2 ملن توننادان استى
ەكى اۋداننىڭ ديقاندارى دا, كارتوپ وسىرۋشىلەرى دە بيىل جاڭبىر از, قۋاڭشىلىق جىلى بولسا دا كۇزگى جيىن-تەرىن كەزىندە مول ءونىم الۋدا. ەرتىس اۋدانىنىڭ ەگىس القابى بيىل 267,6 مىڭ گەكتار, ونىڭ 219 مىڭ گەكتارى ءداندى داقىلدار. بيىل مىنە, 11 تسەنتنەردەن ورتاشا ونىمدىلىكپەن 156 مىڭ گەكتار ەگىن جينالدى.
ال جىل سايىن القاپقا سىيمايتىن اعىل-تەگىل ەگىن ەگىپ, مول ءونىمنىڭ نەسىبەلى ىرزىعىن كورەتىن نيكولاي ميللەر باسقاراتىن اباي اتىنداعى سەرىكتەستىك تابيعاتتىڭ دا, اۋا رايىنىڭ دا قۇبىلمالى مىنەزىنە ابدەن ۇيرەنگەن. قانداي توسىن جاعداي بولسىن, سەرىكتەستىك ديقاندارى القاپتى الاقانداعىداي كۇتىپ باپتايدى.
نيكولاي الەكساندروۆيچ ءوزى اۋىلدا وسكەن نەمىس ۇلتىنىڭ بالاسى, جەردىڭ سىرىن بىلەتىن كادىمگى دالانىڭ ادامى. ۇزاق جىلعى تاجىريبەسى دە جەتكىلىكتى. ەرتىستىكتەر ميللەر دەپ اتاپ كەتكەن. قازىر 70 مىڭ گەكتارداي استىق ەگەتىن القابى بار. وسى كۇنگە دەيىن 2 ملن توننادان اسا استىق الىپ, قامبا تولتىرعان جەر يەسى.
– جاۋىن-شاشىن از بولعان بيىلعى جازدان ءبىز مول ءونىم الامىز دەپ كۇتكەن جوق ەدىك, – دەيدى نيكولاي الەكساندروۆيچ. – وسى جىلى ەرتە ءدان بەرەتىن استىق تۇقىمدارىن ەكتىك. ءونىم مول. ساپاسى دا جاقسى بولىپ شىقتى. ديقاندارىمىز قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جيىن-تەرىندى اياقتاماق.
شارۋاشىلىقتا ءونىمدى ساقتاۋدا جاڭا تەحنولوگيالار پايدالانىلۋدا. سىيىمدىلىعى 200 توننا بولاتىن قاپشىققا كەپتىرىلىپ سالىنعان ءداندى ءبىر جىلعا دەيىن ساقتايدى. ديقاندارعا, جۇمىسشىلارعا جاقسى جاعداي جاسالعان. ميللەر اۋىلدىق اۋماقتى تۇگەل جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. تۇراقتى جالاقىمەن بىرگە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلارىنا دا كومەك بەرۋدە.
جەردىڭ بولاشاق يەلەرى
ال ءبىز بارعان كەلەسى استىقتى القاپ «ورازباەۆ» شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى. القاپ تولى بىرىنەن سوڭ ءبىرى تىزىلگەن كومبايندار قىزۋ جۇمىستا, شەتەلدىك تەحنولوگيا ەگىندى لەزدە ورىپ, كەلىپ تۇرعان ماشينالارعا توگۋدە. كەڭ دالا, استىقتى القاپ, اۋاسىن جۇتىپ, كەتكىڭ كەلمەيدى.
قاسىمىزدا القاپتىڭ يەسى سايلاۋ ورازباەۆتىڭ ۇلى الىبەك بىرگە ءجۇر. بارناۋلدا جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن, ماماندىعى – اگرونوم. اكە جولىن جالعاستىراتىن ۇل وسى القاپتىڭ, وسى جەردىڭ بولاشاق يەسى.
– جالپى, ەگىس القابى 12 846 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى, بيداي 7 892 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىلەدى. مىنە, قازىر وزدەرىڭىز كورىپ تۇرعانداي, القاپتا سوڭعى جيىن-تەرىن جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. شارۋاشىلىقتا شەتەلدىك بىرنەشە كومباين, باسقا دا كەشەندىك قوندىرعىلاردى قوسقاندا, 36 بىرلىك تەحنيكا بار. جەردىڭ قۇنارلىعىن ساقتاۋ دا ماڭىزدى.مىسالى, ءبىر جىل دەمالاتىن جەر مىندەتتى تۇردە بەس جىل مول ءونىم بەرەدى. ساپالى تۇقىم – مول ءونىم نەگىزى, – دەيدى الىبەك سايلاۋ ۇلى.
