولەگەن, تەلعوجا باتىر, تاس, سەيدۋالى وربىگەن. جوعارىدا اتى اتالعان تولەگەن – ءمور يەسى ۇسەنبايدىڭ اكەسى» دەيدى داۋلەتيار مىرزا.
ءحىح عاسىردىڭ باسىندا شىمكەنت, تۇركىستان قالالارىن يەلىگىنە العان قوقاندىقتار ۇسەنبايعا داتقا شەنىن بەرىپ, وسى ادام ارقىلى وڭىرگە ءوز بيلىگىن جۇرگىزۋدى قالايدى. وسى ورايدا ءوز قاراۋىنداعى ەلگە جايلى قونىس, تىنىش ءورىس تاۋىپ بەرۋدى ويلاعان داتقا ءوزىنىڭ نەمەرە قارىنداسى ءحانىمبيبى حانىمدى تۇركىستان اكىمى بەگلەربەككە ۇزاتىپ, وسى قۇدا-قۇداندالىقتى پايدالانىپ, ەلىن باستاپ سوزاق قامالى مەن قاراقۇر وزەنىنىڭ ماڭىنا كوشۋگە رۇقسات الادى. ءسويتىپ, 1830 جىلى ۇسەنباي داتقا ەل-جۇرتىن كۇنگەيدەن تەرىسكەيگە, ياعني قاراقۇر وزەنىنىڭ بويىنا كوشىرىپ اكەلەدى. ءوزى وسىنداعى بۇلاقتى توبەنىڭ باسىن قونىس قىلادى. جارىقتىق 1865 جىلى 88 جاسىندا سوزاق جەرىندە قايتىس بولعان ەكەن.
