قوعام • 30 قىركۇيەك, 2020

الاياقتىقتىڭ ءيىرىمى اڭعال ادامداردى قارىزعا باتىرا بەرە مە؟

1795 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ينتەرنەت جەلىسىندە الاياق­تىق قىلمىس بەلەڭ الىپ تۇر. جىل باسىنان بەرى اتىراۋ وب­لى­سىنىڭ پوليتسەيلەرى ازاماتتاردان ۆيرتۋالدى شىندىققا بەرگىسىز اي­­لامەن ارەكەت ەتەتىن الاياق­تاردىڭ ىسىنە قاتىستى شاعىم­دانعانداردىڭ 400-گە جۋىق ءوتىنىشىن تىر­كەدى. اسىرەسە پاندەميا قاۋ­پىنە بايلانىستى كارانتين مەن قوزعالىس شەك­تەۋلەرى ينتەرنەتتەگى الاياقتىقتىڭ وسۋىنە ىقپال ەتىپتى. بەي­قامدىقتان با, الدە باس­قالاي سەبەبى بار ما, ايتەۋىر تۇرعىنداردىڭ ينتەرنەت-الاياقتار كوبىرەك ۇسىناتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە بەلسەندى تاپسىرىس بەرەتىنى انىقتالىپ وتىر.

الاياقتىقتىڭ ءيىرىمى اڭعال ادامداردى قارىزعا باتىرا بەرە مە؟

 

– قىلمىسكەرلەر قاي كەزدە دە ازاماتتاردىڭ ەڭ وسال تۇسىن تاپ باسۋعا داعدىلانعان. بۇل – تەز ءارى وڭاي پايدا تابۋعا, ۇنەمدەۋگە, قىمبات زاتتاردى ارزان باعامەن ساتىپ الۋعا دەگەن ۇمتىلىس. ماسەلەن, سوڭعى كەزدە اقشانى «اينالدىرۋ» دەپ اتالاتىن الاياقتىقتىڭ ءتۇرى تارالدى. الاياقتار ازاماتتارعا اقشا سالىپ, قارجىسىن باستاپقى جارنادان ەكى نە, ءۇش ەسە ارتىق پايدامەن قايتارىپ الۋدى ۇسىنادى. بۇعان سەنگەن ازاماتتار الاياقتارعا اقشا, وزدەرىنىڭ  دەرەكتەرى مەن كارتا ءنومىرىن جىبەرەدى. ال الاياقتار ولارعا ۇستەمە سومانى جىبەرۋگە ۋادە بەرەدى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى كريمينالدى پوليتسيا باسقارماسىنىڭ اعا جەدەل قىزمەتكەرى زاكاريا رازعاليەۆ.

ونىڭ ءمالىم ەتۋىنشە, الاياقتار ۇسىنعان جارنانى تولەگەندەر ەشقانداي پايدا كورمەيدى. ءتىپتى ءوزىنىڭ اقشاسىن قايتارا المايدى. ادامداردىڭ سەنگىشتىگىن پاي­دالانعان قىلمىسكەرلەر جەكە دەرەكتەرگە قول جەتكىزگەن سوڭ تاعى ءبىر الاياقتىق ارەكەتكە بارادى. بۇلار بانكتەردەن قۇرباندارىنىڭ اتىنا نەسيە راسىمدەيدى. بانكتەر نەسيە اقشاسىن ازاماتتاردىڭ كارتوچكالارىنا جىبەرەدى.

– مىنە, ءدال وسى كەزدە الاياقتار ءوز قۇرباندارىنىڭ تەلەفونىنا قوڭىراۋ شالىپ, «قايىرىمدىلىق قورىنا ارنالعان قاراجات ءسىزدىڭ اتىڭىزعا كەزدەيسوق جىبەرىلدى. اقشانى  قايتارىڭىز, وتىنەمىن» دەيدى. تاعى دا الدانعان ادامدار بۇل قاراجاتتى الاياقتاردىڭ QIWI ءاميانىنا جىبەرەدى. وسى­لايشا, الاياقتار ءبىر ادامدى ەكى رەت الدايدى. اڭعالدىق ادام­دار­دى «اينالدىرۋعا» سالعان  قارا­جاتىن جوعالتۋعا, ءتىپتى ءوز اتىنا رەسىم­دەلگەن نەسيەنى تولەۋگە ءماج­بۇر ەتىپ وتىر, – دەيدى زاكاريا راز­ع­اليەۆ.

الاياقتاردىڭ ءجيى قولداناتىن تاعى ءبىر «سۇيىكتى» امالى – وزدەرىن بانك قىزمەتكەرلەرى رەتىندە تانىستىرۋ. ولار ءوز قۇرباندارىنا قو­ڭىراۋ شالىپ, شوتىنا شابۋىل جاسالعانىن حابارلايدى. سول سەبەپتەن, تەكسەرۋ جۇرگىزگەن كەيىپ تانىتىپ, ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەگىن, ولاردىڭ شوتىندا ساقتالعان قار­جى­نىڭ سوماسىن ءبىلىپ الادى. وسى­لايشا سەنىمگە كىرىپ, تەلەفونعا كە­لە­تىن قۇپيا كودتى جىبەرۋدى سۇ­رايدى.

– ءبىز ازاماتتارعا بوگدە ادام­دارعا وزدەرىنىڭ جەكە دەرەگىن, كار­تا ءنومىرى مەن قۇپيا كودتى حابار­لاماۋعا كەڭەس بەرەمىز. الاياقتار بۇل اقپاراتتىڭ بارلىعىن باسقا ادام­داردىڭ قاراجاتىن يەمدەنۋ ءۇشىن پايدالانادى, –دەيدى كريمينالدى پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.

پوليتسەيلەردىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر الاياقتار مۇعالىمدەردىڭ اتىن جامىلىپ,  اتا-انالاردان مەكتەپتىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن اقشا اۋدارۋدى  سۇراعان دەرەكتەر كوبەيىپتى. وسىعان وراي تۇسكەن شاعىم سانى دا ارتىپ وتىر. ادەتتە الاياقتار ينتەرنەتتە باسقا ادام رەتىندە كورىنۋدىڭ جولىن جەتىك مەڭگەرىپ العان. الاياقتار ادامداردىڭ فوتوسىن  جۇكتەپ الىپ, ولاردىڭ اتىنان جالعان پاراقشا اشادى. سودان كەيىن قۇرباندارىمەن سويلەسەدى. ينتەرنەتتەگى الاياقتار سۇرايتىن سومالار قوماقتى ەمەس. سول سەبەپتەن, زارداپ شەككەندەر مۇنداي فاكتىلەرگە قاتىستى پولي­تسياعا جۇگىنۋدى قاجەت دەپ تاپپايدى.

جەلىدە جاڭا گادجەتتەردى ساتىپ الۋ نەمەسە پاتەردى جالداۋ دا الاياقتاردىڭ ءجيى قولداناتىن ادىسىنە اينالىپ بارادى. الاياقتار جالعان پاراقشالاردا iPhone تە­لەفونىنىڭ ءتۇرلى ماركاسىن نا­رىقتىق قۇنىنان تومەن باعامەن ۇسىنادى. ولار تەلەفوننىڭ جاڭا ەكەنىن, جاقىندا ساتىپ الىنعانىن, نەمەسە سىيلىق رەتىندە بەرىلگەنىن تۇسىندىرەدى. بىراق شۇعىل اقشا قا­جەتتىگىن, سون­دىقتان ارزان با­عاعا ساتۋعا ءماج­ب­ۇر بولىپ وتىرعانىن ايتادى. كار­توچ­كاعا اقشا تۇس­كەن سوڭ ولار «كوك­جيەك­تەن» تەز جوعا­لاتىنى داۋسىز. قوڭى­راۋلار مەن sms-حابارلاماعا جاۋاپ بەر­مەيدى. ءتىپتى الدانعان قۇر­بانىن بۇعاتتاپ تاستايتىنى بۇل­جىماس ادەتكە اي­نالعان. 

– الاياقتار جىلجىمايتىن مۇ­لىك يەلەرىنىڭ بەتپەردەسىن كيىپ تە ارەكەت ەتەدى. ولار جاقىندا جون­دەۋدەن وتكەن پاتەردى كوڭىلگە قو­نىم­دى باعامەن جالعا بەرۋشىنىڭ ءرو­لىن وينايدى. جالعا الۋشىمەن تە­لەفون ارقىلى سويلەسكەندە الدىن الا تولەم جاساعان كليەنتتىڭ پاتەرگە كەلەتىنىن العا تارتادى. ۇناعان پاتەردى الىپ قالۋدىڭ ءبىر عانا جولىن ۇسىنادى. بۇل – كارتاعا الدىن الا تولەم جىبەرۋ. ناتيجەسىندە, اڭعالدىق قۇربانى اقشاسىز, ءارى جالدامالى باسپاناسىز قالادى. الاياقتار باسقا ادامداردىڭ پاراقشاسىنان بولەك QIWI ءامياندارىن وتە جاقسى كو­رەدى. ويتكەنى مۇنى اشۋ ءۇشىن تە­لەفون نومىرىنەن باسقا دەرەك قا­جەت ەمەس.  بۇل ۆيرتۋالدى تۇردە اشىلادى. ونى باقىلاۋ دا قيىن. الاياقتار بانك كارتوچكاسىن اشسا, وندا ونى بەلگىلى ءبىر تۇرعىلىقتى جەرى جوق, الكوگولدىك ىشىمدىككە سالىنعان كەزبە  ادامداردىڭ اتىنا راسىمدەيدى. ويتكەنى, ۇنەمى ىشىم­دىككە «تويىپ» جۇرەتىن مۇنداي ادامدار قۇجاتىن كىمگە بەرگەنىن ەسىنە تۇسىرە المايدى, – دەيدى زاكاريا رازعاليەۆ.

بەيقامدىققا بوي الدىرىپ, اڭعالدىققا ۇرىنعان ادامداردى ينتەرنەتتەگى الاياقتار يىرىمىنە تارتىپ بارادى. ارام ويلىلاردىڭ ارباۋىنا  تۇسكەن اڭعال جاندار اقشاسىنان ايىرىلىپ, قارىزعا بەلشەسىنەن باتسا دا بۇدان ساباق الار ەمەس. ولاردىڭ اراسىندا الاياقتارعا بىرنەشە رەت الداناتىنى بار. ال  ادامداردىڭ سەنگىشتىگىن ءساتتى پايدالاناتىن الاياقتار الدىن الا قۇرىلعان جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وزگە قالالار مەن ەلدەردى تاڭدايتىنى بەلگىلى. قىلمىستىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ جەدەل ۋاكىلدەرى اقشا اۋدارىمدارى اينالىمىنىڭ الماتى, شىمكەنت, قوستاناي قالالارى مەن كورشىلەس رەسەيدە ارتقانىن انىقتاپ وتىر. پوليتسەيلەر بيىلعى جىل باسىنان بەرى وسىنداي 60 قىلمىستىق ءىستى اشىپ, الاياقتاردىڭ جولىن كەستى.

 

اتىراۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار