...الدەبىر ويدىڭ جەتەگىندە وتىرعان اقىننىڭ ەلەگىزگەن كوڭىلى الىسقا كوز تىگەدى. وسى تۇستا بالكىم سوناۋ جايىر تاۋدىڭ باۋرايىندا ساعىمعا اينالعان بالالىق شاعىن ساعىناتىن بولار, بالكىم ءومىردىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭىندە اتا-انا, تۋعان بۋىرمەن بىرگە بولۋدى جازباعان تاعدىرىنا وكپەلى دە شىعار دەپ وي تۇيەرىمىز حاق. جانارىنا ۇيالاعان تەرەڭ مۇڭ مەن كوڭىل تۇكپىرىنە ورنىعىپ العان ساعىنىش سارىنىنىڭ سىرىن اقىننىڭ شىعارماشىلىعىمەن جەتە تانىس جان عانا اڭعارسا كەرەك-ءتى. اقىن جۇرەگىن مازالايتىن جاعدايات ءبىز ويلاعاننان دا تەرەڭدە جاتقاندىعىنا جاركەندەي اقىنمەن وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىنان تاعدىرلاس, زامانداس بولعان تاريحشى الىمعازى داۋلەتحان ۇلىنىڭ «ماعجان مەن قازاق پوەزياسى» ەڭبەگىندەگى مىنا جولداردان كوز جەتكىزە تۇسكەندەي بولامىز: «جاركەن پوەزياسىن تۇتاستاي العاندا ءبولىنىپ-جارىلعان قيلى تاعدىرلار, قيامەت كەشۋلەر پوەزياسى بولا تۇرا, مازمۇنى جاعىنان مىناداي ءۇش ۇلكەن تاقىرىپقا جىكتەي قاراستىرۋدى قاجەت ەتەدى. ءبولىنىپ-جارىلۋعا, وتاننان قول ۇزۋگە ءماجبۇر ەتكەن تاريحي سەبەپتەرگە; تۋعان جەر, قارا شاڭىراقتى ءبىر كورۋگە زار بولىپ ەڭىرەگەندەردىڭ تراگەديالى تاعدىرىنا; قارا شاڭىراقتىڭ بوساعاسىنا تابانى ءتيىپ, قايتا قاۋىشۋعا قولى جەتكەن باقىتتىلاردىڭ كوڭىل-كۇيى, قيلى-قيلى جاعداياتتاردىڭ ساياسي, پسيحولوگيالىق, ادامدىق قارىم-قاتىناستارىنا ارنالعان ولەڭ-تولعاۋ, پوەمالارى جاتادى».
وسى جولداردى وقي وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتى اڭساعان, ەلدەن جىراقتا قالىپ قويعان قالىڭ قازاقتىڭ مۇڭ مەن شەرىن شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىر پاراسىنا اينالدىرعان جاركەن اقىننىڭ ارمانى نە, وكىنىشى قانداي؟ بىزبەن اڭگىمەسىندە الىمعازى داۋلەتحان ۇلى «جاركەن پوەزياسىنان اسان قايعى, قازتۋعان, شالكيىز, اقتامبەردى, بۇقار شىعارمالارىنداعى اسىل ويدىڭ سۇلباسىن بايقايمىز. ول – ءبولىنىپ-جارىلعان قازاق حالقىنىڭ ايىقپاس مۇڭى, شەرمەندە شەرى, وكسىكتى قۇساسى, قاندى كوز جاسى, قاسيەتتى الاش ورداسىنا دەگەن تەڭىزدەي تەرەڭ ساعىنىش پەن الاۋ ماحابباتى سان-سالا, سان اعىس بولىپ قۇيىلا كەلە جاركەن اقىن تۇلعاسىن دارالاپ, پوەزياسىن ارۋاقتاندىرىپ تۇراتىن سياقتى. جاركەن پوەزياسى – ارىسى اسان قايعى, قازتۋعان, شالكيىز, اقتامبەردى, بۇقار جىراۋدان باستاۋ الىپ, «زار زامان دەگەن ءسوز شىقتى, زاماننىڭ قاراي تۇرىنە», – دەپ زارلاعان شورتانباي, مۇرات, دۋلات, بازار جىراۋلار ارۋاعىن شاقىرىپ, كەشەگى كۇننەن, گۋننەن تۋعان ماعجان رۋحىمەن ىشتەي دە, تىستاي دا ۇندەسىپ جاتقان, جالعاسىپ, جارىسىپ بارا جاتقان ءورىستى, كەنەۋلى, شەشەن دە كوسەم, قازاقى-ۇلتتىق پوەزيا. باسقامىزعا بىردە جەتسە, بىردە جەتپەي جاتقان ءداستۇرشىل, حالىقتىق «قارا ولەڭ» جاركەن اقىندا جەتەرلىك» دەگەنى جاركەن بودەشتىڭ اقىندىق قانا ەمەس, حالقىمىزدىڭ فيلوسوفيا ءھام تاريحي بولمىسىن سيپاتتايتىن سۋرەتكەرلىك قىرىن دا تانىتسا كەرەك-ءتى.
– اعا, ارمانىم ورىندالدى دەيسىز, الايدا «جەر كوگەردى. مەن قاشان كوگەرەمىن, كوگەرمەي ىشىمدە ءولدى كوپ ولەڭىم» دەگەن ولەڭ جولدارىنان وكىنىش تابى سەزىلەدى. اقىنعا شابىت كەلسە, كوكىرەگىن جارىپ شىعاتىن قۇدىرەتتى ولەڭگە توقتام جوق قوي. ەلگە ورالعانىڭىزعا دا مىنە جارتى عاسىرعا جۋىقتاپتى. وسى جىلداردا اتاجۇرتقا دەگەن ماۋقىڭىز باسىلىپ, ەل-جۇرتپەن بىرگە تاۋەلسىزدىك تاڭىن قارسى الدىڭىز. تۋعان جەردىڭ توپىراعىنا اۋناپ-قۋناپ, وركەندەۋىنە كۋا بولدىڭىز. ودان اسقان قانداي باقىت بار. اقىن جۇرەگىن مازالاعان قانداي وكىنىش بولدى ەكەن؟
– پەندەنىڭ عۇمىرىندا ارمان مەن وكىنىش قاناتتاسا قاتار جۇرەدى عوي. اقىن جۇرەگى قاشان دا مازالى دەسەك, ودان قانشا ولەڭ تۋارى ءبىر اللاعا عانا ايان. قاي كەزدە شابىت كەلسە, كوڭىل تۇكپىرىندەگى ولەڭنىڭ سول كەزدە جارىققا شىعۋى زاڭدىلىق تا. دەسەم دە, كەۋدەمدى كەرنەپ, جانىما تىنىشتىق بەرمەيتىن وي دا, جۇرەككە تاعات بەرمەيتىن وكىنىشىم دە جوق ەمەس...
– جاركەن اعا, «جالعىز» دەگەن جىرىڭىزدا «جىر بوپ ماڭگى جاسارعا, اباي جالعىز قاشاندا, اباي جالعىز بولعاسىن, ەكەۋ ەمەس ماعجان دا» دەپ جىرلايسىز. بۇگىندە «ابايدى تانۋ, اباي ارقىلى قازاقتى تانۋ» دەگەندى قالاي تۇسىندىرگەن بولار ەدىڭىز؟
– بۇگىندە ابايدى اركىم قالاۋىنشا زەرتتەپ ءجۇر عوي. ول دۇرىس تا. بىراق ابايدىڭ تاريحى قازاقتىڭ تاريحى ەكەنىنە نازار اۋدارۋ ءلازىم. قازاق ابايمەن عانا قازاق. اباي قازاعىمەن عانا – اباي. حاكىم اباي بۇل دۇنيەنى جاستايىنان زەرتتەپ, زەردەلەگەن عۇلاما, دانىشپان دەسەك ارتىق ايتپايمىز. دەسەك تە, قازىرگىنىڭ جاستارىنا ابايدى ءتۇسىنۋ قيىنداۋ. سوندىقتان دا ابايدى جاستار اراسىندا ناسيحاتتاپ, قازاق ەلىنىڭ ۇلى تۇلعالارىن دارىپتەۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن كەلەلى ءىس. بۇعان ەل بولىپ جۇمىلعاندا قول جەتەدى دەپ ويلايمىن.