سونىمەن بىرگە ورازباەۆتاردىڭ كاسىپورنىندا تاۋلىگىنە 45 تونناعا دەيىن استىق وڭدەيتىن ديىرمەن كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. قازىر ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 1,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 620 باس مالعا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن سالۋ جوباسى باستالعان.
– جەرمەن جۇمىس ىستەۋگە كەلىپ جاتقان جاستاردىڭ بارلىعى قۋانتادى. مىنا اعاشورىن اۋىلىندا تۇراتىن «زامانداس» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بالعاباي باكىشوۆتىڭ ۇلدارى داۋرەن مەن داۋلەت تە اكە جولىن جالعاستىرىپ, ەگىن دالاسىندا ەڭبەك ەتۋدە, ءبىرى – باس اگرونوم, ءبىرى «نيۆا» شارۋا قوجالىعىن باسقارۋدا. ەربولات اكەسى دانات سەيداحمەتوۆپەن بىرگە «دانات» شارۋا قوجالىعىندا وسى اۋىلدا ەڭبەك ەتۋدە, – دەدى بىزگە اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ باس مامانى سەرىك نۇركين.
سوڭعى جىلدارى اكەلى-بالالى استىق ءوسىرۋشى وسىنداي شارۋاشىلىقتار كوبەيگەن. بۇل ءتىزىمىنىڭ قاتارىندا «سولتانبەت» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ەرمەك ءاتىموۆ ۇلى جاندوسپەن, «ەدىل» شارۋا قوجالىعىندا اناسى التىنشاش پەن بالاسى ەدىل, «بايكال» شارۋاشىلىعىندا اكەسى ۆاسيلي مەن بالاسى ارتەم, «ەرلان» شارۋاشىلىعىندا بارلىباي بەكبولاتوۆ پەن ۇلى ەرلان, نيكولاي ميللەر مەن ۇلى ۆلاديمير ەڭبەك ەتۋدە.
سۋارمالى القاپتا ءونىم مول
اۋدانداعى نۇرلان بايماعانبەتوۆ باسقاراتىن «دان-اگرو» شارۋاشىلىعى دا 10 مىڭ گەكتار جەرگە بيداي ەگىپتى. الداعى جىلى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ليكامەرو, ومبىلىق اتتى تاڭداۋلى سۇرىپتاعى تۇقىمداردى سەبۋ جوسپارلانعان.
– وتكەن جىلى استىق كەپتىرگىش كەشەن سالدىق. كەپتىرگىش ارنايى قوندىرعى قۇرال ارقىلى ءبىر ساعاتتا 27 مىڭ توننا استىقتى تازالايدى. جينالعان بيداي قالدىقتاردان حيميالىق جانە مەحانيكالىق ءادىس ارقىلى وڭدەلىپ, تازارتىلادى. سودان سوڭ بارىپ, قويماعا جىبەرىلەدى, – دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى.
ياعني جينالعان ءونىم ىسىراپسىز جينالىپ, شىعىنسىز پايدالانىلادى. كەلەسى جىلى كاسىپورىندا جارما ونىمدەرىن وندىرەتىن تسەح اشىلادى. قۇرىلىس جۇمىستارىنا شارۋاشالىقتىڭ قاراجاتى جۇمسالىپ, ال قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار مەن تەحنيكا قارجىلىق ينستيتۋتتاردىڭ كومەگىمەن جانە قارىز قاراجاتى ارقىلى ساتىپ الىنىپتى. سەرىكتەستىك الداعى جىلدارى سۋارمالى القاپ كولەمىن ۇلعايتىپ, قوسىمشا قويمالار سالۋدى جوسپارلاۋدا.
اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنشە, جالپى اۋداندا سۋارمالى ەگىستىك القابى 1 مىڭ گەكتاردان اسقان. الداعى ەكى جىلدا قوسىمشا 7,5 مىڭ گەكتار جەردى ىسكە قوسۋ جوسپارى بار. جەردەن ءوسىپ شىققان ونىمدەردى وڭدەيتىن 22 وڭدەۋ نىسانى بولسا, 18-ءى استىق ونىمدەرىن وڭدەيدى, 4-ءۋى مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن وڭدەۋمەن اينالىسادى. اۋا رايى مەن كليماتتىق جاعدايعا بايلانىستى اۋدانداعى ەگىستىك القاپتارىنىڭ 60 پايىزىنا ەگىلگەن استىق كومبايندارمەن ورىلادى. ال 40 پايىز استىق بولەك جينالادى. اۋدانداعى وراق ناۋقانىنا استىق جيناۋ تەحنيكاسىنىڭ 555 بىرلىگى جۇمىلدىرىلدى. كومباينداردىڭ 386 بىرلىگى جاڭا ۇلگىدە, 149 دەستەلەگىش بار.
