سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى كەزەكتى جالپى وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە ەلىمىزدىڭ تۇركيا مەن قىتاي اراسىنداعى سوتتالعانداردى الماسۋ كەلىسىمى جانە چەحيامەن قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك شارتى تالقىعا سالىندى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار ەڭبەك كوشى-قونى ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭ جوباسىن قارادى.
سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى كەزەكتى جالپى وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە ەلىمىزدىڭ تۇركيا مەن قىتاي اراسىنداعى سوتتالعانداردى الماسۋ كەلىسىمى جانە چەحيامەن قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك شارتى تالقىعا سالىندى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار ەڭبەك كوشى-قونى ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭ جوباسىن قارادى.
قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بويىنشا باياندامانى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ جاسادى. بۇل قۇجات تۇركيادا سوتتالعان قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ جازاسىن ءوز وتانىندا وتەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى وسى ەلدىڭ تۇرمەلەرىندە قازاقستاننىڭ ەكى ازاماتى 2009 جىلدان باستاپ جازالارىن وتەۋدە. مىسالى, رۋستام ەسىمدى قازاقستان ازاماتى 5 جىلعا سوتتى بولسا, دميتري ەسىمدى قازاقستاندىق 12,5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپتى. كەلىسىم راتيفيكاتسيالانعان جاعدايدا وسى ەكى ازامات قايتارىلىپ, ولار قالعان مەرزىمدەرىن ءوز وتانىندا وتەيتىن بولادى. سول سياقتى, ەلىمىز تۇرمەلەرىندە جازاسىن وتەپ جاتقان ءۇش تۇركيالىق ازاماتقا جازالارىنىڭ قالعان مەرزىمدەرىن ءوز ەلىندە وتەۋلەرىنە جول اشىلادى.
كەلىسىمگە سايكەس سوتتالعانداردى ءوز ەلىنە قايتارۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن سوتتالعان ادام بەرىلىپ جاتقان ەلدىڭ ازاماتى بولۋىمەن قاتار, ونىڭ دا كەلىسىمى قاجەت ەكەن. ەڭ باستىسى, جاساعان ءىس-ارەكەتتەرى ەكى ەلدە دە قىلمىس بولىپ سانالۋى ءتيىس. تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بولماعان جاعدايدا سوتتالعاندار بەرىلمەۋى دە مۇمكىن. كەلىسىمدە ولاردى بەرۋدەن باس تارتۋدىڭ ءۇش جاعدايى كورىنىس تاپقان. ەگەر سوتتالۋشى سول مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگىنە نەمەسە قوعامدىق تارتىبىنە نۇقسان كەلتىرسە, ونىڭ ارەكەتى مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنە جاسالعان قىلمىس دەپ سانالسا جانە سول مەملەكەتكە وتەلەتىن قارىزدارى بويىنشا جاۋاپقا تارتىلسا ءوز ەلىنە قايتارىلمايدى. ازىرگە مۇنداي كەلىسىم تۇركيانى قوسا العاندا التى ەلمەن جاسالىپتى. ال تمد ەلدەرىمەن سوتتالعانداردى قايتارۋ 1998 جىلى جاسالعان ارنايى كونۆەنتسيا شەڭبەرىندە جۇزەگە اسۋدا ەكەن. زاڭ جوباسى قابىلداندى.
سونداي-اق, قىتايمەن اراداعى سوتتالعانداردى بەرۋ وسىنداي كەلىسىم نەگىزىندە جۇزەگە اساتىنى بەلگىلى بولدى. كەلىسىمگە ەلباسىنىڭ پەكينگە جاساعان ساپارى بارىسىندا قول قويىلعان. باس پروكۋرور ورىنباسارىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بۇگىنگى تاڭدا قىتاي كولونيالارىندا 15 قازاقستاندىق ازامات جازالارىن وتەۋدە. ولاردىڭ 12-ءسى ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلسە, قالعان ۇشەۋىنە ون جىلدان بەرىلىپتى.