– قالامىڭىزعا بابالارىمىز قابانباي, وسپان باتىر, ماحامبەتتىڭ باتىرلىعىن ارقاۋ ەتتىڭىز. قانىش ساتباەۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى جىرلادىڭىز. تۇلعالار ءومىرىن ولەڭگە ارقاۋ ەتۋ ءۇشىن دە ۇلكەن ىزدەنىس كەرەك ەكەنى بەلگىلى. تاريحي تۇلعالار تاقىرىبى نەسىمەن قىزىقتىردى؟
– ەسىمدەرى اتالعان تۇلعالاردىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحىندا قالدىرعان وشپەس ءىزى سايراپ جاتىر. ال ولاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى مەن ەرەن ەرلىگىن پاش ەتۋ پارىزىمىز. يەن دالامىزدى قورعاپ قالعان قازاقتىڭ حاس باتىرلارىنىڭ تاريحى تەرەڭ زەردەلەۋدى, ەلەپ-ەكشەۋدى قاجەت ەتەتىندىكتەن, مەن تاڭداعان تاقىرىبىمدى زەرتتەپ بارىپ قولىما قالام الدىم. وسىلايشا, قابانباي, ماحامبەت, وسپان, بابالار ەرلىگىن جىرلاپ, قانىشتاي, باۋىرجانداي باتىرلارىمىزدىڭ ءومىرىن جاستارعا ونەگە ەتكىم كەلدى. ەل تاريحىندا ايشىقتى ورنى بار وسى تۇلعالاردىڭ ءومىرى جايلى كوپ وقىدىم. اتاجۇرتقا ورالعاننان كەيىن باۋكەڭدى ارنايى ىزدەپ بارىپ, سالەمىمدى بەردىم. ول كىسىنىڭ باتىرلىعىنا, كىسىلىگىنە ءتانتى بولدىم. ءبىرىنشى پەسامدى ارنادىم. باستاپقىدا باتىرعا ارناپ پوەما جازباقشى ەدىم, ناتيجەسىندە جازعان پوەمام دراماعا اينالدى. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ سويلەگەن ءسوزى, ءجۇرىس-تۇرىسىنان باتىرلىعى بايقالىپ تۇراتىن, كىسىنىڭ ەسىندە ءبىر كورگەننەن قالاتىن ەرەكشە قاسيەتى بار ەدى.
– ءوزىڭىز ايتقانداي, جوڭعار دالاسىن كەشىپ ءوتىپ, جەتىسۋعا, ودان كوكشەتاۋ جەرىنە كەلدىڭىز. قوي دا باقتىم, قۇرىلىس تا سالدىم دەيسىز. بىراق ولەڭگە دەگەن شەكسىز ماحاببات ءسىزدى قالامگەرلەر ورتاسىمەن قاۋىشتىرىپ, ۇلت زيالىلارىنىڭ قاناتىنىڭ استىندا قاتايتتى, شىڭدادى. بۇل كەز نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟
– الماتىعا كەلىپ ءبىلىم الۋىما ەتنوگراف-عالىم جاعدا بابالىق پەن جازۋشى قابدەش ءجۇمادىلوۆ اعالارىمىزدىڭ كوپ ىقپالى ءتيدى. كىتاپ پالاتاسىنا جۇمىسقا تۇرعان جىلدارىمدا تاحاۋي اقتانوۆتىڭ شاپاعاتىن كوردىم. بۇل مەكەمەگە مەنى اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ ەرتىپ بارىپ, «مىنا جىگىت ارعى بەتتەن كەلگەن. مىقتى اقىن جانە توتە جازۋدى بىلەتىن مامان», – دەپ تانىستىردى. وسى جىلداردا كىتاپ پالاتاسىنىڭ قورىنداعى ماعجانداي ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن كيريلل جازۋىنا كوشىرۋمەن اينالىستىم. تاحاۋي اعامىز مەنى تۋعان باۋىرىنداي كورىپ, تاربيەلەدى. اقىندىعىمدى دارىپتەدى. اتاجۇرتتى اڭساپ كەلگەنىمدە قازاق قالامگەرلەرىنىڭ ورتاسى مەنى جاتىرقاماي, باۋىرىنا باستى. وداققا كەلگەندە ولەڭدەرىمە باعا بەرىپ, قولداپ وتىراتىن ۇستازىم مۇزافار الىمباەۆتى اعا تۇتتىم. ۇستازىڭ سەنى قانشالىقتى تۇسىنسە, اقىنعا ودان اسقان قولداۋ بار ما. مۇحتار ماعاۋين شىعارماشىلىعىم تۋرالى تولىمدى ماقالا جازدى. سونداي-اق ءابىش كەكىلباەۆ, تولەن ابدىكوۆ تە مەن تۋرالى قالام تەربەدى. اقىن ەسەنباي دۇيسەنباەۆ اعامىزدىڭ «جاركەن جىراۋلىق پوەزيا مەن قازىرگى پوەزيانى جالعاستىرۋشىسى» دەگەنىنەن كەيىن مەن «جاركەن جىراۋ» اتانىپ كەتتىم. وسىنداي جانىڭا دەمەۋ بولىپ, كوڭىلىڭدى كوككە جەتكىزەر قازاق زيالىلارىنىڭ ورتاسى مەنىڭ شىعارماشىلىعىمنىڭ كەمەلدەنۋىنە ىقپال ەتتى. سونىڭ ارقاسىندا ولەڭدەرىم حالقىمنىڭ جۇرەگىنە جەتتى. بۇگىندە دە قازاق قالامگەرلەرىنىڭ قاسيەتتى قارا شاڭىراعىنىڭ باسشىلىعىندا وتىرعان ۇلىقبەك ەسداۋلەت باۋىرىمىزدىڭ دا يگى ىستەرىنە شىعارماشىل قاۋىم ءتانتى.
– ەسىمدەرى ادەبيەتىمىزدە ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن ورالحان بوكەي, مۇقاعالي ماقاتاەۆپەن بىرگە جۇرگەن كەزدەرىڭىز تۋرالى دا ءجيى ايتىپ جۇرەسىز.
– جازۋشىلار وداعىندا ادەبي كەڭەسشى بولىپ ىستەگەن كەزىمدە مۇقاعاليمەن بىرگە بولدىم. مۇقاعالي – ءوزىنىڭ ءور ولەڭدەرىندەگىدەي ءىرى تۇلعا. جالعان ايتىپ, بىرەۋدى قياناتقا جىقپايتىن, شىنشىل, مەيىرىمدى بولاتىن. مۇقاعاليعا ارناعان ولەڭىمدە وسى ءور تۇلعالى اقىننىڭ كەلبەتىن اشۋعا تىرىستىم. ورالحان دا بار عۇمىرىن شىعارماشىلىققا ارنادى. مانساپتى بولعانىمەن, قىزمەت قۋعان جوق. قىزمەتتە جۇرگەن كەزىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ قىرعىزستانداعى ون كۇندىگىنە مەنى بىرگە الىپ باردى. جانىنان ءبىر ەلى تاستاماي, «مەن سەن تۋرالى جازام, سەن مەن تۋرالى كەيىن جازاسىڭ», دەگەن ءسوزى سول كەزدە ورىندالماستاي كورىنگەن ەدى. وسى ءسوزدى ايتقان جىلى قازاقتىڭ كوركەمسوز شەبەرى باقيعا اتتانىپ كەتە باردى. جادىمدا ء«تۇبى سەن مەن تۋرالى جازاسىڭ» دەگەن ءسوزى جاتتالىپ قالدى. وسى ايتقانىن جادىمدا بەرىك ۇستاپ, «ورالحانعا ورالۋ نەمەسە التايدىڭ اۋاسى» پوەما-مونولوگىمدى جازدىم.