سونىمەن بىرگە اۋداندا 5 ءسۇت دايىنداۋ كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. بيىل اۋداندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ بويىنشا جالپى قۇنى 1 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 5 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. جىل سايىن ماشينا-تراكتور پاركى جاڭارتىلۋدا.
– اۋداننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتى – اۋىل شارۋاشىلىعى. ەگىن القابى 255,5 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار – 218,9 مىڭ گەكتار. القاپتاردا ارپا, بيداي, س ۇلى, تارى, مايلى داقىلداردان كۇنباعىس, زىعىر, مال ازىعىنا ارنالعان جەم-ءشوپ تۇرلەرى وسىرىلەدى. قازىر مايلى داقىلداردى جيناۋ جالعاسۋدا. اۋداندا وندىرىستىك قۋاتى تاۋلىگىنە 7 655 توننا 15 استىق كەپتىرگىش, وندىرىستىك قۋاتى تاۋلىگىنە 534 توننا 34 مەحانيكالاندىرىلعان كەشەن, وندىرىستىك قۋاتى 315 مىڭ توننا 132 استىق قويماسى جۇمىس ىستەپ تۇر, – دەدى اۋدان اكىمى ايان بەيسەكين.
اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرى ماشينا-تراكتورلىق پاركىن جىل سايىن جاڭارتادى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى زاماناۋي تەحنيكا ساتىپ الۋدا. جاڭارتىلعان اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكالارى جوعارى ونىمدىلىككە جەتكىزەدى, القاپتارداعى جۇمىس كۇندەرىن قىسقارتادى جانە جانار-جاعارمايدى ۇنەمدەيدى.
ال اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى استىقتى قابىلداۋعا جانە ساقتاۋعا دايىن, بۇل ءۇشىن 256 قويما ازىرلەنگەن. كارتوپ پەن كوكونىس ونىمدەرىن ساقتاۋ ءۇشىن سىيىمدىلىعى 398 مىڭ توننا بولاتىن 137 كوكونىس قويماسى بار, ونىڭ 77 پايىزى زاماناۋي تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن قامتىلعان. مىسالى, قىزىلجار اۋىلىندا ورنالاسقان «ەرتىس» تاجىريبە شارۋاشىلىعىندا 173 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىن ەگىلەدى. قىر جەرلەر دە سۋارىلا باستادى. بيىل بيداي, قاراقۇمىق, سويا جانە جۇگەرى وسىرىلەتىن 1 مىڭ گەكتار جەر سۋارىلىپتى. بۇل ەرتىس وزەنىنىڭ سۋىن پايدالانۋ ارقىلى سۋارمالى القاپتاردا ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە جەم-ءشوپ قورىن مولايتۋدىڭ مول مۇمكىندىگى.
ياعني اگروونەركاسىپتىك كەشەندە جاڭا ءوندىرىس قۇرۋ جانە قايتا وڭدەۋدى جولعا قويۋ ءۇشىن جەر پايدالانۋشىلار ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىمەن قاتار وزدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىن جاساۋى كەرەك. اۋداننىڭ جانە جالپى ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن جەر ۋچاسكەلەرى يگەرىلۋى كەرەك.
جەرگىلىكتى «ۇلان», «دان-اگرو», «اباي», «ساعىنباي», «توقتاۋل», «ەڭبەك», «نۇراس», «داۋىل», «نيۆا», «مارال», «بيتاس وردا» سياقتى شارۋاشىلىقتار «John Deere», «Class», «Essil» جانە «Vector» ماركالى جاڭا ۇلگىدەگى جالپى سانى 386 كومباين ساتىپ العان.
بوس جاتقان جەر يگەرىلۋدە
قايتاردا اقتوعاي اۋدانىنىڭ ديقاندارىنا, كارتوپ ءوسىرۋشى كوكونىسشىلەرگە باردىق. اقتوعايلىق شارۋاشىلىقتار «پاۆلودار» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە كەلىسىمشارتتار جاساۋدا ەكەن. كاسىپكەر سەرگەي تەرەنتەۆ باسقاراتىن «اقتوعاي اگرو» جشس تۇراقتاندىرۋ قورىنا 1,2 مىڭ توننا كوكونىس جەتكىزۋ مىندەتىن الىپتى. سەرىكتەستىك ناۋبايحاناسىندا نان-توقاش ونىمدەرى پىسىرىلەدى. كاسىپورىن ءبىر اۋىسىمدا 500 بولكەگە دەيىن نان ءپىسىرىپ, ونىمدىلىكتى كەمىندە ەكى ەسەگە ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. جول بويىندا «اقتوعاي اگرو» جشس-نىڭ اۋىلشارۋاشىلىق كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعان. بوس جاتقان جەردى يگەرۋ ءۇشىن كەلگەن سەرىكتەستىكتە قىزۋ جۇمىس.
پاۆلودار وبلىسى,
ەرتىس اۋدانى