قاسەنوۆ دەگەن قازاقستاندىق ازامات جولسەرىك بولىپ جۇرگەن كەزىندە قىتايعا قىزىل كىتاپقا ەنگەن تاسباقالاردى كونتراباندالىق جولمەن جەتكىزىپ بەرگەنى ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. 2002 جىلدان باستاپ ءۇرىمجى قالاسىندا جازاسىن وتەپ جاتقان وعان بارىپ تۇرۋعا تۋعان-تۋىسقاندارىنىڭ جاعدايى جوق كورىنەدى. سوندىقتان, سوتتالعان قازاقستاندىقتىڭ تۋىستارى ونى ەلگە قايتارۋ تۋرالى ءجيى شاعىمدانادى ەكەن. الايدا, قازاقستاندا سول ارەكەتى ءۇشىن جازا جەڭىل بولعاندىقتان, سوتتالعان قازاقستاندىقتى قىتاي جاعى بەرمەۋى دە مۇمكىن كورىنەدى. ال ەلىمىزدىڭ قىلمىستىق كودەكسىندە وسىنداي قىلمىسى ءۇشىن ەڭ قاتاڭ جازا 3 جىل كورىنەدى. كەلىسىم بەكىگەن جاعدايدا قىتايعا رەسمي سۇرانىس جاساۋعا قۇقىقتىق نەگىز پايدا بولادى, ال سۇرانىس مىندەتتى تۇردە قارالۋعا ءتيىس. تيىسىنشە, قازاقستان تۇرمەلەرىندە جاتقان 20 قىتايلىقتىڭ جازالارىن ءوز ەلدەرىندە وتەۋلەرىنە مۇمكىندىك تۋادى.
ءسوز ورايىندا باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسپاناستى ەلىمەن كەلىسىمگە كەلۋ وڭاي بولماعاندىعىن, كەلىسسوزدەردىڭ 5 جىلعا سوزىلعاندىعىن ەرەكشە اتادى. كەلىسىمگە قول جەتكىزۋدە قازىرگى سەناتور, كەزىندە قازاقستاننىڭ قىتايداعى ەلشىسى يكرام ادىربەكوۆتىڭ ەڭبەگى دە اتالماي قالعان جوق. زاڭ جوباسى بىرەر سۇراق-جاۋاپتان كەيىن قابىلداندى.
قازاقستان مەن چەحيا اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ دا قابىلداندى. باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ قۇرامىندا 47 مەملەكەت بار ەۋروپا كەڭەسىمەن وسىنداي شارت جاساسۋ الدەقايدا ءتيىمدى بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى. ازىرگە ەك بۇعان جاۋاپ بەرمەگەن كورىنەدى. ايتسە دە تمد ەلدەرىن ساناماعاندا قازاقستان 13 ەلمەن وسىنداي شارت جاساسسا, سونىڭ تورتەۋى – ەك مۇشەلەرى. شارتقا سايكەس كومەك كورسەتۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋ جولدانعان كەزدە سول ەلدەگى كۋالاردان جاۋاپ الۋ, قۇجاتتاردى بەرۋ, قىلمىستىق جولمەن تاپقان تابىستارىن قايتارۋ سياقتى ماسەلەلەر شەشىمىن تابۋى ءتيىس. زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتار قابىلدادى.
ەڭبەك كوشى-قونى ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتار ەكىنشى وقىلىمدا قارادى. سەناتورلاردىڭ ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارى بويىنشا ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك ەتۋ ءۇشىن كوشىپ كەلۋشىلەرگە باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى قاراستىراتىن وزگەرىس ەنگىزىلدى. ەڭبەكشى كوشىپ كەلۋشىگە رۇقساتتىڭ 12 ايدان اسپايتىن ەڭ ۇزاق قولدانىلۋ كەزەڭىن بەلگىلەۋ ۇسىنىلدى. ولارعا جاڭا رۇقسات الدىڭعىسىنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى بىتكەننەن كەيىن كەمىندە كۇنتىزبەلىك وتىز كۇن وتكەننەن كەيىن بەرىلەتىنى بەلگىلى بولدى. باسقا دا بىرنەشە وزگەرىس قاراستىرىلعان.
ءسويتىپ, بۇل زاڭ جوباسى ماجىلىسكە قايتارىلدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