– جاركەن اعا, قاي ولەڭىڭىزدى الساق تا, وقىرمان ودان ءسىزدىڭ ءومىرىڭىزدىڭ ءبىر پاراسىن تانىعانداي بولادى. بالالىق, جاستىق شاعىڭىز ارقىلى جىراقتا جۇرگەن اعايىن-تۋىستىڭ ساعىنىش مۇڭىن تانىعانداي اسەرگە بولەنەدى. نەگە اقىندىققا جاقىن بولدىڭىز, جانىڭىز ولەڭگە نەگە قۇمارتتى؟
– ەگەردە مەن اقىن بولماسام, مانساپ قۋعان جانداردىڭ ءبىرى بولىپ قالار ما ەدىم. مەندەگى اقىندىق اكە رۋحىمەن استاسىپ جاتقان الەم. قىتايدىڭ شىڭجاڭ ولكەسى مايلى جايىر جايلاۋىندا تۋىپ وسكەن مەنىڭ دە, اتا-انامنىڭ دا ارمانى اتا جۇرتقا ورالۋ ەدى. اكەم قالايدا مەنىڭ ءبىلىم الىپ, ەلگە كەتۋىمدى قالادى. ءبىر اكە, ءبىر شەشەدەن تۋعانداردىڭ ىشىندە مەن ءۇرىمجى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, قىتاي ۇكىمەتى قۋدالاي باستاعان ساتتە جوڭعاردىڭ دالاسىن جاياۋ كەشىپ ءوتىپ, ەلگە ورالدىم. بۇگىندە سول جاقىن جانداردىڭ بارلىعى دا ومىردەن ءوتىپ كەتتى. اناۋ ءبىر جىلداردا جاقىندارىما دەگەن ساعىنىشىمدى باسىپ جۇرەيىن دەگەن ويمەن ءىنىمنىڭ بالاسىن جانىما العىزعان ەدىم. بىراق ول ەلدە كوپ تۇراقتاماي, قىتايعا قايتىپ كەتتى. بۇگىندە مەنى تانيتىن ەت جاقىندارىمنان ەشكىم قالمادى. ال اقىندىققا قالاي كەلدىم دەسەم, ۇستازدىق ەتكەن اكەم قىزىر وسپاتاەۆتىڭ وقىعاندارىن كوڭىلگە ءتۇيىپ ءوستىم. اكەم اڭگىمەسىنىڭ القيسساسىن ولەڭمەن باستاپ وتىراتىن. بالا كۇنىمنەن مەنى ءوزىنىڭ تۋعان باۋىرىنا تابيعي ەتكەندىكتەن, مەن بودەش اتانىپ كەتتىم. ويى زەرەك, قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان تەرەڭ ءبىلىمى بار اكەم بايتۇرسىنوۆ ەملەسىمەن شىققان باسىلىمنىڭ ءبارىن قالت جىبەرمەيتىن. ارحيۆتەن الدىرعان ماعجان جۇماباەۆتىڭ بۇرىن جازىلعان ولەڭدەرىمەن تانىستىعىم دا وسى كەزبەن بايلانىستى. كىتاپقۇمارلاردىڭ كوپشىلىگى ءبىزدىڭ شاڭىراققا جينالىپ, اكەمدى ماڭايلاپ ءجۇرۋشى ەدى. «ولەڭ ادامنىڭ كوشباسشىسى» دەگەن ءسوزىن جادىما ءسىڭىرىپ, كىتاپقا دەگەن قۇشتارلىعىن بويىما دارىتتىم. ال بودەش اكەمنىڭ بورقاسقاسى مەنىڭ اتاجۇرتتى اڭساي جىرلاعان ولەڭىمە ارقاۋ بولدى. بورقاسقامەن بىرگە جەلىپ, قانات ءبىتىپ ەلگە جەتكەندەي اسەرگە بولەندىم, ارمانىما جەتىپ, اتا جۇرتىما ورالدىم.
