كۇندەرى ءتورت ت ۇلىككە قاراپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى «پوليتسياسىمەن ءبىر-اق قوپارۋ كەرەك» دەسەدى. ويتكەنى باعىپ وتىرعان مالى ءىز-ءتۇزسىز جوعالعانمەن, ۇرى ۇستالمايدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اۋىلدىقتاردىڭ ارىزىنا نەمقۇرايدى قارايتىن كورىنەدى.
جىلىكتەپ جازايىق: بيىل 2 شىلدەدە كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ سوگورنوە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بەيبىتحان ارىشەۆتىڭ جايىلىمدا جۇرگەن 86 باس قوي-ەشكىسى ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتكەن.
– ءۇش ايدىڭ ءجۇزى بولدى, جوعالعان قوي-ەشكىم تابىلمادى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ىزدەۋگە ق ۇلىقسىز سياقتى. ايتقان ارىزىڭا نەمقۇرايدى قارايدى, –دەيدى بەيبىتحان ارىشەۆ.
ال وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, سوگورنوە اۋىلى تۇرعىنىنىڭ 86 باس ۇساق مالىنىڭ جوعالۋى بويىنشا زاڭعا سايكەس سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ امالدارى ءجۇرىپ جاتىر. وقيعاعا قاتىستى اقپاراتتى جيناقتاۋ كەزىندە مال يەسى 2 شىلدەدە, ساعات تاڭعى 06:00 شاماسىندا قىستاعىنان ءبىر-ەكى شاقىرىم جەردەگى جايىلىمعا 156 باس ۇساق مالىن جىبەرگەنىن ايتقان. ساعات وندار شاماسىندا ورىستەگى مال ادەتتەگىدەي سۋاتقا كەلگەن جوق. كەشكى ساعات تورتتەردە ءوز كۇشىمەن مالدى ىزدەي باستايدى. ىزدەۋ بارىسىندا 69 باسى تابىلعان. وزدىكتەرىنەن ىزدەۋ ناتيجە بەرمەگەن سوڭ بىرنەشە كۇننەن كەيىن پوليتسياعا جۇگىنگەن.
قازىرگى تاڭدا كاتونقاراي اۋدانىنىڭ پوليتسيا ءبولىمى اتالعان فاكتى بويىنشا بارلىق قاجەتتى جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن جۇرگىزىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, جابىرلەنۋشىنىڭ كورشىلەس اۋىلداستارىنان جاۋاپ الىندى, اۋدان اۋماعىندا تۇراتىن م ۇلىكتىك قىلمىس جاساعان تۇرعىنداردان سۇرالدى. سونىمەن قاتار ەت ءونىمىن ساتاتىن ورىندار, مال تاسۋمەن اينالىساتىن تۇرعىندار, شارۋا قوجالىقتارى دا تەكسەرىلدى. تاۋلى جەرلەر, «كۇلمەس» ۋچاسكەسى جانە باسقا اۋىلدىق وكۋرگتەرگە قاراستى اۋماقتار دا نازاردان تىس قالعان جوق. ارىز تۇسە سالىسىمەن پاترۋلدىك, كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كاتونقاراعاي اۋدانىنان تىسقارى شىققان كولىكتەرگە تەكسەرۋ جۇرگىزدى. كۋا بولۋى مۇمكىن تۇلعالاردى انىقتاۋ ءۇشىن ورنەك, سولداتوۆو, سوگورنوە, توپقايىڭ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىنان جاۋاپ الىندى. الايدا قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان, قىلمىستى اشۋ ناتيجەسىز بولىپ تۇر.
پوليتسيا دەپارتامەنتى ءباسپاسوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, قوزعالعان ءىستىڭ بارلىعى دەرلىك ناتيجەسىز ەمەس. ۇستالىپ جاتقان ۇرىلار دا بار. ماسەلەن, كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ بەلقاراعاي اۋىلى تۇرعىنىنىڭ ءبىر باس سيىرىن ۇرلاپ كەتتى دەگەن كۇدىكپەن, 25 جاستاعى ورنەك اۋىلىنىڭ ازاماتى انىقتالعان. بۇل ءىس بويىنشا تەرگەۋ امالدارى جالعاسىپ جاتىر.
سونداي-اق بەلقاراعاي اۋىلىندا تۇساۋلى جۇرگەن ەكى باس جىلقى دا جوعالعان. ول فاكتى بويىنشا جوعارىدا باياندالعانداي كەڭ اۋقىمدى جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە.
بەلقاراعايمەن كورشىلەس جاتقان تاۋ بوكتەرىندەگى ورنەك اۋىلىندا دا مال ۇرلىعى ءورشىپ تۇر. ءتورت ت ۇلىككە قولايلى جەر بولعاندىقتان, ورنەك تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى شارۋاسى – مال ءوسىرۋ. بىراق كوكتەم شىعىپ, مال اۋىزى كوككە تيە باستاعاندا ۇرلىق-قارلىق تا بەلەڭ الادى ەكەن. بۇرىنعىلارىن ءتىزىپ قايتەمىز؟! بەرتىندە اۋىل تۇرعىنى ايدىنبەك جىلايدىڭ ەكى اتى جوعالىپتى. ال تاڭجارىق مامىردىڭ ءىرى قاراسىن ۇرلاعان كۇدىكتىنى جەرگىلىكتى ساقشىلار ەمەس, وبلىس ورتالىعىنان كەلگەندەر قۇرىقتاپتى. بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ وتىرعان ورنەكتىڭ تۇرعىنى اشەت ءماجيتتىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنەن كوڭىلى قالعان سەكىلدى.