– ءوزىڭىز ۇستاز تۇتاتىن اقىن ومارعازى ايتان تۋعان ناعاشىڭىز ەكەن. بويىڭىزدا انا سۇتىمەن دارىعان اقىندىقتىڭ دا بار ەكەنى ولەڭ الەمىندەگى قادامدارىڭىزدان انىق اڭعارىلادى.
– انا سۇتىمەن كەلگەن قاسيەتتى ارى قاراي دامىتىپ, ءوشىرىپ الماۋدىڭ باستى جولى ىزدەنىس پەن ءبىلىم ەكەنى ايدان-انىق. انام جامىشقان وتە بايسالدى, جايدارى, سونداي قايىرىمدى جان بولاتىن. ءالى ەسىمدە, شومشەك تەرىپ, ىلعي قاسىندا جۇرگەن كەزىمدە سەن اۋىز تي دەپ, جاڭا ساۋىلعان سيىر ءسۇتىن ماعان ىشكىزەتىن. سونداعىسى مەن توق بولىپ, امان ءجۇرسىن دەگەن تىلەگى ەكەن عوي. بۇگىندە تۋعان جەردىڭ توپىراعىن باسۋ باقىتى بۇيىرعان مەنىڭ تىلەۋشىلەرىم – اكەم مەن شەشەم. اكەم مەن وقۋعا تۇسكەنىمدە ۇرىمجىدە باس گازەتتە ىستەيتىن ومارعازى ايتان ناعاشىما بارىپ, ءبىر جىلقى سويىپ اس بەرىپ, تابىستاپ كەتكەنى, كەيىننەن ويلاپ وتىرسام, بولشاعىمدى قامتاماسىز ەتكەنى ەكەن عوي. العاشقى ولەڭدەرىمنىڭ تۇساۋىن كەسكەن دە ناعاشىم – ومارعازى ايتان. ول كەزدە ورتا مەكتەپتە جۇرگەندە اعاش ەگەتىنىمىز بار. سوندا جەكە دارا وسكەن شىرشا كوز الدىمدا قالىپ قويىپتى. قوي باعىپ ءجۇرىپ قولىما ىلىككەن ءبىر ءتۇپ شەڭگەلدى ۇستاپ, سۋعا كەتپەي امان قالعانىم دا ساڭلاۋدا قالعان بالالىق شاق ەستەلىگىنىڭ ءبىر كورىنىسىندەي. ومارعازىمەن بىرگە ماعان ۇستازدىق ەتكەن كەرەيعازى, سەرىك قاپشىقباي ۇلىنىڭ دا شىعارماشىلىعىمدا الار ورنى بولەك. سەرىك قاپشىقباي ۇلى ءتىل-ادەبيەت فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, «شىنجاڭ وقۋ-اعارتۋ» جۋرنالىندا ەڭبەك ەتكەنى بەلگىلى. «ۇلتشىل» اتانىپ, جيىرما جىلدان استام سۇرگىنگە ۇشىرادى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىم, ول كىسى تۇرمەگە جابىلدى. سول كەزدە ارتىنان ەرە بارىپ, ءبىر بۋما ولەڭدەرىن تابىستاعانىم ەسىمدە قالىپتى. كەيىننەن ۇلتجاندى ازامات تۇتقىننان بوساپ, ەلگە ورالىپ, قىزمەت ەتتى.
– ولەڭدەرىڭىزدى وقىپ وتىرعاندا تۋعان جەرىڭىز جايىرعا دەگەن ساعىنىشپەن عانا ءومىر سۇرەتىندەي كورىنەسىز. بۇگىندە الىستا قالعان كۇندەردىڭ ماۋقىن باسۋعا سەپتەسەر كوزىڭىزدىڭ قاراشىعىنداي, جانىڭىزدىڭ الدانىشىنداي بولعان بالا-شاعا, نەمەرەلەرىڭىز بار دەسەك تە, ساعىنىشىڭىز سارقىلماعان ءتارىزدى.
– راس ايتاسىڭ. بالالارىم, وتباسىم – جان جىلۋىم. ەلۋ جىل وتاسقان جان جارىم گۇلشات – جانكۇيەرىم. ۇلىم ايبىنىمنان كورگەن ەكى نەمەرەم كوز قۋانىشىمداي بولىپ كوڭىلىمدى مارقايتادى. ال باقيعا كەتكەن ۇلىم ايدارعا دەگەن ساعىنىشىم ماڭگىلىككە جۇرەگىمنىڭ تۇبىنە ۇيالاپ قالدى. وسى كۇندەردە ءبىر اللادان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ, وتباسىمنىڭ اماندىعىن تىلەپ وتىرعان جايىم بار. ال سوڭعى جىلدارى تۋعان جەرىم تۇسىمە ءجيى كىرىپ ءجۇر. جاسىم ۇلعايعاندىكى بولار, تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشىم ءورشىپ بارا جاتقانداي. سونداي ىستىق, جانىما جاقىن اسەرلى ساتتەرگە ءجيى ورالامىن. ءوزىم وسكەن قوڭىر تامدى ءجيى كورەمىن. جايىردىڭ باۋرايىنداعى اتاقونىسىم كوكەيىمنەن كەتپەي تۇرادى. ساعىنعان ساتتەرىمدە:
– تۋعان جەرىم – جايىرتاۋ,
ەكى وركەشى ايىر تاۋ.
جايىرتاۋدان سۇم تاعدىر
تىرىدەي مەنى ايىردى-اۋ..,
– دەپ تە جازدىم.
تۋعان جەردiڭ قار, مۇزى,
ايازىڭمەن جۋىندىر.
تۋعان جەردiڭ بال قىزى,
بۇرىمىڭمەن بۋىندىر.
تۋعان جەردiڭ بۇلاعى –
تولقىنىڭمەن ات مەنi.
تۋعان جەردiڭ جىلانى,
شىرىلداتىپ شاق مەنi.
تۋعان جەردiڭ شەڭگەلi,
تىرنا اياماي بەتiمدi.
تۋعان جەردiڭ ەرمەنi,
اۋزىما قۇي ءوتiمدi.
تۋعان جەردiڭ دوڭىزى,
قان جوسا عىپ جارىپ كەت.
تۋعان جەردiڭ قوڭىزى,
دومالاتىپ الىپ كەت.
تۋعان جەردiڭ قاسقىرى,
كەمiر, اقىن سۇيەگiن.
تۋعان جەردiڭ تاس, قۇمى,
سەنi وسىلاي سۇيەمiن, دەگەن جىرىمدى جىرلاپ وتەمىن. جايىرمەن ساعىنىش اۋىلىنا ساپارلاپ, كەشىمدى دە ساعىنىشپەن باتىرامىن.
– اقىن ومىرىندە ءبىر عانا كىتاپ بولادى دەپ جوعارىدا ايتىپ كەتتىڭىز. شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ تولقۇجاتى بولعان ءارى جەكە دارا الىپ قارايتىن كىتابىڭىز بار ما؟
– وسى تۇستا بولە-جارىپ «جۇلدىزعا ورىن اي بەرمەس» جيناعىمدى اتاعان بولار ەدىم. بۇل ءوزى تۇڭعىش ءارى ماڭدايىما بىتكەن كىتابىم بولاتىن. ودان ارتىعى جوق تا. وسى جيناقتا العاشقى ولەڭ-جىرلارىم جاريالاندى.