– مالىڭا الا جازداي تىرتىڭداپ ءجۇرىپ ءشوبىن دايىندايسىڭ. قىستاي باعاسىڭ. كوكتەمدە اۋىزىڭنان جىرىپ, ۇرلاپ كەتەدى. ۇرىنى ۇستاپ بەرسەڭ دە پوليتسەيلەر قويا بەرە سالادى, – دەيدى اشەت ءماجيت.
مال ۇرلىعى كاتونقاراعايدا عانا ەمەس, وبلىستىڭ جارما, ۇلان, ءۇرجار اۋداندارىندا دا تىيىلماي تۇر.
جۋىقتا عانا ءۇرجار اۋدانىندا مال ۇرلاپ, پايدا كورمەك بولعاندار قۇرىقتالدى. جەدەل ىزدەستىرۋ شارالارى بارىسىندا التىنشوقى اۋىلىنىڭ 33 جانە 43 جاستاعى تۇرعىندارى ۇستالدى.
كۇدىكتىلەردىڭ ءبىرى بۇرىن سوتتالعان ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا ەكەۋىنىڭ سەگىز رەت ۇرلىق ىستەگەنى انىقتالدى. بيىل تامىزدا ولار تاسكەسكەن اۋىلىنىڭ ماڭىنان بەس باس جىلقى ايداپ الىپ كەتكەن. ولار نەگىزىنەن جاز كەزىندەگى تۇنگى ۋاقىتتا ارەكەت ەتىپ وتىرعان سياقتى. كەلتىرگەن شىعىننىڭ مولشەرى – شامامەن 3 ميلليون تەڭگە.
– ۇرلانعان مالدى تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇرعىنىنا ساتىپ جىبەرگەن. ال ودان تۇسكەن قاراجاتتى ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە جۇمساعان. سونداي-اق ءتىنتۋ كەزىندە 200 كيلوعا جۋىق ءىرى قارا ەتى, ەكى ق ۇلىندى بيە جانە بىرنەشە مالدىڭ تەرىسى تابىلدى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ساعات ماديەۆ.
اتالعان فاكتى نەگىزىندە قىلمىستىق كودەكستىڭ 188-1-بابى, 2-تارماعى, 1-تارماقشاسى, ياعني «توپتاسقان مال ۇرلىعى» بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلىمىزدە مال ۇرلىعىنا قاتىستى قىلمىستىق كودەكسكە 188-1 بابى ەنگىزىلگەن. اتاپ ايتساق, مال ۇرلىعىمەن اينالىسقاندار ءۇشىن جازانىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى – 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋى مۇمكىن. دەمەك مال ۇرلىعى اۋىر قىلمىستار ساناتىنا اۋىستىرىلدى. جابىرلەنۋشى مەن كۇدىكتىنىڭ اراسىندا تاتۋلاسۋ جاعدايى بولمايدى.
– قىلمىستىق توپ قۇرامىندا جانە ءىرى كولەمدە جاسالعان قىلمىس ءۇشىن جازا كۇشەيتىلىپ, 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىقتان ايىرۋ كوزدەلگەن. سارالاپ قاراساق, مال ۇرلىعىنىڭ كادىمگى كاسىپكە اينالىپ, وعان كوپ ادامنىڭ قاتىسى بارىن اڭعارۋعا بولادى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ساعات ماديەۆ.
جاڭا زاڭدا ءتورت قىلمىس قۇرامى قاراستىرىلعان ەكەن. ماسەلەن, ەڭ جەڭىل قىلمىس قۇرامى قاراپايىم مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار ادامداردى بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىپ, مۇلكىن تاركىلەۋدى كوزدەيدى. ال ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ 500 اەك-تەن جوعارى شىعىن كەلتىرسە, ءۇش جىلدان جەتى جىلعا دەيىن تەمىر تورعا توعىتىلادى, دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنەدى. بىرنەشە رەت قورا-جايىنا كىرىپ مال ۇرلاسا, بەس جىلدان ون جىلعا دەيىن جازا كەسىلۋى مۇمكىن. ال كەلتىرىلگەن زالال 2000 اەك-تەن اسىپ كەتكەن جاعدايدا قىلمىستىق توپ مۇشەلەرى 7 جىلدان12 جىلعا دەيىن سوتتالادى.
وڭىردە مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 262 ايىپ تۇراعى جۇمىس ىستەپ تۇر. وسى جىلدىڭ سوڭعى سەگىز ايىندا ايىپپۇل تۇراعىنا 8 مىڭ 520 باس مال قامالىپ, يەلەرىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان. دەمەك, اۋىل تۇرعىندارى قاراۋسىز جۇرگەن مالعا دا ايىپپۇل بارىن ەسكەرگەندەرى ءجون.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