– ولەڭدەرىڭىزدى جاس اقىنداردىڭ دا قىزىعىپ وقيتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. سىزبەن سىر-سۇحبات قۇرىپ, اقىن جانىنا جاقىن بولعىسى كەلەتىندەي. جاستاردى ولەڭدەرىڭىزدە نە قىزىقتىرادى دەپ ويلايسىز؟
– مەنىڭ ولەڭدەرىمدەگى جاستاردى ەلەڭ ەتكىزەرى تۋعان جەر, ساعىنىش تاقىرىبى دەپ بىلەمىن. اقپاراتتىق كەزەڭ جاستاردىڭ موينىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەپ وتىر. ەلگە, تۋعان جەرىنە دەگەن جاناشىرلىق, وتانسۇيگىشتىك سەزىمدى بۇگىنگى جاستاردىڭ بويىنان كورۋگە بولادى. ءالى ەسىمدە قازاقتاردىڭ ەڭ العاشقى قۇرىلتايى الماتىدا ءوتتى. سوندا جان-جاقتان كەلگەن ءيسى قازاق اعايىندارىمىز كوزدەرىنە جاس الا اتا جۇرتىمەن توپىراعىن ءسۇيىپ قاۋىشتى. ۇشاقتان تۇسكەن قانداستىرىمىزدى كورىپ, قازاق جاۋعانداي قۋاندىق. مىنە, تۋعان جەرگە دەگەن ماحاببات قانداي دەسەڭىزشى. ال مەنىڭ جىرلارىما ارقاۋ بولعان الىستاعى اعايىننىڭ ساعىنىشى ولەڭىم ارقىلى جاستاردىڭ جۇرەگىنە جەتىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر. ال جىلدامدىق جەتەگىندەگى باسەكەلەستىك زامانىندا جاستار ءۇشىن ۇزىنسونار ولەڭنەن گورى, قىسقا دا نۇسقا, ويى جاتىق ولەڭدەر قاجەت-اق. ال ولەڭسۇيەر جاستار ءۇشىن تالعامپازدىقپەن جازا الاتىن اقىندار عانا سۇرانىستا دەپ ويلايمىن.
– ال اتاق دەگەندى قالاي قابىلدايسىز؟ ونىڭ ءمانى, سيپاتتاماسى بار ما؟
– بۇگىندە قانداي دا ءبىر ماراپات العانىڭ اتاق ەمەس. تۋا ساپ ەشكىم اتاق المايدى. ادام بالاسى اتاق ءۇشىن تۋمايدى. تاعدىر نەگە قيسا – سول اتاق. ءومىر ءوزى اتاققا جەتەلەپ اپارادى. اتاق دەپ تەرەڭ ءبىلىم مەن ەسەلى ەڭبەكتى, حالقىڭنىڭ الدىنداعى بورىشىڭدى ادال اتقارۋىڭ دەر ەدىم. ءيا, بۇگىندە كىم كوپ, اقىن كوپ. الايدا سول اقىندىقتىڭ جۇگىن ادال ارقالاپ جۇرگەندەر نەكەن-ساياق. ال ءوز باسىما كەلسەم, اللا تاعالا ول كۇندەرگە جەتكىزسە, ۇلتتىق پوەزيامىزدى دامىتۋعا كۇش-جىگەرىم سارقىلعانشا, قال-قادەرىمنىڭ جەتكەنىنشە ەڭبەك ەتەمىن دەپ ويلايمىن.
ىشىمە ءۇڭىل, ىشىمە ءۇڭىل, اعايىن,
شابىتتانعان كەزىمدە ايتىپ قالايىن.
قاراي بەرمە جۇپىنىلاۋ سىرتىما.
كوكىرەگىمدە قايناپ جاتىر جىر تۇما
قاينارىمنان سۋسىن بەرسەم دەپ ەدىم,
نارىق قىسىپ شولىركەگەن جۇرتىما.
جولىن كەستىم مانساپقۇمار پاقىردىڭ
ۇلتىم ءۇشىن جان قياتىن اقىنمىن.
ولەڭ شىركىن ءتىلى شىققان بوبەك قوي,
جۇرەگىڭدى بەسىك ەتىپ بولەپ قوي.
سىرتىما ەمەس, ىشىمە ءۇڭىل اعايىن,
ىشكە بۇكتىم قۇپيامنىڭ تالايىن.
قابىل بولسا اق تىلەگىم, شىن سىرىم
جاس بالاداي ءبىر قۋانىپ قالايىن.
– اعا, اعىل-تەگىل جىرلارىڭىز سارقىلماسىن. اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
